←
रविवार, 28 जानेवारी 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 250

म्हणोनि तूं अर्जुना | झकविसी यां भावना | तरी सांडूनि हे कल्पना | झुंझ मांडि || २५० ||

म्हणोनि तू अर्जुना, झकविसी या भावना, तरी सांडूनि ही कल्पना, झुंज मांडी.

"Therefore, O Arjuna, if you are being deceived by these feelings, then give up this imagination and start the fight."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झकविसी Verb
Zhakavisi
फसवला जाणे किंवा भ्रमित होणे
To be deceived or deluded
भावना Noun
Bhavana
विकार किंवा भावना
Emotions or feelings
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून किंवा सोडून देऊन
Giving up or discarding
कल्पना Noun
Kalpana
भ्रम किंवा मनाचा विचार
Illusion or imagination
झुंझ Noun
Zhunzha
युद्ध किंवा लढा
Fight or battle
मांडि Verb
Mandi
सुरुवात कर किंवा सज्ज हो
Start or prepare

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, जर तू या भावनांमुळे गोंधळला असशील, तर हा भ्रम सोडून दे आणि युद्धाला सुरुवात कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला उपदेश करतात की, मोह आणि ममता या केवळ मनाच्या कल्पना आहेत. या भावनांमुळे तू तुझे कर्तव्य विसरत आहेस आणि तुझे मन भ्रमित झाले आहे. हे अर्जुना, तू या भ्रामक विचारांचा आणि कल्पनेचा त्याग कर. क्षत्रिय धर्माचे पालन करण्यासाठी आणि सत्याच्या विजयासाठी तू युद्धाला सज्ज हो. मनातील द्वंद्व संपवून कर्तव्याला प्राधान्य देणे हाच खरा पुरुषार्थ आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या कठीण प्रसंगात भावनेच्या भरात चुकीचा निर्णय घेतो किंवा घाबरतो, तेव्हा आपण आपल्या कर्तव्यावर लक्ष केंद्रित केले पाहिजे. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी भीती वाटली तरी ती भीती (कल्पना) सोडून अभ्यासाला सुरुवात करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण, संत ज्ञानेश्वर महाराजांच्या शब्दांतून, अर्जुनाला भावनिक गोंधळातून बाहेर पडून योद्धा म्हणून आपले कर्तव्य पार पाडण्याचा सल्ला देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 176

म्हणौनि कर्म तंव न सुटे । जोवरी देहबुद्धि न फिटे । आणि कर्मत्यागु न घडे । कवणेंही काळें ॥ १७६ ॥

"Therefore, action does not cease as long as body-consciousness is not removed; and the renunciation of action does not happen at any time."

म्हणौनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
न सुटे Verb
Na Sute
सुटत नाही
Does not cease
देहबुद्धि Noun
Dehabuddhi
शरीरभाव / मी शरीर आहे ही भावना
Body-consciousness
न फिटे Verb
Na Phite
नष्ट होत नाही / जात नाही
Does not vanish
कर्मत्यागु Noun
Karmatyagu
कर्माचा त्याग
Renunciation of action
कवणेंही Adjective
Kavanehi
कोणत्याही
Any
काळें Noun
Kale
वेळी / काळात
Time

💡 अर्थ

जोपर्यंत माणसाची देहबुद्धी (मी शरीर आहे ही भावना) जात नाही, तोपर्यंत कर्म सुटत नाही आणि कर्माचा त्याग कोणत्याही काळात शक्य होत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माच्या स्वरूपाचे सखोल विवेचन करतात. ते म्हणतात की, जोपर्यंत मनुष्याला आपण केवळ हे भौतिक शरीर आहोत असा अहंकार असतो, तोपर्यंत तो कर्माच्या पाशातून मुक्त होऊ शकत नाही. केवळ बाह्यतः कर्म करणे थांबवणे म्हणजे 'कर्मत्याग' नव्हे. जोपर्यंत अंतःकरणात 'मी कर्ता आहे' ही भावना जिवंत आहे, तोपर्यंत प्रकृतीच्या नियमानुसार कर्म घडतच राहते. खरा कर्मसंन्यास हा केवळ देहबुद्धी नष्ट होऊन आत्मस्वरूपाची ओळख झाल्यावरच प्राप्त होतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेकदा जबाबदाऱ्यांपासून पळ काढतो आणि त्याला त्याग समजतो. पण जोपर्यंत मनात 'मी हे केले' असा अहंकार असतो, तोपर्यंत आपण कर्माला चिकटलेले असतो. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने केवळ परीक्षेच्या भीतीने अभ्यास सोडणे हा त्याग नसून, फळाची अपेक्षा न ठेवता अभ्यास करणे हा खरा कर्मयोग आहे.

📌 संदर्भ

श्रीज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करतात की जोपर्यंत देहबुद्धी शिल्लक आहे, तोपर्यंत कर्माचा त्याग करणे अशक्य आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 369

म्हणोनि अर्जुना तूं पाहीं । या निरिच्छतेसारिखें नाहीं । जेथ सर्वथा कामु नाहीं । अंतःकरणीं ॥ ३६९ ॥

"Therefore, O Arjuna, see that there is nothing comparable to this desirelessness, where no desire at all remains within the heart."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
निरिच्छतेसारिखें Adjective
Niricchatesarikhe
इच्छाशून्यतेसारखे
Like desirelessness
कामु Noun
Kamu
वासना किंवा इच्छा
Desire or Lust
अंतःकरणीं Noun
Antahkarni
मनामध्ये
In the heart or mind
पाहीं Verb
Pahi
पहा किंवा लक्षात घे
See or Observe

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू नीट लक्षात घे की, मनात कोणतीही इच्छा नसणे (निरिच्छता) यासारखे दुसरे काहीही श्रेष्ठ नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निरिच्छतेचे म्हणजेच इच्छाशून्यतेचे महत्त्व विशद करत आहेत. ते अर्जुनाला सांगतात की, ज्याच्या अंतःकरणात कोणत्याही प्रकारची भौतिक वासना किंवा काम उरत नाही, ती अवस्था सर्वश्रेष्ठ आहे. सर्व दुःखांचे मूळ 'इच्छा' आहे. जेव्हा मनुष्य सर्व इच्छांचा त्याग करतो, तेव्हाच त्याला शाश्वत शांती आणि आत्मज्ञान प्राप्त होते. ही निरिच्छता म्हणजे केवळ बाह्य त्याग नव्हे, तर अंतःकरणातून झालेली शुद्धी आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता काम केल्यास आपल्याला मानसिक समाधान मिळते. उदाहरणार्थ, एखाद्याला मदत करताना त्याबदल्यात काही मिळेल ही अपेक्षा ठेवली नाही, तर आपल्याला खरा आनंद मिळतो.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना संत ज्ञानेश्वर महाराज निरिच्छतेचे महत्त्व अर्जुनाला पटवून देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा