←
शनिवार, 30 डिसेंबर 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 315

म्हणोनि इंद्रियांचा निग्रहो । जयासी जाहला असे पाहो । तयाचिये ठायीं स्थिर राहो । प्रज्ञा जाणा ॥ ३१५ ॥

"Therefore, one who has achieved mastery over the senses, know that their wisdom is steady."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
इंद्रियांचा Noun
Indriyancha
इंद्रियांचा
Of the senses
निग्रहो Noun
Nigraho
संयम किंवा ताबा
Restraint or control
जयासी Pronoun
Jayasi
ज्याला
To whom
स्थिर Adjective
Sthira
अढळ किंवा शांत
Steady or stable
प्रज्ञा Noun
Prajna
बुद्धी
Wisdom or intellect

💡 अर्थ

इसलिए, जिस मनुष्य ने अपनी इंद्रियों पर पूर्ण नियंत्रण प्राप्त कर लिया है, उसकी बुद्धि स्थिर जाननी चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, आत्मज्ञानासाठी इंद्रियनिग्रह अत्यंत आवश्यक आहे. जो साधक आपली पाचही ज्ञानेंद्रिये विषयांच्या मोहापासून बाजूला काढून स्वतःच्या ताब्यात ठेवतो, त्याचीच प्रज्ञा (बुद्धी) परमात्म्याच्या ठिकाणी स्थिर होते. जसा कासव आपले पाय संकटाच्या वेळी पोटात ओढून घेतो, तसाच जो इंद्रियांना आवरतो, तोच खरा स्थितप्रज्ञ होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

परीक्षेच्या काळात टीव्ही किंवा खेळाचा मोह टाळून अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे, हे इंद्रियनिग्रहाचे एक उत्तम उदाहरण आहे. यामुळे आपली बुद्धी एकाग्र होते.

📌 संदर्भ

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज स्थितप्रज्ञाचे लक्षण सांगताना इंद्रियनिग्रहाचे महत्त्व अधोरेखित करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 8

परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम् । धर्मसंस्थापनार्थाय सम्भवामि युगे युगे ॥

तरी साधूंचा कैवारु घेणें । आणि दुर्जनांचा संहारु करणें । हें धर्माचें पाळणें । युगायुगीं ॥ ८ ॥

"To take the side of the saints, to destroy the wicked, and to uphold Dharma in every age."

साधूंचा Noun
Sadhuncha
सज्जनांचा किंवा चांगल्या माणसांचा
of the virtuous or saints
कैवारु Noun
Kaivaru
पक्ष घेणे किंवा रक्षण करणे
protection or taking side of
दुर्जनांचा Noun
Durjanancha
वाईट प्रवृत्तीच्या लोकांचा
of the wicked or evil people
संहारु Noun
Sanharu
नाश किंवा विनाश
destruction
पाळणें Verb
Palane
रक्षण करणे किंवा जोपासणे
to uphold or protect
युगायुगीं Adverb
Yugayugi
प्रत्येक युगात
in every age

💡 अर्थ

सज्जनों की रक्षा के लिए, दुष्टों के विनाश के लिए और धर्म की स्थापना के लिए मैं हर युग में प्रकट होता हूँ।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे भगवंतांच्या अवताराचे मुख्य उद्देश स्पष्ट करतात. जेव्हा समाजात अधर्म वाढतो, तेव्हा ईश्वरी शक्ती सगुण रूपात प्रकट होते. याचे पहिले कारण म्हणजे 'साधूंचा कैवार' म्हणजेच सज्जन आणि सात्त्विक लोकांचे रक्षण करणे. दुसरे कारण म्हणजे 'दुर्जनांचा संहार' म्हणजेच वाईट प्रवृत्तींचा नाश करणे. या दोन्ही क्रियांमधून 'धर्माचे पाळणे' म्हणजेच नैतिक मूल्यांची पुनर्स्थापना होते. ही प्रक्रिया केवळ एकदाच घडत नाही, तर काळाच्या गरजेनुसार प्रत्येक युगात (युगायुगी) परमात्मा अवतार धारण करतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण नेहमी सत्याची आणि चांगल्या माणसांची बाजू घेतली पाहिजे. उदाहरणार्थ, जर आपल्या समोर कोणावर अन्याय होत असेल, तर गप्प न बसता त्याला मदत करणे हाच खरा धर्म आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला आपल्या अवताराचे प्रयोजन आणि कार्य सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 67

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरावे जे उत्तम । तेचि करीं तूं सप्रेम । मनेंकरूनि ॥ ६७ ॥

"Therefore, perform that duty which is appropriate and noble; do it with love and a focused mind."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Ucita
योग्य / विहित
Appropriate / Righteous
आचरावे Verb
Ācarāve
आचरण करावे
Should practice / perform
उत्तम Adjective
Uttama
श्रेष्ठ / चांगले
Best / Noble
सप्रेम Adverb
Saprema
प्रेमासह
With love
मनेंकरूनि Adverb
Manēṃkarūni
मनापासून / एकाग्रतेने
With a focused mind / sincerely

💡 अर्थ

इसलिए, जो कर्म उचित और श्रेष्ठ है, उसे ही तुम प्रेमपूर्वक और मन लगाकर करो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने केवळ कोणतेही कर्म करू नये, तर जे 'उचित' म्हणजे शास्त्रशुद्ध आणि नैतिकदृष्ट्या योग्य आहे तेच करावे. तसेच ते कर्म 'उत्तम' म्हणजे श्रेष्ठ दर्जाचे असावे. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, ते कर्म करताना मनात कंटाळा किंवा सक्ती नसावी, तर ते 'सप्रेम' म्हणजे अत्यंत आवडीने आणि 'मनेंकरूनि' म्हणजे पूर्ण एकाग्रतेने करावे. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य ईश्वराची सेवा समजून प्रेमाने करतो, तेव्हा ते कर्म बंधनात टाकत नाही तर मुक्तीकडे नेते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना ते ओझे न मानता आनंदाने करावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यास करताना तो केवळ परीक्षेसाठी न करता, ज्ञान मिळवण्याच्या आवडीने आणि मनापासून केल्यास तो अधिक प्रभावी होतो.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेवरील टीकेमध्ये, संत ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करतात की व्यक्तीने आपली नित्य कर्मे आसक्तीशिवाय पण पूर्ण निष्ठेने कशी करावीत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा