←
सोमवार, 04 डिसेंबर 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 204

म्हणोनि जे जे उचित। आणि अवसरेंकरूनि प्राप्त। तें कर्म न सांडितां विहित। आचरावें॥

"Therefore, whatever is appropriate and arises according to the occasion, perform that prescribed duty without abandoning it."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchit
योग्य
Appropriate
अवसरेंकरूनि Adverb
Avasarenkaruni
प्रसंगानुसार किंवा वेळेनुसार
According to the occasion
विहित Adjective
Vihit
शास्त्राने सांगितलेले किंवा विहित केलेले कर्तव्य
Prescribed duty
आचरावें Verb
Acharave
आचरण करावे किंवा पार पाडावे
Should perform

💡 अर्थ

म्हणून जे जे योग्य आहे आणि वेळेनुसार जे समोर येते, ते आपले कर्तव्य कर्म सोडून न देता नीट पार पाडावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले, नैतिकदृष्ट्या योग्य असलेले आणि प्रसंगाने प्राप्त झालेले कर्तव्य कधीही टाळू नये. ज्ञानी माणसाने देखील समाजासमोर आदर्श ठेवण्यासाठी आपली विहित कर्मे (शास्त्रोक्त कर्तव्ये) अत्यंत निष्ठेने आणि फळाची आशा न धरता केली पाहिजेत. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा, ते कर्म ईश्वराची सेवा मानून करणे श्रेष्ठ आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा तुम्ही एक विद्यार्थी आहात, तर अभ्यास करणे हे तुमचे 'विहित कर्म' आहे. कंटाळा न करता किंवा परीक्षेच्या निकालाची अतिचिंता न करता, वेळेनुसार जो अभ्यास समोर येईल तो प्रामाणिकपणे पूर्ण करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत व्यक्तीने आपली नैसर्गिक कर्तव्ये अनासक्त वृत्तीने कशी पार पाडावीत, याचे मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 32

जेथूनि शब्दु माघौता फिरे । जेथ विचारु न पवे पुरे । जेथूनि मनही माघौते सरे । तें रूप तुझें ॥

"From where words return, where thought does not reach fully, from where even the mind retreats, that is your form."

जेथूनि Adverb
Jethuni
जिथून
From where
शब्दु Noun
Shabdu
शब्द / वाणी
Word / Speech
माघौता Adverb
Maghauta
मागे / परत
Backwards / Return
विचारु Noun
Vicharu
तर्क / विचार
Thought / Logic
पवे Verb
Pave
पोहोचतो
Reaches
सरे Verb
Sare
मागे सरकते
Recedes / Moves away

💡 अर्थ

जिथून शब्द मागे फिरतात, जिथे विचार पूर्णपणे पोहोचू शकत नाही आणि जिथून मन सुद्धा मागे सरते, असे तुझे (गुरूचे) स्वरूप आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत श्रीगुरूंच्या अगाध आणि शब्दातीत स्वरूपाचे वर्णन करत आहेत. ते म्हणतात की, गुरूंचे किंवा परब्रह्माचे स्वरूप इतके महान आहे की तिथे वाणी पोहोचू शकत नाही; वर्णन करायला शब्द अपुरे पडतात. तर्क किंवा बुद्धीचे विचार तिथे पोहोचण्यापूर्वीच थबकतात. अगदी मन सुद्धा त्या स्वरूपाचे आकलन करू न शकल्यामुळे माघार घेते. हे स्वरूप केवळ अनुभवाचे आहे, ते बुद्धीने किंवा शब्दांनी मांडता येत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण प्रत्येक गोष्टीचे तर्क लावण्याचा प्रयत्न करतो, पण काही गोष्टी (जसे की भक्ती किंवा आंतरिक शांती) केवळ अनुभवायच्या असतात. उदाहरण: जेव्हा आपण निसर्गाचे अफाट सौंदर्य पाहतो, तेव्हा शब्द कमी पडतात; अशा वेळी शांत राहून तो आनंद घेणे हीच खरी भक्ती आहे.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वरीच्या प्रारंभी संत ज्ञानेश्वर महाराज आपले सद्गुरू श्री निवृत्तीनाथ यांच्या दिव्य आणि शब्दातीत स्वरूपाचे स्तवन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 48

आणि कर्माचां ठायीं अकर्म । जो देखे ससंभ्रम । तोचि पुरुषोत्तम । जगामाजी ॥

आणि कर्माच्या ठिकाणी अकर्म, जो गोंधळून न जाता पाहतो, तोच या जगात पुरुषोत्तम (श्रेष्ठ पुरुष) होय.

"And he who sees inaction within action, without confusion, he alone is the supreme among men in this world."

कर्माचां Noun
Karmācāṃ
कर्माच्या
Of action
ठायीं Noun
Ṭhāyīṃ
ठिकाणी
In/At
अकर्म Noun
Akarma
कर्मशून्यता किंवा अलिप्तता
Inaction or detachment
देखे Verb
Dekhe
पाहतो
Sees
ससंभ्रम Adverb
Sasaṃbhrama
गोंधळ न होता (स्पष्टपणे)
Without confusion (clearly)
पुरुषोत्तम Noun
Puruṣottama
श्रेष्ठ पुरुष
Supreme man

💡 अर्थ

जो माणूस काम करत असतानाही मनात शांत राहतो आणि आपण स्वतः काही करत नाही असे समजतो, तोच खरा श्रेष्ठ माणूस आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जो मनुष्य बाह्यतः सर्व कर्मे करत असूनही अंतर्यामी अलिप्त असतो, त्यालाच कर्मामध्ये अकर्म दिसते. तो गोंधळून न जाता हे जाणतो की आत्मा अकर्ता आहे. असा पुरुष कर्माच्या फळाला किंवा बंधनाला चिकटत नाही. ही स्थिती प्राप्त झालेला मनुष्यच जगामध्ये 'पुरुषोत्तम' म्हणजेच सर्वश्रेष्ठ मानला जातो, कारण त्याने कर्माचे मर्म जाणलेले असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे केले' असा अहंकार न ठेवता, आपले कर्तव्य म्हणून आनंदाने काम करावे. उदाहरणार्थ, खेळाडूने विजयाचा विचार न करता केवळ खेळाचा आनंद घेऊन खेळावे.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुष कर्माकडे कशा दृष्टीने पाहतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा