←
सोमवार, 04 डिसेंबर 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 378

म्हणोनि अर्जुना तूं पाहीं । या संन्यासासारिखें कांहीं । दुसरें पावन नाहीं । त्रिभुवनीं ॥

"Therefore, Arjuna, see for yourself; there is nothing as purifying as this renunciation in the three worlds."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
पाहीं Verb
Pahi
पहा किंवा लक्षात घे
See or observe
संन्यासासारिखें Noun
Sannyasasarikhe
संन्यासाप्रमाणे (फलाशा त्यागाप्रमाणे)
Like renunciation
पावन Adjective
Pavan
पवित्र
Holy or purifying
त्रिभुवनीं Noun
Tribhuvani
तिन्ही लोकात
In the three worlds

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू लक्षात घे की, या संन्यासासारखी (फलाशा त्यागण्यासारखी) पवित्र गोष्ट तिन्ही लोकात दुसरी कोणतीही नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत आहेत. येथे 'संन्यास' म्हणजे केवळ वस्त्रांचा त्याग नव्हे, तर बुद्धीने कर्माच्या फळाची आसक्ती सोडणे होय. ज्ञानेश्वर महाराज म्हणतात की, ज्याप्रमाणे अग्नी सर्व अशुद्धता जाळून टाकतो, त्याप्रमाणे हा फलाशात्याग मनुष्याचे अंतःकरण शुद्ध करतो. या जगामध्ये किंवा स्वर्गादी तिन्ही लोकांमध्ये आत्मज्ञानायुक्त अशा या त्यागासारखी दुसरी कोणतीही पवित्र किंवा पावन करणारी गोष्ट नाही. हेच परम सत्य आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना 'मला याचे काय फळ मिळेल' या चिंतेत न राहता, ते काम उत्तम प्रकारे करण्यावर लक्ष केंद्रित करावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची भीती न बाळगता केवळ अभ्यासाच्या आनंदासाठी अभ्यास करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्म आणि बुद्धियोगाचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून त्यागाची थोरवी स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 79

म्हणोनि अर्जुना ऐकें । जो इंद्रियांतें न रोखें । तो विषयांचेनि विखें । नागविजे गा ॥ ७९ ॥

"Therefore, O Arjuna, listen; he who does not control his senses is stripped of his wisdom by the poison of sensual pleasures."

म्हणोनि Adverb
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
इंद्रियांतें Noun
Indriyāntēṃ
इंद्रियांना
Senses
रोखें Verb
Rōkhēṃ
अटकाव करणे / थांबवणे
Restrain / Stop
विखें Noun
Vikhēṃ
विषाने
By poison
नागविजे Verb
Nāgavijē
लुटला जातो
Is robbed / stripped

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना ऐक, जो आपल्या इंद्रियांवर ताबा ठेवत नाही, तो विषयांच्या (भोगांच्या) विषाने लुटला जातो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत इंद्रियनिग्रहाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जो साधक आपल्या इंद्रियांना आवरत नाही, तो बाह्य जगातील विषयांच्या जाळ्यात अडकतो. हे विषय सुरुवातीला गोड वाटले तरी ते विषासारखे असतात. ज्याप्रमाणे विष माणसाचा प्राण घेते, त्याचप्रमाणे हे विषय माणसाची विवेकबुद्धी आणि आत्मिक शांती हिरावून घेतात. जो इंद्रियांवर ताबा मिळवत नाही, त्याचे आध्यात्मिक धन लुटले जाते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जसे अभ्यासाच्या वेळी मोबाईलचे आकर्षण (विषय) टाळले नाही, तर विद्यार्थ्याचा वेळ आणि एकाग्रता वाया जाते, तसेच आपण आपल्या मनावर ताबा ठेवला पाहिजे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला इंद्रियांवर ताबा न ठेवल्यास काय परिणाम होतात, हे समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 21

अर्जुन उवाच | सेनयोरुभयोर्मध्ये रथं स्थापय मेऽच्युत ||

तंव तो अर्जुनु म्हणे देवा । रथु दोहीं सैन्यांमाझारीं न्यावा । जेथ हे सकळ सैन्य पाहावा । उभे असती ॥ २१ ॥

"Then Arjuna said, 'O Lord, take the chariot between both the armies, where all these forces are standing to be seen.'"

अर्जुनु Noun
Arjun
पांडुपुत्र अर्जुन
Arjuna
दोहीं Adjective
Dohin
दोन्ही
Both
सैन्यांमाझारीं Adverb
Sainyanmazhari
सैन्यांच्या मध्ये
Between the armies
न्यावा Verb
Nyava
घेऊन जावा
To take or lead
सकळ Adjective
Sakal
सर्व
All
पाहावा Verb
Pahava
पाहण्यासाठी
To see

💡 अर्थ

तेव्हा अर्जुन म्हणाला, हे देवा, माझा रथ दोन्ही सैन्यांच्या मध्यभागी नेऊन उभा करा, जेणेकरून मला हे सर्व सैन्य पाहता येईल.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाच्या मनातील भाव व्यक्त करतात. कुरुक्षेत्रावर युद्ध सुरू होण्यापूर्वी अर्जुन श्रीकृष्णाला विनंती करतो की, माझा रथ दोन्ही सैन्यांच्या अगदी मध्यभागी नेऊन उभा कर. अर्जुनाला हे पाहायचे होते की आपल्याशी युद्ध करण्यासाठी कोण कोण योद्धे सज्ज झाले आहेत. हे केवळ युद्धाचे निरीक्षण नसून, एका मोठ्या संघर्षापूर्वीची मानसिक तयारी आहे. ज्ञानेश्वरीतील ही ओवी अर्जुनाच्या वीरवृत्तीचे आणि श्रीकृष्णावरील त्याच्या अढळ विश्वासाचे दर्शन घडवते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कोणतेही मोठे काम किंवा आव्हान स्वीकारण्यापूर्वी परिस्थितीचे पूर्णपणे निरीक्षण करणे आवश्यक असते. उदाहरणार्थ, एखाद्या स्पर्धेत उतरण्यापूर्वी आपल्या प्रतिस्पर्ध्यांची ताकद आणि आपली तयारी यांचा अंदाज घेणे यशासाठी महत्त्वाचे ठरते.

📌 संदर्भ

कुरुक्षेत्राच्या रणांगणावर युद्ध सुरू होण्यापूर्वी अर्जुन श्रीकृष्णाला आपला रथ दोन्ही सैन्यांच्या मध्यभागी नेण्याची विनंती करतो.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा