←
मंगळवार, 28 नोव्हेंबर 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 36

अथ केन प्रयुक्तोऽयं पापं चरति पूरुषः । अनिच्छन्नपि वार्ष्णेय बलादिव नियोजितः ॥

तरी उचित कर्म सांडिजे । आणि निषिद्धीं रमिजे । हें कवणें कीजे । सांगे मज ॥

"Then why is the proper duty abandoned, and one indulges in forbidden acts? Tell me, who causes this?"

उचित Adjective
uchita
योग्य किंवा विहित
proper or prescribed
सांडिजे Verb
sandije
सोडून देणे
to abandon
निषिद्धीं Noun
nishiddhi
वर्ज्य किंवा चुकीच्या गोष्टी
forbidden acts
रमिजे Verb
ramije
रममाण होणे किंवा गुंतणे
to indulge or enjoy
कवणें Pronoun
kavane
कोणी
by whom

💡 अर्थ

अर्जुन पूछता है, 'हे कृष्ण, मनुष्य न चाहते हुए भी उचित कर्म छोड़कर पाप कर्म क्यों करता है? उसे ऐसा करने के लिए कौन विवश करता है?'

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाचा प्रश्न मांडतात. अर्जुन विचारतो की, मनुष्याला काय चांगले आणि काय वाईट हे माहित असूनही, तो कधीकधी स्वतःच्या इच्छेविरुद्ध पापाच्या मार्गाला लागतो. जणू काही एखादी अदृश्य शक्ती त्याला बळजबरीने त्या चुकीच्या मार्गावर ओढत आहे. हे नेमके कशामुळे घडते, याचे मूळ कारण काय आहे? हे मानवी स्वभावातील द्वंद्व स्पष्ट करते जिथे बुद्धीला योग्य काय ते कळते पण मन मोहाकडे ओढले जाते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्याला माहित असते की अभ्यास करणे किंवा वेळेवर उठणे महत्त्वाचे आहे, पण तरीही आपण आळस करतो किंवा मोबाईल बघण्यात वेळ घालवतो, तेव्हा आपण या ओवीचा विचार करून आपल्या मनातील मोहावर नियंत्रण मिळवण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. उदाहरण: जंक फूड खाणे चुकीचे आहे हे माहीत असूनही जिभेच्या चवीसाठी आपण ते खातो, हेच ते 'बळजबरीने' घडणारे कर्म होय.

📌 संदर्भ

अर्जुनाला पडलेला प्रश्न की मनुष्य स्वतःची इच्छा नसतानाही पापाकडे का वळतो, याचे विवेचन या ओवीत आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 382

हे ब्राह्मी स्थिती पाविजे | तरी देहभावाते सांडिजे | मग निभ्रांत होइजे | परब्रह्मी || ३८२ ||

"To attain this Brahmi state, one must abandon body-consciousness; then one becomes undoubtedly established in the Supreme Brahman."

ब्राह्मी Adjective
Brahmi
ब्रह्मविषयक किंवा परमात्म्याशी संबंधित
Related to Brahman or Supreme Reality
पाविजे Verb
Pavije
मिळवणे किंवा प्राप्त करणे
To attain or reach
देहभावाते Noun
Dehabhavate
शरीराचा अभिमान किंवा देहबुद्धी
Body consciousness or ego
सांडिजे Verb
Sandije
त्याग करणे किंवा सोडून देणे
To abandon or discard
निभ्रांत Adjective
Nibhranta
संशयरहित किंवा खात्रीने
Without doubt or certainly
परब्रह्मी Noun
Parabrahmi
परमात्म्यामध्ये
In the Supreme Brahman

💡 अर्थ

ब्राह्मी स्थिति प्राप्त करने के लिए देह-अभिमान का त्याग करना आवश्यक है। तब मनुष्य निश्चित रूप से परब्रह्म में लीन हो जाता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत 'ब्राह्मी स्थिती' प्राप्त करण्याचा मार्ग सांगतात. ते म्हणतात की, जोपर्यंत माणसाला आपल्या शरीराचा अभिमान असतो, तोपर्यंत त्याला आत्मज्ञान प्राप्त होत नाही. जेव्हा साधक 'देहभाव' (मी केवळ शरीर आहे ही भावना) त्यागून देहापलीकडे असलेल्या आत्मतत्त्वाचा विचार करतो, तेव्हाच तो संशयरहित होऊन परब्रह्माशी एकरूप होतो. ही अवस्था म्हणजे सर्व दुःखांचा अंत आणि शाश्वत आनंदाची प्राप्ती होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेकदा आपल्या रूपाचा किंवा शरीराचा खूप गर्व करतो. हा गर्व किंवा अहंकार सोडल्यास आपल्याला मानसिक शांती मिळते. उदाहरणार्थ, संकटाच्या वेळी 'हे शरीर नश्वर आहे पण माझा आत्मा अविनाशी आहे' असा विचार केल्यास भीती कमी होते.

📌 संदर्भ

दुसऱ्या अध्यायाच्या शेवटी स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज ब्राह्मी स्थितीचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 73

तैसे अध्यात्मशास्त्रीं इये । जो अधिकारिया होये । तोचि हे जाणे सोये । रसाची याची ॥ ७३ ॥

"Likewise, in this spiritual science, only he who is qualified can know the true nature of this essence."

अध्यात्मशास्त्रीं Noun
Adhyatmashastri
अध्यात्म शास्त्रामध्ये
In the science of spirituality
अधिकारिया Noun
Adhikariya
पात्र किंवा लायक व्यक्ती
Qualified or eligible person
जाणे Verb
Jane
समजतो किंवा ओळखतो
Knows or understands
सोये Noun
Soye
पद्धत किंवा मर्म
Method or essence
रसाची Noun
Rasachi
गोडीची किंवा आनंदाची
Of the essence or taste

💡 अर्थ

जिस प्रकार अध्यात्म शास्त्र में जो व्यक्ति पात्र होता है, वही इसके वास्तविक आनंद और मर्म को समझ सकता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, भगवद्गीतेसारख्या गहन आध्यात्मिक विषयाचे मर्म केवळ तोच व्यक्ती समजू शकतो ज्याच्याकडे तशी पात्रता (अधिकार) आहे. ज्याप्रमाणे संगीतातील बारकावे समजण्यासाठी कानाला संगीताची जाण असावी लागते, तसेच आत्मज्ञानाचा आनंद घेण्यासाठी अंतःकरण शुद्ध, एकाग्र आणि जिज्ञासू असावे लागते. केवळ बुद्धीने नव्हे, तर अनुभवाने हे शास्त्र समजते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कोणतीही उच्च विद्या किंवा कौशल्य आत्मसात करण्यासाठी आधी स्वतःची पात्रता निर्माण करावी लागते. उदाहरणार्थ, जर तुम्हाला एखादा कठीण विषय शिकायचा असेल, तर आधी त्या विषयाची मूलभूत माहिती असणे आवश्यक आहे.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेचे निरूपण करताना ज्ञानेश्वर महाराज या ग्रंथाचे महत्त्व आणि तो समजून घेण्याची पात्रता सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा