←
रविवार, 19 नोव्हेंबर 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 95

म्हणौनि संशयाहूनि थोर । पाप नाहीं घोर । हा विनाशासी थोर । विस्तीर्ण मार्ग ॥ ९५ ॥

"Therefore, there is no sin more terrible than doubt; it is a vast path leading to destruction."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
संशयाहूनि Noun
Saṁśayāhūni
संशयापेक्षा
Than doubt
थोर Adjective
Thōra
मोठे
Great/Big
पाप Noun
Pāpa
पाप
Sin
घोर Adjective
Ghōra
भयंकर
Terrible
विनाशासी Noun
Vināśāsī
विनाशासाठी
For destruction
विस्तीर्ण Adjective
Vistīrṇa
रुंद/विशाल
Vast/Wide
मार्ग Noun
Mārga
रस्ता
Path

💡 अर्थ

म्हणून संशयापेक्षा मोठे आणि भयंकर पाप दुसरे कोणतेही नाही. संशय हा विनाशाकडे नेणारा एक मोठा आणि रुंद मार्ग आहे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत संशयाचे अत्यंत घातक स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याच्या प्रगतीत संशय हा सर्वात मोठा शत्रू आहे. संशयामुळे माणसाची बुद्धी विचलित होते आणि तो सत्यापासून दूर जातो. संशय हा केवळ एक मानसिक विचार नसून तो आत्मविनाशाचा मार्ग आहे. ज्याप्रमाणे एखादा मोठा आणि प्रशस्त रस्ता माणसाला पटकन त्याच्या ध्येयाकडे नेतो, तसाच संशय हा माणसाला विनाशाकडे नेणारा महामार्ग आहे. साधकाने किंवा कोणत्याही व्यक्तीने यशासाठी आणि आत्मज्ञानासाठी संशयाचा त्याग करणे अनिवार्य आहे, कारण संशयी माणसाला ना इहलोक मिळतो ना परलोक.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर आपण आपल्या क्षमतेवर किंवा आपल्या ध्येयावर संशय घेतला, तर आपण कधीही यशस्वी होऊ शकत नाही. उदाहरणार्थ, परीक्षेत उत्तर लिहिताना जर मनात संशय असेल, तर आपण बरोबर उत्तर असूनही ते खोडून चूक करतो. म्हणून आत्मविश्वासाने आणि स्पष्ट विचाराने काम करावे.

📌 संदर्भ

ज्ञानप्राप्तीच्या मार्गात संशय हा कसा सर्वात मोठा अडथळा ठरतो आणि तो विनाशाकडे कसा नेतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 362

यदा संहरते चायं कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥

जैसा कूर्मु आपुलीं अंगें । संकोचूनि राहे वेगें । तैसीं इंद्रियें विषयसंगें । सांडूनि जो ॥

"Like a tortoise that draws in its limbs from all sides, he who withdraws his senses from their objects is established in wisdom."

कूर्मु Noun
Kurmu
कासव
Tortoise
अंगें Noun
Ange
अवयव
Limbs
संकोचूनि Verb
Sankochuni
आकसून किंवा ओढून घेणे
Withdrawing
इंद्रियें Noun
Indriye
ज्ञानेंद्रिये
Senses
विषयसंगें Noun
Vishayasange
विषयांचा सहवास किंवा ओढ
Contact with sense objects
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून किंवा सोडून
Abandoning

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे कासव आपली सर्व अंगे स्वतःच्या कवचात ओढून घेते, त्याप्रमाणे जो मनुष्य आपली इंद्रिये विषयांपासून पूर्णपणे काढून घेतो, त्याची बुद्धी स्थिर झाली असे समजावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाचे (स्थिर बुद्धी असलेल्या व्यक्तीचे) अत्यंत सुंदर उदाहरण देतात. कासव जेव्हा संकटाची चाहूल लागते किंवा आपल्या इच्छेनुसार आपली सहाही अंगे (चार पाय, डोके आणि शेपटी) आपल्या कडक पाठीच्या कवचाखाली ओढून घेतो, तेव्हा ती बाहेरून कोणालाही इजा पोहोचवता येत नाहीत. त्याचप्रमाणे, ज्या साधकाचे आपल्या इंद्रियांवर पूर्ण नियंत्रण असते, तो बाह्य जगातील शब्द, स्पर्श, रूप, रस आणि गंध या विषयांत न अडकता आपली इंद्रिये अंतर्मुख करतो. विषयांचा त्याग करून जो आत्मस्वरूपात रममाण होतो, तोच खरा स्थितप्रज्ञ होय. हे इंद्रियनिग्रहाचे सर्वोच्च शिखर आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण अभ्यासाला बसतो आणि मोबाईलच्या नोटिफिकेशनमुळे मन विचलित होते, तेव्हा कासवाप्रमाणे आपली एकाग्रता पुन्हा विषयाकडे वळवणे आणि बाह्य प्रलोभने टाळणे म्हणजे या ओवीचा सराव करणे होय.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना माउली कासवाच्या दृष्टान्तातून इंद्रिय निग्रहाचे महत्त्व स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 88

म्हणोनि विषय हे सर्वथा । न भजावे पांडुसुता । जे हे दुःखमूळ अनंता । विवंचितां दिसे ॥ ८८ ॥

"Therefore, O son of Pandu, do not serve these sense-objects at all; for when considered deeply, they are seen to be the very root of misery."

म्हणोनि Adverb
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
विषय Noun
Viṣaya
इंद्रियांचे भोग
Sense objects
सर्वथा Adverb
Sarvathā
पूर्णपणे / कधीही
In every way / Always
पांडुसुता Noun
Pāṇḍusutā
पांडूचा पुत्र (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
दुःखमूळ Noun
Duḥkhamūḷa
दुःखाचे मूळ
Root of suffering
विवंचितां Verb
Vivañcitāṃ
विचार केला असता
Upon reflection

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, विषयांचे (इंद्रिय सुखांचे) सेवन कधीही करू नये. कारण विचार केला असता असे लक्षात येते की, हे विषय दुःखाचे मूळ आहेत.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत साधकाला सावध करतात. ते म्हणतात की, इंद्रियांचे विषय (शब्द, स्पर्श, रूप, रस, गंध) हे वरवर सुखद वाटले तरी ते अंतिमतः दुःखालाच जन्म देतात. ज्याप्रमाणे विषारी अन्नाची चव गोड असू शकते, पण त्याचा परिणाम मृत्यू असतो, तसेच विषयांचे आहे. विवेकाने आणि सखोल विचार केला असता, हे विषय क्षणभंगुर असून ते केवळ दुःखाचे मूळ असल्याचे सिद्ध होते. म्हणून आत्मज्ञान प्राप्त करू इच्छिणाऱ्याने या विषयांच्या आहारी जाऊ नये.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेकदा तात्पुरत्या सुखाच्या मागे लागतो, जसे की अति खाणे किंवा सोशल मीडियाचा अतिवापर. हे क्षणिक सुख नंतर आरोग्याच्या किंवा मानसिक त्रासाचे कारण बनते. अशा वेळी या ओवीची आठवण ठेवून संयम पाळणे फायदेशीर ठरते.

📌 संदर्भ

इंद्रियांच्या विषयांचे स्वरूप आणि साधकाने त्यांचा त्याग का करावा, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा