←
शनिवार, 18 नोव्हेंबर 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 123

म्हणोनि अर्जुना हें जाणावें | जे इंद्रियें दमिलीं असावीं | मग आत्मसुख अनुभवावें | सहजेंचि ॥ १२३ ॥

"Therefore, O Arjuna, know this: the senses must be subdued; then the bliss of the Self is experienced effortlessly."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
जाणावें Verb
Janave
समजून घ्यावे
Should know
इंद्रियें Noun
Indriye
ज्ञानेंद्रिये आणि कर्मेंद्रिये
Senses
दमिलीं Verb
Damili
ताब्यात ठेवलेली / जिंकलेली
Subdued or controlled
आत्मसुख Noun
Atmasukha
स्वतःच्या आत्म्याचा आनंद
Bliss of the self
अनुभवावें Verb
Anubhavave
अनुभव घ्यावा
To experience
सहजेंचि Adverb
Sahajenchi
सहजपणे / आपोआप
Naturally or effortlessly

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, हे लक्षात घे की इंद्रियांवर ताबा मिळवला पाहिजे, मग आत्मसुखाचा अनुभव सहजपणे घेता येतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत इंद्रियनिग्रहाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जोपर्यंत मनुष्य आपल्या इंद्रियांच्या आहारी जातो, तोपर्यंत त्याला बाह्य जगातील अशाश्वत सुखाचा ध्यास असतो. परंतु, जेव्हा साधक जाणीवपूर्वक आपली इंद्रिये ताब्यात ठेवतो (दमन करतो), तेव्हा त्याला स्वतःच्या अंतरात्म्यातील शाश्वत आनंदाची प्रचिती येते. हे आत्मसुख मिळवण्यासाठी बाहेर कुठेही जाण्याची गरज नसते; इंद्रिये जिंकली की ते सुख आपोआप आणि सहजपणे प्रकट होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर आपल्याला एखाद्या ध्येयावर लक्ष केंद्रित करायचे असेल, तर मोबाईल किंवा इतर विचलित करणाऱ्या गोष्टींवर (इंद्रियांवर) ताबा मिळवणे आवश्यक आहे. जेव्हा आपण हे करतो, तेव्हा आपल्याला कामात मिळणारे समाधान आणि मानसिक शांती सहज प्राप्त होते.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला आत्मसुख प्राप्त करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या अटीबद्दल मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 36

अपि चेदसि पापेभ्यः सर्वेभ्यः पापकृत्तमः। सर्वं ज्ञानप्लवेनैव वृजिनं सन्तरिष्यसि॥

जरी कल्मषाचा सागरु। तूं होसी कीं अपारु। तरी हा ज्ञानप्लवु थोरु। तरविजे गा॥

"Even if you are the most sinful of all sinners, you will cross the ocean of miseries by the boat of knowledge."

कल्मषाचा Noun
Kalmashāchā
पापाचा
of sin
सागरु Noun
Sāgaru
समुद्र
ocean
अपारु Adjective
Apāru
अथांग किंवा खूप मोठा
limitless or vast
ज्ञानप्लवु Noun
Jñānaplavu
ज्ञानाची नौका
boat of knowledge
थोरु Adjective
Thoru
मोठा किंवा महान
great or large
तरविजे Verb
Taravije
तारून नेईल
will carry across

💡 अर्थ

जरी तू सर्व पाप्यांमध्ये सर्वात मोठा पापी असलास आणि पापांच्या महासागरात बुडालेला असलास, तरी ज्ञानाच्या नौकेने तू हे सर्व पाप सहजपणे पार करून जाशील.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून ज्ञानाचे सामर्थ्य स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, एखाद्या व्यक्तीने भूतकाळात कितीही मोठी पापे केली असली, तरी आत्मज्ञानामुळे ती सर्व नष्ट होतात. ज्ञान हे एका मोठ्या नौकेसारखे (प्लव) आहे, जे माणसाला संसाराच्या आणि पापांच्या दुस्तर सागरातून सुखरूप बाहेर काढते. एकदा का ज्ञानाचा प्रकाश मिळाला की अज्ञानामुळे घडलेली पापे टिकू शकत नाहीत. हे ज्ञान मनुष्याला त्याच्या मूळ स्वरूपाची ओळख करून देते, ज्यामुळे पापांचे अस्तित्वच संपून जाते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्याकडून काही चूक झाली तर निराश न होता, त्यातून बोध घेऊन (ज्ञान मिळवून) स्वतःला सुधारणे. उदाहरण: परीक्षेत नापास झाल्यावर रडत न बसता, अभ्यासाची योग्य पद्धत शिकून पुन्हा यशस्वी होणे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला ज्ञानाचे महत्त्व सांगत आहेत, त्याचेच निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात की ज्ञान कसे तारक ठरते.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 179

म्हणौनि कर्माचेनि आधारें । जो कर्मचि सांडूनि वावरे । तो कर्मत्यागी संसारे । तोचि एकु ॥

"Therefore, one who, while taking the support of action, moves about having abandoned the sense of action itself, he alone is the true renouncer in this world."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
कर्माचेनि Noun
Karmanicheni
कर्माच्या
Of action
सांडूनि Verb
Sanduni
सोडून / त्याग करून
Having abandoned
वावरे Verb
Vavare
वावरतो / वागतो
Behaves or moves about
संसारे Noun
Sansare
जगात / संसारात
In the world
एकु Adjective
Eku
एकच / अद्वितीय
Only one

💡 अर्थ

म्हणून जो माणूस आपली सर्व कामे करत असताना सुद्धा मनात कोणताही अहंकार न ठेवता वागतो, तोच या जगात खरा कामाचा त्याग करणारा (कर्मत्यागी) असतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत 'नैष्कर्म्य' स्थितीचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, केवळ हातापायांनी कर्म करणे थांबवणे म्हणजे कर्मत्याग नव्हे. खरा कर्मत्यागी तोच आहे, जो बाहेरून सर्व कर्तव्ये पार पाडत असतानाही, अंतर्यामी 'मी हे कर्म करणारा आहे' या अहंकाराचा त्याग करतो. जो कर्माच्या फळाची अपेक्षा न धरता आणि कर्माशी स्वतःला न चिकटवता संसारात वावरतो, तोच खरा संन्यासी होय. कर्मात राहूनही कर्मापासून अलिप्त राहण्याची ही कला ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जसे की अभ्यास करताना किंवा घरातील कामे करताना, 'मी किती मोठे काम करतोय' असा गर्व न बाळगता आपले कर्तव्य आनंदाने पार पाडणे. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने विजयाचा अहंकार न धरता केवळ खेळाचा आनंद घेण्यासाठी खेळणे.

📌 संदर्भ

चौथ्या अध्यायात श्रीकृष्ण कर्माचे आणि ज्ञानाचे दिव्य स्वरूप सांगत आहेत. येथे ज्ञानेश्वर महाराज अशा व्यक्तीचे वर्णन करत आहेत जिने कर्म करत असतानाही कर्माच्या बंधनातून मुक्तता मिळवली आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा