←
शनिवार, 18 नोव्हेंबर 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 190

म्हणौनि आत्मबोधाचां प्रकाशें । जेथ अविद्याजात नाशे । तेथ द्वैत कायसें । उरेल सांगे ॥ १९० ॥

"Therefore, in the light of self-realization, where the entire mass of ignorance perishes, how can duality remain there?"

आत्मबोधाचां Noun
Atma-bodhacham
आत्मज्ञानाच्या
of self-knowledge
प्रकाशें Noun
Prakashem
प्रकाशाने
by the light
अविद्याजात Noun
Avidyajata
अज्ञानाचा समूह
collection of ignorance
नाशे Verb
Nashe
नष्ट होते
is destroyed
द्वैत Noun
Dvaita
दोनपणा किंवा भेदभाव
duality
उरेल Verb
Urela
शिल्लक राहील
will remain

💡 अर्थ

इसलिए, जहाँ आत्मज्ञान के प्रकाश से समस्त अज्ञान नष्ट हो जाता है, वहाँ द्वैत (भेदभाव) कैसे शेष रह सकता है?

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मसाक्षात्काराची अवस्था स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे सूर्य उगवल्यावर अंधाराचा लवलेशही उरत नाही, त्याप्रमाणे जेव्हा मनुष्याला 'मी कोण आहे' याचे खरे ज्ञान (आत्मबोध) होते, तेव्हा त्याच्या मनातील अविद्या किंवा अज्ञान पूर्णपणे नष्ट होते. अज्ञान नष्ट झाले की 'मी' आणि 'हे जग' किंवा 'मी' आणि 'परमेश्वर' असा जो वेगळेपणाचा भास (द्वैत) असतो, तो संपतो. सर्वत्र एकाच चैतन्याचा अनुभव येतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखाद्या विषयाचे पूर्ण ज्ञान मिळवतो, तेव्हा त्याबद्दलची भीती आणि संभ्रम (अज्ञान) दूर होतो. उदाहरणार्थ, दोरीला साप समजून घाबरणे हे अज्ञान आहे, पण प्रकाशात ती दोरी आहे हे कळताच भीती नष्ट होते.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञान प्राप्त झाल्यावर द्वैताचा भास कसा नष्ट होतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 193

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरावे हेचि परम । जेणे पाविजे नि:सीम । पद माझें ॥ १९३ ॥

"Therefore, perform the duty that is appropriate; this is the supreme path. By doing so, one attains my boundless state."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Ucita
योग्य / विहित
Appropriate / Prescribed
आचरावे Verb
Ācarāvē
आचरण करावे / पाळावे
Should practice / perform
परम Adjective
Parama
श्रेष्ठ / सर्वोच्च
Supreme / Highest
नि:सीम Adjective
Ni:sīma
अमर्याद / अखंड
Boundless / Infinite
पद Noun
Pada
स्थान / स्वरूप
State / Position

💡 अर्थ

इसलिए जो उचित कर्तव्य है, उसे ही श्रेष्ठ मानकर आचरण करना चाहिए। क्योंकि ऐसे निष्काम कर्म से ही मेरे अविनाशी पद की प्राप्ति होती है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले विहित कर्तव्य (स्वधर्म) पार पाडले पाहिजे. जेव्हा आपण आपले कर्म ईश्वराची सेवा म्हणून आणि पूर्ण निष्ठेने करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही. उलट, अशा शुद्ध आचरणामुळे साधकाला ईश्वराचे 'नि:सीम पद' म्हणजेच मोक्ष किंवा आत्मसाक्षात्कार प्राप्त होतो. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्मातील आसक्तीचा त्याग करणे हाच खरा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना केवळ पगाराचा किंवा फायद्याचा विचार न करता, ते काम आपली जबाबदारी आणि सेवा आहे या भावनेने करावे. उदाहरणार्थ, एका डॉक्टरने केवळ पैशांसाठी नाही तर रुग्णाला बरे करणे हे आपले 'उचित कर्म' मानून सेवा दिल्यास त्याला मानसिक समाधान आणि समाजात आदर मिळतो.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण ज्ञानेश्वर महाराजांच्या ओवीतून अर्जुनाला सांगत आहेत की, फळाची आशा न धरता कर्तव्य करणे हाच ईश्वरापर्यंत पोहोचण्याचा मार्ग आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 95

जेथ हे संसारचित्र उमटे। तो मनोरूपु पटु फाटे। तेथ मग आपैसाचि फिटे। आभासु हा॥

"Where this picture of the world appears, that canvas in the form of the mind is torn; then this illusion automatically disappears."

संसारचित्र Noun
Samsarachitra
संसाराचे चित्र
Picture of the worldly existence
उमटे Verb
Umate
दिसते किंवा प्रकट होते
Appears or manifests
मनोरूपु Adjective
Manorupu
मनाच्या स्वरूपाचे
In the form of the mind
पटु Noun
Patu
कापड किंवा पडदा
Cloth or canvas
फाटे Verb
Phate
फाटते किंवा नष्ट होते
Tears or dissolves
आपैसाचि Adverb
Apaisachi
आपोआप
Automatically
आभासु Noun
Abhasu
भ्रम किंवा भास
Illusion or appearance

💡 अर्थ

जिस मन रूपी कपड़े पर संसार का चित्र अंकित है, जब वह मन रूपी कपड़ा ही फट जाता है, तब संसार का यह भ्रम अपने आप मिट जाता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत मनाच्या स्वरूपाचे सखोल वर्णन करतात. ते म्हणतात की, हा संपूर्ण संसार म्हणजे मनाच्या पडद्यावर उमटलेले एक चित्र आहे. मन हे त्या चित्रासाठी लागणारा आधार किंवा कापड (पट) आहे. जेव्हा आत्मज्ञानामुळे किंवा साधनेमुळे हे मनरूपी कापडच फाटून जाते (म्हणजेच मन लय पावते), तेव्हा त्यावर दिसणारे संसाराचे खोटे चित्र किंवा भ्रम आपोआपच नष्ट होतो. जोपर्यंत मन आहे, तोपर्यंतच हा द्वैत प्रपंच भासतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या आयुष्यातील बहुतेक दुःख हे आपल्या विचारांमुळे (मनामुळे) असते. जर आपण आपले मन शांत आणि स्थिर ठेवले, तर बाह्य जगातील समस्यांचा त्रास कमी होतो. उदाहरण: अंधारात दोरीला साप समजून घाबरणे हा मनाचा खेळ आहे; प्रकाश पडताच (ज्ञान मिळताच) तो भास संपतो.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज संसाराचा भ्रम आणि मनाचा संबंध स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा