←
रविवार, 12 नोव्हेंबर 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 49

म्हणोनि तूं अर्जुना | सांडीं हा मनःकल्पना | मग या कर्मबंधना | न पडसी तूं || ४९ ||

"Therefore, O Arjuna, give up these mental imaginations; then you will not be trapped by the bonds of action."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
सांडीं Verb
Saandi
त्याग कर / सोडून दे
Abandon / Give up
मनःकल्पना Noun
Manah-kalpana
मनातील संकल्प किंवा इच्छा
Mental constructs or desires
कर्मबंधना Noun
Karmabandhana
कर्माचे बंधन
Bondage of action
न पडसी Verb
Na Padasi
पडणार नाहीस
Will not fall into

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू मनातील या कल्पना किंवा फळाची आशा सोडून दे; मग तुला कर्माचे कोणतेही बंधन लागणार नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माच्या बंधनातून मुक्त होण्याचा मार्ग सांगतात. ते म्हणतात की, कर्म स्वतःहून कोणालाही बांधत नाही, तर कर्मामागे असलेली फळाची इच्छा आणि 'मी करतो' हा अहंकार (मनःकल्पना) माणसाला जखडून ठेवतो. जेव्हा मनुष्य आपल्या मनातील संकल्प-विकल्प आणि फळाची आसक्ती सोडून देतो, तेव्हा तो कर्म करूनही त्याच्या परिणामांपासून अलिप्त राहतो. हीच निष्काम कर्मयोगाची गुरुकिल्ली आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मला याचे काय मिळेल?' हा विचार करण्याऐवजी 'मी माझे काम सर्वोत्तम कसे करेन' यावर लक्ष द्यावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी केवळ गुणांच्या मागे न धावता ज्ञान मिळवण्यासाठी अभ्यास केल्यास परीक्षेचा ताण येत नाही.

📌 संदर्भ

कर्म करूनही त्यात न अडकता मुक्त कसे राहावे, याचे मार्गदर्शन करताना माउली अर्जुनाला मनातील संकल्प सोडण्यास सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 85

जेणें अंतरीं सुख देखिलें । जो आत्मबोधें सुखावला । तोचि परब्रह्म जाहला । देहींच असतां ॥

जेणे अंतरीं सुख देखिलें । जो आत्मबोधें सुखावला । तोचि परब्रह्म जाहला । देहींच असतां ॥

"He who has seen happiness within, who is comforted by self-knowledge, he alone has become Parabrahma, while still in the body."

जेणें Pronoun
Jene
ज्याने
The one who
अंतरीं Noun
Antari
हृदयात किंवा मनात
Within the heart or mind
देखिलें Verb
Dekhile
पाहिले किंवा अनुभवले
Saw or experienced
आत्मबोधें Noun
Aatmabodhe
आत्मज्ञानाने
By self-knowledge
सुखावला Verb
Sukhavala
आनंदी झाला
Became happy
परब्रह्म Noun
Parabrahma
परमात्मा किंवा सर्वोच्च तत्व
The Supreme Reality
देहींच Noun
Dehicha
शरीरात असतानाच
While still in the body

💡 अर्थ

ज्याला आपल्या स्वतःच्या मनातच सुख सापडले आहे आणि जो आत्मज्ञानाने आनंदी झाला आहे, तो या शरीरात असतानाच प्रत्यक्ष परब्रह्म स्वरूप बनतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत 'जिवन्मुक्ताची' स्थिती स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, ज्या मनुष्याला बाह्य विषयांमध्ये सुख शोधण्याची गरज उरत नाही आणि ज्याने आपल्या अंतरात्म्यातच शाश्वत आनंदाचा अनुभव घेतला आहे, तो पुरुष धन्य आहे. आत्मज्ञानामुळे ज्याचे मन शांत आणि तृप्त झाले आहे, तो देहधारी असूनही ईश्वराशी (परब्रह्माशी) एकरूप झालेला असतो. त्याला मोक्षासाठी मृत्यूची वाट पाहावी लागत नाही, तो जिवंतपणीच मुक्त असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण बाह्य वस्तूंच्या (उदा. नवीन खेळणी किंवा कपडे) मोहात न पडता आपल्या अभ्यासात आणि चांगल्या कामात समाधान मानतो, तेव्हा आपण या ओवीचा अर्थ जगत असतो. उदाहरण: परीक्षेत चांगले गुण मिळवण्यासाठी प्रामाणिकपणे अभ्यास केल्यावर मिळणारे समाधान हे अंतरीचे सुख आहे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज आत्मज्ञानी आणि अंतर्बाह्य सुखी झालेल्या पुरुषाच्या लक्षणांचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 111

तरी आतां धनुर्धरा । हा मोह सांडीं वोखरा । तूं विचारीं पां अंतरा- । माझि निजें ॥

"Therefore now, O Archer, cast away this vile delusion; reflect within your own heart."

धनुर्धरा Noun
Dhanurdhara
हे अर्जुना (धनुष्य धारण करणाऱ्या)
O Archer (Arjuna)
मोह Noun
Moha
भ्रम किंवा अज्ञान
Delusion or attachment
सांडीं Verb
Sandi
त्याग कर किंवा सोडून दे
Abandon or discard
वोखरा Adjective
Vokhara
वाईट किंवा घातक
Vile or harmful
विचारीं Verb
Vichari
विचार कर
Reflect or contemplate
अंतरा-माझि Adverb
Antara-maji
हृदयात किंवा अंतःकरणात
Within the heart or mind

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, आता हा वाईट मोह सोडून दे आणि आपल्या अंतःकरणात स्वतः नीट विचार करून पहा.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये श्री ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला उपदेश करत आहेत. 'वोखरा' या शब्दाचा अर्थ अत्यंत वाईट किंवा घातक असा आहे. श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात की, हा जो तुला शोक आणि मोह झाला आहे, तो तुझ्या विवेकाला ग्रासणारा आहे. तू 'धनुर्धर' आहेस, म्हणजे तू पराक्रमी आहेस, मग अशा मोहाच्या आहारी जाणे तुला शोभत नाही. बाह्य जगातील नातेसंबंध आणि मृत्यूच्या भयापेक्षा तू तुझ्या अंतरात्म्यात डोकावून बघ (अंतरा-माझि निजें). जेव्हा तू अंतर्मुख होऊन विचार करशील, तेव्हा तुला समजेल की आत्मा अमर आहे आणि हा मोह व्यर्थ आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखाद्या समस्येमुळे गोंधळून जातो किंवा भावनेच्या भरात चुकीचा निर्णय घेऊ लागतो, तेव्हा हा श्लोक आपल्याला शांत होऊन स्वतःच्या मनाचा आवाज ऐकण्यास प्रवृत्त करतो. उदाहरणार्थ, एखाद्या अपयशामुळे खचून न जाता, 'हा तात्पुरता मोह आहे' असे समजून पुन्हा आत्मविश्वासाने प्रयत्न करणे.

📌 संदर्भ

कुरुक्षेत्रावर युद्धाच्या प्रसंगी अर्जुन मोहाने ग्रासला गेला आहे, त्याला या स्थितीतून बाहेर काढण्यासाठी श्रीकृष्ण त्याला अंतर्मुख होण्याचा सल्ला देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा