←
सोमवार, 13 नोव्हेंबर 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 92

म्हणौनि स्वधर्मु जो विहितु । तोचि आचरिजे उचितु । जैसा मार्गु हा सुवातु । चालतां न पावे ॥ ९२ ॥

"Therefore, perform your prescribed duty properly; for just as a good path does not cause weariness to the walker, so is the path of one's own duty."

स्वधर्मु Noun
Swadharmu
स्वतःचे कर्तव्य
One's own duty
विहितु Adjective
Vihitu
शास्त्रसंमत किंवा नेमून दिलेले
Prescribed or ordained
आचरिजे Verb
Acharije
आचरण करावे
Should be practiced
उचितु Adjective
Uchitu
योग्य किंवा उचित
Appropriate or proper
सुवातु Noun
Suvatu
चांगला मार्ग
A good or smooth path

💡 अर्थ

म्हणून आपल्याला जो विहित (सांगितलेला) असा स्वधर्म आहे, त्याचेच योग्य प्रकारे आचरण करावे. जसा चांगला मार्ग चालताना थकवा येत नाही, तसा स्वधर्माचा मार्ग सोपा असतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्वधर्माच्या पालनाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, प्रत्येक व्यक्तीने आपल्या प्रकृतीला आणि शास्त्राला अनुसरून जे कर्तव्य (स्वधर्म) प्राप्त झाले आहे, त्याचेच पालन करावे. जेव्हा आपण आपले विहित कर्तव्य करतो, तेव्हा ते ओझे वाटत नाही. ज्याप्रमाणे एखादा प्रशस्त आणि अडथळे नसलेला रस्ता प्रवाशाला थकवा जाणवू देत नाही आणि तो सहजपणे ध्येयापर्यंत पोहोचतो, त्याचप्रमाणे स्वधर्माचे आचरण केल्याने मनुष्याची आध्यात्मिक प्रगती विनासायास होते. परधर्माचे किंवा दुसऱ्याच्या कर्तव्याचे अनुकरण करणे हे कठीण आणि त्रासदायक ठरू शकते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, प्रत्येकाने आपली जबाबदारी ओळखून काम करावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्याने प्रामाणिकपणे अभ्यास करणे हा त्याचा स्वधर्म आहे. दुसऱ्याची नक्कल करण्यापेक्षा स्वतःच्या कर्तव्यावर लक्ष केंद्रित केल्यास कामाचा ताण येत नाही.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला स्वधर्माचे पालन करणे कसे सुखकर आणि श्रेयस्कर आहे, हे समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 260

म्हणोनि हे आवडे। तरी इंद्रिये दमिजेत गाढे। जेणे हे बुद्धि वाढे। स्थिर होय॥

"Therefore, if this is desired, the senses should be firmly controlled; whereby this intellect grows and becomes steady."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
इंद्रिये Noun
Indriye
ज्ञानेंद्रिये आणि कर्मेंद्रिये
Senses
दमिजेत Verb
Damijeta
दमन करावे किंवा ताबा मिळवावा
Should be controlled
गाढे Adverb
Gāḍhe
मजबूतपणे किंवा घट्ट
Firmly
बुद्धि Noun
Buddhi
प्रज्ञा किंवा समज
Intellect
स्थिर Adjective
Sthira
अढळ किंवा शांत
Steady

💡 अर्थ

म्हणून जर तुला बुद्धी स्थिर करायची असेल, तर तू तुझ्या इंद्रियांवर पूर्ण ताबा मिळवला पाहिजेस. त्यामुळे तुझी बुद्धी वाढेल आणि स्थिर होईल.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, आत्मज्ञानासाठी आणि स्थिर बुद्धीसाठी इंद्रियनिग्रह अत्यंत आवश्यक आहे. जोपर्यंत इंद्रिये विषयांकडे धावत असतात, तोपर्यंत मन विचलित राहते. जेव्हा साधक जाणीवपूर्वक इंद्रियांना आवरतो, तेव्हाच त्याची बुद्धी परमात्मस्वरूपात स्थिर होऊ शकते. ही स्थिरता साधण्यासाठी प्रयत्नांची पराकाष्ठा करणे गरजेचे आहे. इंद्रियांवर विजय मिळवल्याशिवाय प्रज्ञा स्थिर होत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

अभ्यास करताना किंवा महत्त्वाचे काम करताना मोबाईल किंवा टीव्हीकडे लक्ष न देता मनावर ताबा मिळवणे, हे इंद्रियनिग्रहाचे दैनंदिन जीवनातील उदाहरण आहे.

📌 संदर्भ

स्थिर बुद्धी प्राप्त करण्यासाठी इंद्रियांवर ताबा मिळवण्याचे महत्त्व ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 138

जैसा कडाडिला विजुचा लोळु | न धरे कोणाचिया हाताचा मेळु | तैसा तो आत्मप्रकाशाचा सुकाळु | कोंदला असे ||

"As a flash of lightning strikes and cannot be held by any hand, so is the abundance of the light of the Self, densely pervading all."

कडाडिला Verb
Kadadila
कडाडून चमकलेला
Flashed intensely
विजुचा Noun
Vijucha
विजेचा
Of lightning
लोळु Noun
Lolu
झोत किंवा गोळा
Flash or mass
आत्मप्रकाशाचा Noun
Atmaprakashacha
आत्मज्ञानाच्या प्रकाशाचा
Of the light of the Self
सुकाळु Noun
Sukalu
समृद्धी किंवा मुबलकता
Abundance
कोंदला Verb
Kondala
दाटून भरलेला
Densely packed or pervaded

💡 अर्थ

जशी आकाशात चमकलेली वीज कोणाच्याही हातात धरता येत नाही, तसाच आत्मज्ञानाचा प्रकाश अत्यंत तेजस्वी आणि सर्वत्र भरलेला असतो.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज आत्मस्वरूपाच्या तेजाचे वर्णन करत आहेत. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे कडाडून चमकणाऱ्या विजेचा झोत इतका प्रबळ असतो की त्याला कोणीही आपल्या हाताने पकडू शकत नाही किंवा रोखू शकत नाही, अगदी तसेच आत्मप्रकाशाचे स्वरूप असते. हा आत्मप्रकाश अत्यंत शुद्ध, स्वयंभू आणि सर्वव्यापी आहे. जेव्हा एखाद्या साधकाला आत्मसाक्षात्कार होतो, तेव्हा त्याला या दिव्य आणि अमर्याद प्रकाशाचा अनुभव येतो, जो मानवी बुद्धी किंवा इंद्रियांच्या पकडीत येत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्यातील आंतरिक शक्ती आणि आत्मविश्वासाला ओळखा. ज्याप्रमाणे वीज कोणालाही रोखता येत नाही, त्याचप्रमाणे तुमच्यातील जिद्द आणि ज्ञान इतके प्रबळ ठेवा की बाह्य संकटे तुम्हाला रोखू शकणार नाहीत.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज आत्मसाक्षात्काराच्या स्थितीतील तेजाचे आणि त्याच्या अफाट स्वरूपाचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा