←
सोमवार, 13 नोव्हेंबर 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 169

म्हणोनि अज्ञानाचेनि मूळें । संशयो हा बळावे बळें । मग तो ज्ञानाचेनि पाजळें । जाळिजे वेगीं ॥ १६९ ॥

"Therefore, due to the root of ignorance, doubt gains strength; then it should be burnt quickly with the flame of knowledge."

अज्ञानाचेनि Noun
Ajnānāceni
अज्ञानामुळे
Due to ignorance
मूळें Noun
Mūḷēṃ
कारणाने किंवा मुळापासून
By the root or cause
संशयो Noun
Saṃśayo
शंका किंवा संशय
Doubt
बळावे Verb
Baḷāve
बळकट होतो किंवा वाढतो
Strengthens or grows
पाजळें Noun
Pājaḷēṃ
प्रकाशाने किंवा ज्योतीने
With the light or flame
जाळिजे Verb
Jāḷije
जाळून टाकावा
Should be burnt
वेगीं Adverb
Vegīṃ
त्वरित किंवा वेगाने
Quickly

💡 अर्थ

अज्ञान की जड़ के कारण संशय बलवान होता है; इसलिए ज्ञान के प्रकाश से उस संशय को शीघ्र ही जला देना चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, संशयाचे मुख्य कारण अज्ञान आहे. जोपर्यंत मनुष्याला सत्य स्वरूपाचे ज्ञान होत नाही, तोपर्यंत त्याच्या मनात शंका-कुशंकांचे जाळे विणले जाते आणि हा संशय अधिक बलवान होत जातो. संशय हा प्रगतीच्या मार्गातील सर्वात मोठा शत्रू आहे. ज्याप्रमाणे अंधार केवळ प्रकाशानेच नष्ट होतो, त्याचप्रमाणे आत्मज्ञानाच्या प्रखर तेजाने हा संशय समूळ नष्ट करणे आवश्यक आहे. ज्ञानाचा दिवा पाजळला की संशयाचा अंधकार क्षणात नाहीसा होतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखाद्या निर्णयाबद्दल भीती किंवा शंका वाटते, तेव्हा त्या विषयाचे सखोल ज्ञान मिळवणे हाच त्यावरचा उपाय आहे. उदाहरणार्थ, परीक्षेची भीती वाटत असेल तर अभ्यासाने (ज्ञानाने) ती भीती आणि संशय दूर होतो.

📌 संदर्भ

चौथ्या अध्यायाच्या शेवटी, भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला हृदयातील संशय ज्ञानाच्या तलवारीने नष्ट करण्यास सांगतात, त्याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 36

जेथूनि हे सृष्टीचे । पाऊल निगाले आहे साचे । तेथचि जयाचे । मन स्थिरावले ॥

"Where this creation's step has truly emerged, there alone his mind has become steady."

जेथूनि Adverb
Jethuni
ज्या ठिकाणाहून
From where
सृष्टीचे Noun
Srushtiche
विश्वाचे / जगाचे
Of the creation
पाऊल Noun
Paul
उगम / सुरुवात
Origin / Step
साचे Adverb
Sache
खरोखर / सत्याने
Truly / In reality
स्थिरावले Verb
Sthiravale
स्थिर झाले
Became steady

💡 अर्थ

जिसका मन उस स्थान पर स्थिर हो गया है जहाँ से इस सृष्टि की उत्पत्ति हुई है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानी पुरुषाच्या स्थितीचे वर्णन करतात. ते म्हणतात की, हे संपूर्ण विश्व ज्या परब्रह्मातून निर्माण झाले आहे, जो या सृष्टीचा उगम आहे, त्या मूळ स्वरूपाशी ज्याचे मन एकरूप झाले आहे, तोच खरा योगी होय. ज्याप्रमाणे नदी समुद्रात मिळाल्यावर तिचे वेगळे अस्तित्व संपते आणि ती शांत होते, त्याप्रमाणे ज्याचे मन ईश्वराच्या ठिकाणी स्थिर झाले आहे, त्यालाच परमानंदाची प्राप्ती होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना आपले मन विचलित होऊ न देता, त्या कामाच्या मूळ उद्देशावर लक्ष केंद्रित करावे. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना केवळ पुस्तकावर लक्ष न देता त्यातील ज्ञानाशी एकरूप व्हावे.

📌 संदर्भ

सृष्टीच्या मूळ तत्वाशी एकरूप झालेल्या आत्मज्ञानी पुरुषाच्या मनाची स्थिती ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 166

जेणें अज्ञानाचें मूळ खणिलें । कर्माचें इंधन जाळिलें । तें ज्ञानचि पैं संचरलें । जयाचिया ठायीं ॥ १६६ ॥

"He who has dug out the root of ignorance and burnt the fuel of actions, in him alone does knowledge dwell."

अज्ञानाचें Noun
Ajnanache
अज्ञानाचे
of ignorance
मूळ Noun
Mula
मूळ/पाया
root
खणिलें Verb
Khanile
उपटून काढले/खणले
dug out/uprooted
इंधन Noun
Indhana
जळण
fuel
जाळिलें Verb
Jalile
जाळून टाकले
burnt
संचरलें Verb
Sancharale
व्यापले/प्रवेशले
permeated/resided

💡 अर्थ

जिसने अज्ञान की जड़ को उखाड़ दिया है और कर्म के ईंधन को जला दिया है, उसके भीतर केवल ज्ञान ही व्याप्त है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानी पुरुषाचे लक्षण सांगतात. ज्याप्रमाणे अग्नी लाकडाला जाळून भस्म करतो, त्याप्रमाणे ज्ञानाचा उदय झाल्यावर अज्ञानाचा मुळासकट नाश होतो. 'मी देह आहे' हा अज्ञानाचा मूळ कंद आहे. जेव्हा हे अज्ञान नष्ट होते, तेव्हा कर्मांची फळे भोगण्याची आसक्ती (इंधन) संपते. अशा व्यक्तीच्या अंतःकरणात केवळ शुद्ध आत्मज्ञानच व्यापून राहते. तो कर्मात असूनही कर्माच्या बंधनापासून मुक्त असतो, कारण त्याचे अज्ञान पूर्णपणे नष्ट झालेले असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखाद्या विषयाचे सखोल ज्ञान प्राप्त करतो, तेव्हा त्याबद्दलच्या शंका आणि भीती (अज्ञान) नष्ट होतात. उदाहरणार्थ, अभ्यासाचे पूर्ण ज्ञान असल्यास परीक्षेची भीती वाटत नाही. तसेच, विवेकाने वागल्यास आपल्या हातून घडणाऱ्या कर्मांचा ताण येत नाही.

📌 संदर्भ

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज ज्ञान कशाप्रकारे अज्ञानाचे मूळ आणि कर्माचे बंधन नष्ट करते, याचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा