←
गुरुवार, 17 ऑगस्ट 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 62

म्हणोनि कर्म सांडिजे । कीं नैष्कर्म्य होइजे । हें न घडे सहजे । अर्जुना पां ॥

"Therefore, by merely abandoning action, one does not attain the state of actionlessness; this does not happen easily, O Arjuna."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
सांडिजे Verb
Sāṇḍije
सोडावे / त्याग करावा
To abandon / To renounce
नैष्कर्म्य Noun
Naiṣkarmya
कर्ममुक्त अवस्था
State of actionlessness
सहजे Adverb
Sahaje
सहजासहजी / सहजपणे
Easily / Naturally
न घडे Verb
Na ghaḍe
घडत नाही / शक्य नाही
Does not happen

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, केवळ कर्मे सोडल्याने कुणालाही कर्ममुक्त अवस्था (नैष्कर्म्य) सहजासहजी प्राप्त होत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, केवळ बाह्यतः कर्म त्यागल्याने किंवा क्रिया थांबवल्याने मनुष्य नैष्कर्म्य स्थितीला (कर्माच्या बंधनातून मुक्त होणे) पोहोचू शकत नाही. जोपर्यंत मनात वासना आणि अहंकार शिल्लक आहे, तोपर्यंत कर्म सोडणे हे केवळ ढोंग ठरेल. खऱ्या अर्थाने कर्ममुक्त होण्यासाठी कर्माच्या फळाची आसक्ती सोडणे आवश्यक आहे, केवळ शारीरिकरीत्या कर्म थांबवणे पुरेसे नाही. प्रकृतीच्या गुणामुळे मनुष्य क्षणभरही कर्माशिवाय राहू शकत नाही, त्यामुळे कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा निष्काम भावनेने कर्म करणे श्रेष्ठ आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जबाबदाऱ्यांपासून पळ काढल्याने मानसिक शांती मिळत नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने अभ्यासाचा कंटाळा करून पुस्तक बाजूला ठेवले तरी त्याच्या मनात परीक्षेची भीती राहतेच. त्याऐवजी, फळाची चिंता न करता मनापासून अभ्यास करणे हाच खरा मार्ग आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की केवळ कर्म त्यागणे म्हणजे कर्ममुक्ती नव्हे, तर कर्मातील आसक्ती सोडणे महत्त्वाचे आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 52

म्हणोनि विहित जें कर्म । तेंचि आचरिजे सधर्म । जेणें पाविजे परम । पुरुषार्थसिद्धि ॥ ५२ ॥

"Therefore, perform the prescribed duty with righteousness; for by doing so, one attains the supreme fulfillment of life."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने सांगितलेले / योग्य
Prescribed / Ordained
आचरिजे Verb
Acharije
आचरण करावे / पाळावे
Should be practiced
सधर्म Adverb
Sadharma
धर्मासह / नैतिकतेने
With righteousness
परम Adjective
Parama
श्रेष्ठ / सर्वोच्च
Supreme
पुरुषार्थसिद्धि Noun
Purusharthasiddhi
जीवनाचे अंतिम ध्येय गाठणे
Attainment of life's ultimate goal

💡 अर्थ

म्हणून जे शास्त्रानुसार योग्य कर्म आहे, तेच धर्माचे पालन करून करावे. कारण अशा कर्मामुळेच जीवनाचे सर्वात मोठे ध्येय (मोक्ष) प्राप्त होते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत 'स्वधर्माचे' महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने स्वतःच्या वाट्याला आलेले आणि शास्त्राने सांगितलेले कर्तव्य (विहित कर्म) कधीही सोडू नये. जेव्हा आपण आपले काम प्रामाणिकपणे आणि नैतिक मूल्यांना धरून करतो, तेव्हा ते कर्मच आपल्याला परम पुरुषार्थाकडे म्हणजेच मोक्षाकडे घेऊन जाते. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा, कर्म फळाची अपेक्षा न ठेवता ते योग्य रीतीने करणे हाच प्रगतीचा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी आपला अभ्यास आणि नोकरी करणाऱ्यांनी आपले काम हीच आपली भक्ती मानून पूर्ण निष्ठेने करावे. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी चुकीच्या मार्गाचा अवलंब न करता प्रामाणिकपणे अभ्यास करणे म्हणजे 'सधर्म' आचरण होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला स्वधर्माचे पालन करण्यास सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज त्याचे स्पष्टीकरण या ओवीतून देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 229

म्हणोनि अर्जुना ऐकें । हें चैतन्य पैं निकें । जेथ न येती तर्कें । बुद्धीचे गा ॥ २२९ ॥

"Therefore, O Arjuna, listen! This Consciousness is truly pure; where the reasonings of the intellect do not reach."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
चैतन्य Noun
Chaitanya
आत्मतत्व / जाणीव
Consciousness / Soul
निकें Adjective
Nike
शुद्ध / उत्तम
Pure / Exquisite
तर्कें Noun
Tarke
तर्क / अनुमान
Logic / Reasoning
बुद्धीचे Noun
Buddhiche
बुद्धीचे
Of the intellect

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना ऐक, हे आत्मतत्व (चैतन्य) अत्यंत शुद्ध आणि श्रेष्ठ आहे, जिथे बुद्धीचे कोणतेही तर्क चालत नाहीत.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला आत्मस्वरूपाचे किंवा चैतन्याचे वर्णन सांगत आहेत. ते म्हणतात की, हे चैतन्य इतके सूक्ष्म आणि शुद्ध आहे की मानवी बुद्धीचे तर्क-वितर्क तिथे पोहोचू शकत नाहीत. बुद्धी केवळ दृश्य आणि मर्यादित गोष्टींचे आकलन करू शकते, परंतु आत्मा हा अमर्याद आणि स्वयंप्रकाशित असल्याने तो तर्काच्या पलीकडचा आहे. त्याला केवळ अनुभवानेच जाणता येते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण प्रत्येक गोष्ट बुद्धीने आणि तर्काने सोडवण्याचा प्रयत्न करतो. परंतु, मानसिक शांती किंवा आत्मिक समाधान मिळवण्यासाठी कधीकधी तर्काचा हट्ट सोडून अंतर्मनाचा आवाज ऐकणे आवश्यक असते. उदाहरणार्थ, एखाद्या संकटात जेव्हा सर्व मार्ग बंद होतात, तेव्हा तर्कापेक्षा श्रद्धा आणि आंतरिक शक्ती अधिक कामाला येते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्म्याचे अमरत्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून आत्मतत्वाचे अगम्यत्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा