←
गुरुवार, 20 जुलै 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 128

म्हणौनि उचित जे कर्म । आणि विहित जे धर्म । तेचि आचरावे उत्तम । फळाशा सांडूनि ॥

"Therefore, perform the appropriate actions and the prescribed duties excellently, by renouncing the desire for the fruits."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchit
योग्य
Appropriate
विहित Adjective
Vihit
शास्त्राने सांगितलेले
Prescribed
आचरावे Verb
Aacharave
आचरण करावे
Should practice
फळाशा Noun
Phalasha
फळाची आशा
Desire for results
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून
Renouncing

💡 अर्थ

इसलिए, उचित कर्म और शास्त्रोक्त धर्म का पालन फल की इच्छा त्याग कर उत्तम रीति से करना चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने केवळ स्वतःच्या आवडीनिवडीनुसार कर्म न करता, जे 'उचित' (योग्य) आणि 'विहित' (शास्त्राने सांगितलेले कर्तव्य) आहे, तेच करावे. हे कर्म करताना मनामध्ये त्या कर्माच्या फळाची कोणतीही हाव किंवा आशा नसावी. जेव्हा आपण फळाचा त्याग करून कर्तव्य भावनेने कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही, तर तेच कर्म ईश्वराची सेवा ठरते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेत किती गुण मिळतील या चिंतेत न पडता, केवळ आपला अभ्यास प्रामाणिकपणे आणि उत्तम रीतीने करणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उदाहरण आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे निष्काम कर्मयोगाचे सार स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 168

यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात्कुरुतेऽर्जुन । ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मसात्कुरुते तथा ॥

जैसा प्रदीप्तु पावकू । काष्ठे करी पावकू । तैसा ज्ञानाग्नि अशेखू । कर्मे जाळी ॥ १६८ ॥

"As a blazing fire turns fuel to ashes, O Arjuna, so does the fire of knowledge turn all actions to ashes."

प्रदीप्तु Adjective
Pradiptu
प्रज्वलित किंवा पेटलेला
Blazing or ignited
पावकू Noun
Pavaku
अग्नी
Fire
काष्ठे Noun
Kashthe
लाकूड
Wood or logs
अशेखू Adjective
Ashekhu
संपूर्ण किंवा काहीही शिल्लक न ठेवता
Entirely or without remainder
जाळी Verb
Jali
जाळून टाकतो
Burns

💡 अर्थ

जैसे प्रज्वलित अग्नि लकड़ी को जलाकर अग्नि रूप कर देती है, वैसे ही ज्ञान रूपी अग्नि सभी कर्मों को भस्म कर देती है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत ज्ञानाचे सामर्थ्य स्पष्ट करतात. ज्याप्रमाणे लाकूड अग्नीत पडले की ते स्वतः अग्नीच बनते, त्याप्रमाणे जेव्हा मनुष्याला आत्मज्ञान प्राप्त होते, तेव्हा त्याची सर्व संचित आणि क्रियमाण कर्मे भस्मसात होतात. ज्ञानामुळे कर्माचा 'कर्ता' हा अहंकार नष्ट होतो, ज्यामुळे कर्माचे बंधन उरत नाही. हे ज्ञान अज्ञानाचा अंधकार दूर करून साधकाला मुक्त करते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखाद्या गोष्टीचे खरे ज्ञान होते, तेव्हा त्याबद्दलचे चुकीचे विचार किंवा भीती नष्ट होते. उदाहरणार्थ, अंधारात दोरीला साप समजून घाबरण्यापेक्षा, ती दोरी आहे हे ज्ञान झाले की भीती आपोआप संपते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्मज्ञानाचे महत्त्व सांगताना म्हणतात की ज्ञान हे सर्व कर्मांच्या बंधनांचा नाश करणारे आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 60

तरी अर्जुना ऐकें । हें सांगावें न लगे कौतुकें । जे अभ्यासाचेनि कडाके । इंद्रियें दमिलीं ॥ ६० ॥

Tari Arjuna aike | He sangave na lage kautuke | Je abhyasacheni kadake | Indriye damili || 60 ||

"Therefore, Arjuna, listen; this is not something to be said lightly. The senses are subdued only by the rigor of practice."

तरी Conjunction
Tari
तर/म्हणून
Therefore/So
ऐकें Verb
Aike
ऐक
Listen
कौतुकें Adverb
Kautuke
सहजपणे/कौतुकाने
Easily/Casually
अभ्यासाचेनि Noun
Abhyasacheni
अभ्यासाच्या/सरावाच्या
Through practice
कडाके Noun
Kadake
तीव्रतेने/जोरावर
Intensity/Rigor
इंद्रियें Noun
Indriye
ज्ञानेंद्रिये
Senses
दमिलीं Verb
Damili
जिंकली/ताब्यात घेतली
Subdued/Controlled

💡 अर्थ

हे अर्जुन, सुनो। यह केवल कहने की बात नहीं है, बल्कि निरंतर अभ्यास की कठोरता से ही इंद्रियों को वश में किया जा सकता है।

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज इंद्रियनिग्रहाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, इंद्रियांवर विजय मिळवणे ही केवळ बोलण्याची गोष्ट नाही. साधक जेव्हा अत्यंत निष्ठेने आणि कडक अभ्यासाने (साधनेने) प्रयत्न करतो, तेव्हाच ही चंचल इंद्रिये ताब्यात येतात. इंद्रिये स्वभावतः विषयांकडे धावणारी असतात, त्यांना वश करण्यासाठी सातत्यपूर्ण आणि कठोर प्रयत्नांची आवश्यकता असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जर आपल्याला एखादी वाईट सवय सोडायची असेल, तर केवळ इच्छा असून चालत नाही. त्यासाठी रोजच्या सरावाने आणि शिस्तीने स्वतःवर नियंत्रण मिळवावे लागते. उदाहरणार्थ, अभ्यासात मन एकाग्र करण्यासाठी रोज थोडा वेळ ध्यान करण्याचा सराव करणे आवश्यक आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला इंद्रियनिग्रहासाठी अभ्यासाचे आणि सातत्याचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा