🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने केवळ तेच कर्म करावे जे शास्त्रशुद्ध, नैतिक आणि आपल्या वाट्याला आलेले कर्तव्य (स्वधर्म) आहे. कर्म करताना मनात फळाची किंवा वैयक्तिक फायद्याची कोणतीही अपेक्षा न ठेवता ते ईश्वराची सेवा म्हणून अर्पण करावे. जेव्हा आपण फळाची आशा सोडतो, तेव्हा कर्माचे ओझे किंवा बंधन राहत नाही आणि चित्तशुद्धी होते.

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची (फळाची) सतत चिंता न करता, केवळ अभ्यासावर (कर्मावर) पूर्ण लक्ष केंद्रित करावे. यामुळे अभ्यासाचा दर्जा सुधारतो आणि तणाव कमी होतो.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा, फळाची अपेक्षा न ठेवता स्वधर्मानुसार कर्म करणे कसे श्रेष्ठ आहे, हे सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अद्वैत ज्ञानाचे मर्म सांगतात. ज्ञानी पुरुषाला कर्मामध्ये आणि कर्माच्या साधनांमध्ये वेगळेपण दिसत नाही. त्याला सर्वत्र परब्रह्माचाच अनुभव येतो. जसे सोन्याचे दागिने विविध आकाराचे दिसले तरी ते मुळात सोनेच असतात, तसे कर्माचे विविध प्रकार आणि व्यवहार दिसले तरी त्यामागे एकच चैतन्य (ब्रह्म) भरलेले असते, असे जो जाणतो तोच खरा मुक्त होय.

आपल्या दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना ते 'माझे' किंवा 'मी करतोय' असा अहंकार न ठेवता, ते ईश्वराचे रूप मानून करावे. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना तो केवळ परीक्षेसाठी न करता ज्ञानाच्या (ब्रह्माच्या) उपासनेसाठी करावा.

आत्मज्ञान प्राप्त झालेल्या व्यक्तीला सर्व कर्मांमध्ये ईश्वरी तत्त्व कसे दिसते, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे निष्काम कर्मयोगाचे मर्म स्पष्ट करतात. ते अर्जुनाला सांगतात की, कर्म करणे हे मानवाचे कर्तव्य आहे आणि ते टाळता येत नाही. कर्माचा त्याग केल्याने मोक्ष मिळत नाही, तर कर्माच्या फळाची आसक्ती सोडल्याने मनुष्य बंधनातून मुक्त होतो. जेव्हा आपण 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार आणि 'मला हे फळ मिळावे' ही इच्छा बाजूला ठेवून कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला ईश्वराकडे घेऊन जाते. हेच खरे कर्मयोग आचरण आहे.

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची किंवा गुणांची सतत चिंता न करता, केवळ मनापासून अभ्यास करण्यावर लक्ष केंद्रित करावे. हेच फळाची आशा सोडून कर्म करणे होय.

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला फळाची आसक्ती न धरता कर्तव्य पार पाडण्याचा उपदेश करत आहेत.