←
रविवार, 07 मे 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 336

म्हणोनि तूं आतां । झकविजे गा पांडुसुता । या कर्मातें सर्वथा । न संडीं पां ॥ ३३६ ॥

"Therefore, O son of Pandu, do not be deluded; do not abandon this duty at all."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झकविजे Verb
Zhakavije
भुलणे किंवा गोंधळणे
To be deluded or confused
पांडुसुता Noun
Pandusuta
पांडूचा मुलगा (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
कर्मातें Noun
Karmate
कर्तव्याला / कर्माला
To the duty / action
सर्वथा Adverb
Sarvatha
पूर्णपणे / कोणत्याही प्रकारे
In every way / entirely
संडीं Verb
Sandi
टाकू नकोस / सोडू नकोस
Do not abandon / do not leave

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, तुम अब भ्रमित मत हो और अपने इस कर्तव्य का किसी भी प्रकार से त्याग मत करो।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वरीच्या या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला उपदेश करत आहेत. ते म्हणतात की, मोह किंवा भीतीपोटी आपल्या विहित कर्माचा त्याग करणे चुकीचे आहे. 'झकविजे' म्हणजे भ्रमिष्ट होणे किंवा गोंधळणे. अर्जुन युद्धाच्या प्रसंगी गोंधळला होता, त्याला वाटत होते की युद्ध करणे पाप आहे. परंतु माऊली सांगतात की, स्वधर्माप्रमाणे आलेले कर्म हे ईश्वरी आज्ञा मानून पार पाडले पाहिजे. कर्माचा त्याग केल्याने नव्हे, तर फळाची आशा सोडून कर्म केल्यानेच मनुष्याची प्रगती होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखादे काम कठीण वाटते, तेव्हा ते सोडून न देता पूर्ण करणे हेच आपले कर्तव्य आहे. उदाहरण: अभ्यासाचा कंटाळा आला तरी विद्यार्थ्यांनी आपले ध्येय गाठण्यासाठी नियमित अभ्यास करणे आवश्यक आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचा मोह सोडून युद्धाचे (कर्तव्याचे) पालन करण्यास सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 14

जेथ कर्तेपण नाही । आणि करवितेही काही ॥ तेथ कर्म कवण पाही । निपजेल साच ॥

"Where there is no sense of doership, nor any causing of action, what action, pray tell, can truly arise there?"

कर्तेपण Noun
Kartepan
मी करणारा आहे ही भावना
Sense of doership
करविते Noun
Karavite
करून घेणारा
One who causes to act
कर्म Noun
Karma
कार्य किंवा कृती
Action
निपजेल Verb
Nipajel
निर्माण होईल
Will be produced
साच Adverb
Saach
खरोखर किंवा सत्य
Truly or Truth

💡 अर्थ

जहाँ न कर्तापन का भाव है और न ही किसी से कार्य करवाने की प्रेरणा, वहाँ वास्तव में कोई कर्म उत्पन्न नहीं होता।

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज आत्मस्वरूपाचे वर्णन करतात. आत्मा हा अकर्ता आहे. जेव्हा मनुष्याला आत्मज्ञान होते, तेव्हा त्याच्यातील 'मी करतो' हा अहंकार (कर्तृत्व) आणि 'मी करून घेतो' (कारयितृत्व) ही भावना नष्ट होते. अशा स्थितीत केलेली क्रिया ही कर्म न ठरता केवळ एक नैसर्गिक व्यापार ठरते, ज्यामुळे व्यक्ती कर्माच्या फळाला बांधील राहत नाही. हेच खरे संन्यासयोगाचे लक्षण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मीच हे केले' असा अहंकार टाळावा. उदाहरणार्थ, एखाद्याला मदत केल्यावर 'मी उपकार केले' असे न वाटता, ती आपली जबाबदारी होती असे मानल्यास मन शांत राहते आणि अहंकार वाढत नाही.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज आत्म्याच्या अकर्तेपणाचे स्वरूप स्पष्ट करत आहेत, जिथे अहंकार नसल्यामुळे कर्माचे बंधन उरत नाही.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 35

म्हणोनि आपुला जो स्वधर्मु । तोचि परम मंगलु । जरी होय अतिविषमु । तरी तोचि अनुष्ठावा ॥

"Therefore, your own duty is the most auspicious; even if it is very difficult, follow only that."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
स्वधर्मु Noun
Swadharmu
स्वतःचे कर्तव्य
One's own duty
मंगलु Adjective
Mangalu
कल्याणकारी / पवित्र
Auspicious / Beneficial
अतिविषमु Adjective
Ativishamu
अत्यंत कठीण / विषम
Very difficult / Uneven
अनुष्ठावा Verb
Anushthava
आचरावा / पालन करावे
Should be practiced

💡 अर्थ

इसलिए अपना जो स्वधर्म है, वही परम कल्याणकारी है। यदि वह अत्यंत कठिन भी हो, तो भी उसी का पालन करना चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत 'स्वधर्माचे' महत्त्व विशद करतात. स्वधर्म म्हणजे केवळ जात किंवा धर्म नव्हे, तर व्यक्तीची प्रकृती, क्षमता आणि परिस्थितीनुसार तिला प्राप्त झालेले विहित कर्तव्य होय. ज्ञानेश्वर माउली सांगतात की, दुसऱ्याचे कर्तव्य कितीही सोपे किंवा आकर्षक वाटले तरी ते आपल्यासाठी विघातक ठरू शकते. स्वतःचे कर्तव्य पार पाडताना जरी अनेक अडचणी आल्या किंवा ते कठीण वाटले, तरी त्यातच जीवाचे खरे कल्याण असते. स्वधर्माचे आचरण हेच चित्तशुद्धीचे आणि मोक्षाचे साधन आहे, कारण ते आपल्या नैसर्गिक प्रवृत्तीशी सुसंगत असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, आपण अनेकदा इतरांच्या यशाची तुलना स्वतःशी करतो आणि त्यांच्यासारखे बनण्याच्या नादात आपले मूळ कौशल्य विसरतो. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याला कलेची आवड असेल पण तो केवळ इतरांचे पाहून विज्ञानाचा कठीण अभ्यास करत असेल, तर त्याने आपल्या नैसर्गिक आवडीच्या क्षेत्रात (स्वधर्मात) कष्ट करणे अधिक श्रेयस्कर आहे, कारण तिथेच त्याला यश आणि समाधान मिळेल.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेतील कर्मयोगावर भाष्य करताना ज्ञानेश्वर माउली स्वधर्माचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा