←
शनिवार, 06 मे 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 259

हा अघटितु जरी जाहला । तरी बुद्धीचेनि बळें जिंतला । जैसा मृगजळाचा पूर ओसरला । सूर्यकिरणीं ॥

"Even if this (desire) has become extraordinary, it is conquered by the strength of the intellect, just as the flood of a mirage recedes in the sun's rays."

अघटितु Adjective
Aghatitu
अशक्य किंवा अत्यंत कठीण
Impossible or very difficult
जिंतला Verb
Jintala
जिंकला जातो
Conquered
मृगजळाचा Noun
Mrugajalacha
मृगजळाचा (भासमान पाण्याचा)
Of a mirage
ओसरला Verb
Osarla
नाहीसा झाला किंवा कमी झाला
Receded or vanished
सूर्यकिरणीं Noun
Suryakirni
सूर्याच्या किरणांमुळे
By the sun's rays

💡 अर्थ

यद्यपि यह काम (वासना) अत्यंत कठिन प्रतीत होता है, फिर भी इसे बुद्धि के बल से जीता जा सकता है; जैसे सूर्य की किरणों के ज्ञान से मृगतृष्णा का भ्रम दूर हो जाता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, 'काम' किंवा मानवी वासना ही जरी अत्यंत प्रबळ आणि अनावर वाटत असली, तरी ती अजिंक्य नाही. जेव्हा मनुष्य आपल्या विवेकाचा आणि स्थिर बुद्धीचा वापर करतो, तेव्हा या वासनेचे खरे स्वरूप उघड होते. ते मृगजळासारखे मिथ्या आहे हे समजते. वाळवंटात सूर्याच्या किरणांमुळे पाण्याचा भास होतो, पण सूर्याचे ज्ञान झाल्यावर तो भास जसा संपतो, तसाच आत्मज्ञानाच्या प्रकाशात बुद्धीने या कामावर विजय मिळवता येतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखाद्या गोष्टीचा अतिमोह होतो, तेव्हा घाबरून न जाता शांतपणे आपल्या बुद्धीने विचार करावा की हे सुख कायमस्वरूपी आहे का? उदाहरणार्थ, अभ्यासाऐवजी खेळण्याचा अतिमोह होत असेल, तर बुद्धीने स्वतःला भविष्यातील फायद्याची जाणीव करून देणे म्हणजे बुद्धीच्या बळाने मोहावर विजय मिळवणे होय.

📌 संदर्भ

अध्याय ३ च्या शेवटी, श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की बुद्धीच्या सामर्थ्याने 'काम' (वासना) या शत्रूवर कशा प्रकारे मात करता येते.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 98

म्हणोनि तूं अर्जुना | या समस्तही लोकसंपादना | बाह्य तरी कर्माचरणा | न संडीं वेगीं ||

"Therefore, O Arjuna, for the sake of guiding all people, do not quickly abandon the external performance of duties."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
लोकसंपादना Noun
Lokasampadana
लोकांना वळण लावण्यासाठी किंवा लोककल्याणासाठी
For the guidance or welfare of the people
बाह्य Adverb
Bahya
बाहेरून
Externally
कर्माचरणा Noun
Karmacharana
कर्माचे आचरण
Performance of duties
संडीं Verb
Sandi
टाकू नकोस किंवा सोडू नकोस
Do not abandon
वेगीं Adverb
Vegi
त्वरित किंवा लगेच
Quickly or immediately

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, इन समस्त लोगों के मार्गदर्शन के लिए, तुम बाहरी रूप से अपने कर्तव्यों का आचरण करना मत छोड़ो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत लोकसंग्रहाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जरी एखादा मनुष्य आत्मज्ञानी झाला असला, तरी त्याने समाजाला योग्य दिशा देण्यासाठी आपली विहित कर्मे करत राहिले पाहिजे. जर ज्ञानी माणसाने कर्मे करणे सोडून दिले, तर सामान्य लोक गोंधळून जातील आणि तेही कर्माचा त्याग करतील, ज्यामुळे समाजाची घडी विस्कटेल. म्हणून, जगाच्या कल्याणासाठी आणि लोकांना आदर्श घालून देण्यासाठी अर्जुनाने युद्धरूपी स्वधर्म पाळला पाहिजे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या वागण्याचा इतरांवर प्रभाव पडतो हे लक्षात घेऊन जबाबदारीने वागणे. उदाहरणार्थ, जर घरातील मोठ्या माणसांनी शिस्त पाळली, तरच मुले त्यांचे अनुकरण करून शिस्तप्रिय बनतात.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुषाने लोकसंग्रहासाठी कर्मे का करावीत, याचे मार्गदर्शन श्रीकृष्ण अर्जुनाला करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 18

म्हणौनि तूं निभ्रांत । होईं गा सावचित्त । हा स्वधर्मु उचित । न संडिजे ॥ १८ ॥

म्हणौनि तू निभ्रांत । होई गा सावचित्त । हा स्वधर्म उचित । टाकू नकोस ॥ १८ ॥

"Therefore, being doubtless and fully attentive, do not abandon your rightful duty."

म्हणौनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
निभ्रांत Adjective
Nibhranta
शंका नसलेला / निःशंक
Without doubt
सावचित्त Adjective
Savachitta
सावध / एकाग्र
Attentive / Mindful
स्वधर्मु Noun
Swadharmu
स्वतःचे कर्तव्य
One's own duty
उचित Adjective
Uchita
योग्य
Appropriate / Proper
संडिजे Verb
Sandije
सोडावे / त्याग करावा
To abandon / leave

💡 अर्थ

इसलिए तुम बिना किसी संदेह के सावधान हो जाओ और अपने उचित स्वधर्म का त्याग मत करो।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, कर्माचा त्याग करणे हा दुःखातून सुटण्याचा मार्ग नाही. उलट, संभ्रम सोडून आणि पूर्णपणे जागरूक राहून आपल्या वाट्याला आलेले कर्तव्य (स्वधर्म) पार पाडणे हेच श्रेष्ठ आहे. जेव्हा माणूस आपले कर्तव्य निष्ठेने करतो, तेव्हाच तो खऱ्या अर्थाने प्रगती करतो. कर्मापासून पळ काढण्यापेक्षा ते योग्य पद्धतीने करणे हाच खरा शहाणपणा आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कठीण प्रसंगी आपली जबाबदारी झटकून न टाकता ती धैर्याने पार पाडावी. उदाहरण: एखाद्या विद्यार्थ्याला एखादा विषय कठीण वाटला तरी त्याचा कंटाळा न करता, अभ्यास करणे हे आपले कर्तव्य आहे असे मानून त्याने प्रयत्न सुरू ठेवणे.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला संभ्रम सोडून स्वधर्माचे पालन करण्याचा उपदेश करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा