←
गुरुवार, 20 एप्रिल 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 63

जेथ संकल्पाचा कलंकु धुवे । जेथ मनपण मन विरवे । जेथ अविद्या ही मावे । आपणयामाजी ॥

"Where the blemish of resolve is washed away, where the mind-ness of the mind dissolves, and where even ignorance is absorbed within itself."

संकल्पाचा Noun
Sankalpacha
विचारांचा किंवा इच्छेचा
Of resolution or desire
कलंकु Noun
Kalanku
डाग किंवा दोष
Stain or blemish
धुवे Verb
Dhuve
धुवून जातो
Is washed away
मनपण Noun
Manapan
मनाचा स्वभाव/चंचलता
The nature of the mind
विरवे Verb
Virve
विरघळते
Dissolves
अविद्या Noun
Avidya
अज्ञान
Ignorance
मावे Verb
Maave
सामावून जाते/नाहीशी होते
Merges or disappears

💡 अर्थ

जहाँ संकल्प का कलंक धुल जाता है, जहाँ मन का मनपन विलीन हो जाता है और जहाँ अविद्या स्वयं में ही समा जाती है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानाच्या अत्युच्च अवस्थेचे वर्णन करत आहेत. जेव्हा साधकाला आत्मज्ञान प्राप्त होते, तेव्हा त्याच्या मनातील 'मी हे करीन' किंवा 'मला हे हवे' असे संकल्प-विकल्प (कलंक) पूर्णपणे नष्ट होतात. मनाचा जो मूळ स्वभाव आहे—सतत विचार करणे आणि धावणे (मनपण)—तो आत्मस्वरूपात विरघळून जातो. इतकेच नाही तर, ज्या अज्ञानामुळे (अविद्या) आपल्याला हे जग सत्य वाटते, ते अज्ञानही त्या ज्ञानाच्या प्रकाशात स्वतःचे अस्तित्व गमावून बसते. ही अवस्था म्हणजे केवळ आनंदाचा आणि शांततेचा अनुभव होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखादे काम पूर्ण एकाग्रतेने आणि फळाची अपेक्षा न ठेवता करतो, तेव्हा आपले मन शांत होते. उदाहरणार्थ, चित्र काढताना जर चित्रकार चित्रात पूर्णपणे हरवून गेला, तर त्याला स्वतःचे आणि जगाचे भान राहत नाही, हीच एकाग्रता प्रगतीसाठी आवश्यक आहे.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज येथे आत्मज्ञानाच्या प्राप्तीनंतर मनाची आणि अज्ञानाची जी स्थिती होते, त्याचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 374

म्हणोनि तूं आतां । उठीं वेगीं पंडुसुता । सांडीं हे व्याकुळता । मानसींची ॥

"Therefore, arise now quickly, O son of Pandu; cast off this mental distress."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उठीं Verb
Uthi
उठ
Arise
वेगीं Adverb
Vegi
लवकर / वेगाने
Quickly
पंडुसुता Noun
Pandusuta
पांडुपुत्रा (अर्जुना)
Son of Pandu
सांडीं Verb
Sandi
त्याग कर / सोडून दे
Discard / Abandon
व्याकुळता Noun
Vyakulata
अस्वस्थता / चिंता
Distress / Anxiety
मानसींची Adjective
Mansichi
मनातील
Of the mind

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, अब तुम शीघ्र उठो और अपने मन की इस व्याकुलता को त्याग दो।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला उपदेश करत आहेत. जेव्हा अर्जुन युद्धाच्या प्रसंगी मोह आणि भयाने ग्रासला होता, तेव्हा श्रीकृष्ण त्याला सांगतात की, केवळ विचार करत बसल्याने किंवा दुःखी झाल्याने प्रश्न सुटणार नाहीत. मनाचा दुबळेपणा (व्याकुळता) हा प्रगतीतील अडथळा आहे. 'पंडुसुता' असे संबोधून श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याच्या क्षत्रिय धर्माची आणि पराक्रमाची आठवण करून देत आहेत. ही ओवी माणसाला नैराश्यातून बाहेर काढून कृतीशील होण्याचा संदेश देते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या कठीण प्रसंगात घाबरून जातो किंवा काय करावे हे सुचत नाही, तेव्हा ही ओवी आपल्याला मरगळ झटकून कामाला लागण्याची प्रेरणा देते. उदाहरणार्थ: परीक्षेचा निकाल पाहून खचून न जाता, पुढच्या अभ्यासासाठी जोमाने तयारी करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याच्या मनातील गोंधळ आणि दुःख सोडून देऊन युद्धासाठी सज्ज होण्यास सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 190

म्हणौनि संशयापरौते । कांहींचि पाप नाहीं एथें । हा विनाशाची वाटे । सुवावयासी ॥

"Therefore, there is no sin greater than doubt; it is the very path to destruction."

म्हणौनि Conjunction
Mhanoṇi
म्हणून
Therefore
संशयापरौते Noun
Saṁśayāparautē
संशयापेक्षा
Than doubt
पाप Noun
Pāpa
पाप / दोष
Sin
विनाशाची Noun
Vināśācī
नाशाची
Of destruction
वाटे Noun
Vāṭē
मार्ग / रस्ता
Path
सुवावयासी Verb
Suvāvayāsī
नेण्यासाठी
To lead into

💡 अर्थ

इसलिए इस संसार में संशय से बढ़कर कोई पाप नहीं है; यह विनाश के मार्ग पर ले जाने वाला है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीमध्ये संशयाचे घातक स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याच्या प्रगतीमध्ये संशय हा सर्वात मोठा अडथळा आणि सर्वात मोठे पाप आहे. ज्याप्रमाणे एखादा रस्ता माणसाला खोल दरीत नेऊन पाडतो, त्याचप्रमाणे संशय माणसाच्या बुद्धीला भ्रष्ट करून त्याला विनाशाकडे नेतो. संशयामुळे माणसाचा स्वतःवरचा आणि सत्यावरचा विश्वास उडतो, ज्यामुळे त्याचे ऐहिक आणि पारलौकिक दोन्ही प्रकारचे नुकसान होते. म्हणून साधकाने ज्ञानाच्या तलवारीने या संशयाचा नाश केला पाहिजे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जर आपण आपल्या ध्येयाबद्दल किंवा क्षमतेबद्दल सतत संशय घेतला, तर आपण कधीही प्रगती करू शकणार नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने जर मैदानात उतरताना 'मी जिंकेन की नाही' असा संशय मनात ठेवला, तर तो पूर्ण ताकदीने खेळू शकणार नाही आणि त्याचा पराभव निश्चित होईल.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानाच्या मार्गात संशय हा कसा सर्वात मोठा शत्रू आहे, याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा