🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे गुपित स्पष्ट करतात. जो मनुष्य बाह्यतः कर्म करत असतानाही अंतर्यामी 'मी कर्ता नाही' या भावनेत स्थिर असतो, तो कर्मात अकर्म पाहतो. याउलट, जो मनुष्य केवळ शरीर स्थिर ठेवून मनात संकल्पांचे कर्म करत असतो, तो अकर्मात कर्म करतो. या दोन्हीतील सूक्ष्म भेद जो ओळखतो, तोच खरा ज्ञानी होय. ही स्थिती प्राप्त होणे म्हणजेच ज्ञानाची पराकाष्ठा आहे.

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडणे. उदाहरणार्थ: एखादे सामाजिक कार्य करताना स्वतःच्या प्रसिद्धीची अपेक्षा न ठेवता ते निस्वार्थपणे करणे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्म यातील गुपित समजावून सांगत आहेत, त्याचे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून भगवंताचे अलिप्तपण स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, सृष्टीची उत्पत्ती, स्थिती आणि लय ही सर्व कर्मे जरी ईश्वराच्या सत्तेने होत असली, तरी ईश्वर त्या कर्मांच्या बंधनात अडकत नाही. ज्याप्रमाणे सूर्याच्या प्रकाशामुळे जगातील सर्व व्यवहार चालतात, पण सूर्य त्या व्यवहारांच्या चांगल्या-वाईट परिणामांना जबाबदार नसतो, तसेच ईश्वर कर्माच्या फळाची अपेक्षा ठेवत नाही. जो भक्त ईश्वराचे हे 'अकर्तेपण' ओळखतो, तो स्वतःही कर्माच्या पाशातून मुक्त होतो.

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी केले' हा अहंकार सोडून आणि फळाची अपेक्षा न ठेवता काम करावे. उदाहरणार्थ, समाजसेवा करताना प्रसिद्धीची हाव न धरता केवळ कर्तव्य भावनेने काम केल्यास मानसिक शांती मिळते.

भगवान श्रीकृष्ण आपल्या दिव्य स्वरूपाचे आणि कर्मांपासून असलेल्या अलिप्ततेचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अद्वैत ज्ञानाचे मर्म सांगतात. ज्ञानी पुरुषाला कर्मामध्ये आणि कर्माच्या साधनांमध्ये वेगळेपण दिसत नाही. त्याला सर्वत्र परब्रह्माचाच अनुभव येतो. जसे सोन्याचे दागिने विविध आकाराचे दिसले तरी ते मुळात सोनेच असतात, तसे कर्माचे विविध प्रकार आणि व्यवहार दिसले तरी त्यामागे एकच चैतन्य (ब्रह्म) भरलेले असते, असे जो जाणतो तोच खरा मुक्त होय.

आपल्या दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना ते 'माझे' किंवा 'मी करतोय' असा अहंकार न ठेवता, ते ईश्वराचे रूप मानून करावे. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना तो केवळ परीक्षेसाठी न करता ज्ञानाच्या (ब्रह्माच्या) उपासनेसाठी करावा.

आत्मज्ञान प्राप्त झालेल्या व्यक्तीला सर्व कर्मांमध्ये ईश्वरी तत्त्व कसे दिसते, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.