←
बुधवार, 22 फेब्रुवारी 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 153

म्हणोनि अज्ञानाचेनि मूळें । हे संशयाचे जाळें । पसरले असे प्रबळें । अंतःकरणीं ॥ १५३ ॥

म्हणोनि अज्ञानाचेनि मुळे । हे संशयाचे जाळे । पसरले असे प्रबळे । अंतःकरणी ॥ १५३ ॥

"Therefore, because of the root of ignorance, this web of doubt has spread strongly in the heart."

अज्ञानाचेनि Noun
Ajnānācēni
अज्ञानामुळे
Due to ignorance
मूळें Noun
Mūḷēṃ
मुळाने
By the root
संशयाचे Noun
Saṃśayācē
संशयाचे
Of doubt
जाळें Noun
Jāḷēṃ
जाळे
Web
प्रबळें Adverb
Prabaḷēṃ
जोराने
Powerfully
अंतःकरणीं Noun
Antaḥkaraṇīṃ
मनात
In the heart

💡 अर्थ

म्हणून अज्ञानामुळे हे संशयाचे जाळे अंतःकरणात मोठ्या प्रमाणावर पसरलेले आहे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, अज्ञान हेच सर्व संशयांचे मूळ कारण आहे. ज्याप्रमाणे अंधारामुळे दोरीचा साप वाटतो, त्याप्रमाणे आत्मज्ञानाच्या अभावामुळे मानवी मनात संशयाचे जाळे निर्माण होते. हे जाळे इतके प्रबळ असते की ते माणसाच्या बुद्धीला ग्रासून टाकते आणि त्याला योग्य मार्गापासून विचलित करते. या संशयाचा नाश करण्यासाठी ज्ञानाचा प्रकाश मिळवणे आवश्यक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्याला एखाद्या गोष्टीची पूर्ण माहिती नसते, तेव्हा मनात भीती आणि शंका येते. उदाहरणार्थ, जर तुम्हाला गणिताचे सूत्र माहित नसेल, तर गणित सोडवताना शंका येईल. सूत्र शिकणे (ज्ञान) ही शंका दूर करते.

📌 संदर्भ

अज्ञानामुळे मनात संशय कसा निर्माण होतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 30

देही नित्यमवध्योऽयं देहे सर्वस्य भारत । तस्मात्सर्वाणि भूतानि न त्वं शोचितुमर्हसि ॥

म्हणोनि हा सर्वथा । न मरे गा पंडुसुता । जरी संहारु होय भूतां । कल्पांतींही ॥ ३० ॥

"Therefore, this (soul) never dies, O son of Pandu, even if there is a destruction of all beings at the end of the world."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
सर्वथा Adverb
Sarvatha
कोणत्याही प्रकारे / पूर्णपणे
In every way / entirely
न मरे Verb
Na mare
मरत नाही
Does not die
पंडुसुता Noun
Pandusuta
पांडुपुत्रा (अर्जुना)
Son of Pandu (Arjuna)
संहारु Noun
Sanharu
विनाश / नाश
Destruction
भूतां Noun
Bhutan
प्राण्यांचा / जीवांचा
Of beings
कल्पांतींही Adverb
Kalpantihi
युगाच्या शेवटी सुद्धा
Even at the end of an eon

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, हा आत्मा कधीही मरत नाही. जरी जगाचा अंत झाला, तरी हा आत्मा अमरच राहतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्म्याचे अमरत्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, देहाचा नाश झाला तरी त्यातील चैतन्य (आत्मा) अविनाशी आहे. प्रलय आला किंवा सृष्टीचा अंत झाला तरी आत्म्याला मरण नाही. हा आत्मा सर्व प्राण्यांच्या देहात वास करतो आणि तो शस्त्र, अग्नी किंवा काळाने नष्ट होऊ शकत नाही. त्यामुळे अर्जुनाने युद्धातील मृत्यूचा शोक करू नये, कारण आत्मा शाश्वत आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण आपल्या प्रिय व्यक्तीला गमावतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवले पाहिजे की केवळ शरीर नष्ट झाले आहे, आत्मा नाही. हे ज्ञान आपल्याला दुःखातून सावरण्यास आणि जीवनातील कठीण प्रसंगांना धैर्याने सामोरे जाण्यास मदत करते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्म्याच्या अमरत्वाबद्दल सांगून त्याचा शोक आणि युद्धाबद्दलचा संकोच दूर करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 224

म्हणौनि हा नित्य । सर्वगत आणि अचिंत्य । हा स्वभावेंचि अद्वैत । अनादि सिद्ध ॥ २२४ ॥

"Therefore, this (Soul) is eternal, all-pervading, and inconceivable; it is naturally non-dual and eternally self-existent."

नित्य Adjective
Nitya
कायम टिकणारा/शाश्वत
Eternal
सर्वगत Adjective
Sarvagat
सर्वव्यापी
Omnipresent
अचिंत्य Adjective
Achintya
विचारांच्या पलीकडचा
Inconceivable
अद्वैत Noun
Advait
दुसरा नसलेला/एकच
Non-dual
अनादि Adjective
Anadi
ज्याला सुरुवात नाही असा
Beginningless
सिद्ध Adjective
Siddha
स्वयंसिद्ध/प्रस्थापित
Self-existent

💡 अर्थ

म्हणून हा आत्मा कायम टिकणारा, सर्व ठिकाणी असणारा आणि विचारांच्या पलीकडचा आहे. तो मुळातच एकटा (अद्वैत) असून त्याला सुरुवात नाही, तो स्वतःच सिद्ध आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्म्याचे स्वरूप स्पष्ट करतात. आत्मा हा 'नित्य' आहे, म्हणजे त्याचा कधीही नाश होत नाही. तो 'सर्वगत' आहे, म्हणजे तो विश्वातील प्रत्येक कणात व्यापलेला आहे. 'अचिंत्य' म्हणजे मानवी बुद्धी किंवा तर्कशक्तीने त्याचे पूर्ण आकलन होऊ शकत नाही. तो 'अद्वैत' आहे, याचा अर्थ त्याच्याशिवाय दुसरे काहीही नाही आणि तो 'अनादि सिद्ध' आहे, म्हणजे तो कोणाकडून निर्माण झालेला नसून तो स्वतःच अनादिकाळापासून अस्तित्वात आहे. अर्जुनाला युद्धाच्या प्रसंगी आत्म्याचे हे अविनाशी रूप कळावे, हा यामागचा उद्देश आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण संकटात असतो किंवा भीती वाटते, तेव्हा आपल्यातील हा अमर आत्मा ओळखावा. उदाहरण: परीक्षेचा निकाल काहीही लागला तरी, आपण स्वतःला अपयशी न मानता आपल्यातील आंतरिक शक्तीवर विश्वास ठेवून पुन्हा प्रयत्न करणे.

📌 संदर्भ

आत्मा हा अविनाशी आणि नित्य आहे, हे सांगून मृत्यू केवळ शरीराचा होतो आत्म्याचा नाही, हे ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा