←
मंगळवार, 21 फेब्रुवारी 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 140

म्हणोनि तूं हें न विचारीं । उगाचि शोक न करीं । जे हें सर्वथा अवधारीं । मारिजेना ॥ १४० ॥

"Therefore, do not think thus, and do not grieve in vain; for know for certain that this (the soul) is never slain."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇōni
म्हणून
Therefore
विचारीं Verb
Vicārī̃
विचार करणे
To ponder or think
शोक Noun
Śōka
दुःख
Grief or sorrow
सर्वथा Adverb
Sarvathā
पूर्णपणे किंवा कोणत्याही प्रकारे
In every way or entirely
अवधारीं Verb
Avadhārī̃
लक्षात घे किंवा निश्चित समज
Understand or listen carefully
मारिजेना Verb
Mārijēnā
मारला जात नाही
Cannot be killed

💡 अर्थ

म्हणून तू याचा जास्त विचार करू नकोस आणि उगाच दुःख करू नकोस. हे नीट लक्षात ठेव की आत्मा कधीही मारला जात नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला आत्म्याचे अमरत्व समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, ज्या अर्थी आत्मा हा अविनाशी आहे, त्या अर्थी तू 'मी कोणाला मारतोय' किंवा 'हे मरतील' असा विचार करणे चुकीचे आहे. मृत्यू हा केवळ शरीराचा होतो, आत्म्याचा नाही. त्यामुळे तू शोक करणे थांबव आणि हे सत्य मनाशी पक्के कर की आत्मतत्व कोणत्याही परिस्थितीत नष्ट होऊ शकत नाही. हा उपदेश अर्जुनाचा मोह दूर करण्यासाठी केला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जीवनात जेव्हा आपण एखाद्या गोष्टीच्या नुकसानीमुळे किंवा प्रिय व्यक्तीच्या विरहामुळे दुःखी होतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवले पाहिजे की मूळ तत्व किंवा आठवणी कधीच संपत नाहीत. उदाहरण: परीक्षेत अपयश आले तरी आपले ज्ञान आणि कष्ट करण्याची वृत्ती (आत्मा) संपत नाही, ती पुन्हा वापरता येते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाचा शोक दूर करण्यासाठी त्याला आत्म्याचे अमरत्व आणि अविनाशी स्वरूप समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 78

म्हणौनि कुरुक्षेत्रीं जे जाहले । तेचि हे श्लोक विन्यासले । म्हणौनि कुरुक्षेत्रा आले । पांडव कौरव ॥ ७८ ॥

"Therefore, what happened at Kurukshetra is arranged in these verses; hence the Pandavas and Kauravas came to Kurukshetra."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
कुरुक्षेत्रीं Noun
Kurukshetri
कुरुक्षेत्रावर
On the field of Kurukshetra
जाहले Verb
Jahale
घडले
Happened
विन्यासले Verb
Vinyasale
रचले किंवा मांडले
Arranged or composed
पांडव Noun
Pandava
पांडूचे पुत्र
Sons of Pandu
कौरव Noun
Kaurava
धृतराष्ट्राचे पुत्र
Sons of Dhritarashtra

💡 अर्थ

कुरुक्षेत्रावर जे काही घडले, तेच या श्लोकांमध्ये मांडले आहे. म्हणूनच पांडव आणि कौरव कुरुक्षेत्रावर युद्धासाठी एकत्र आले.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, भगवद्गीतेतील श्लोक हे केवळ कल्पनाविलास नसून कुरुक्षेत्राच्या रणांगणावर प्रत्यक्ष घडलेल्या घटनांचे शब्दरूप आहेत. महर्षी व्यासांनी या ऐतिहासिक युद्धाचे आणि त्यातील संवादांचे आध्यात्मिक सार अत्यंत कौशल्याने श्लोकबद्ध केले आहे. हे श्लोक म्हणजे कुरुक्षेत्रावरील संघर्षाचे आणि श्रीकृष्णाच्या उपदेशाचे जिवंत प्रतिबिंब आहे, ज्यामुळे वाचकाला त्या युद्धाच्या भूमीवर प्रत्यक्ष उपस्थित असल्याचा अनुभव येतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जीवनात कोणतीही गोष्ट मांडताना किंवा अहवाल देताना ती सत्यावर आधारित असावी, हे यातून शिकता येते. उदाहरण: शाळेतील प्रकल्पाचा अहवाल लिहिताना प्रत्यक्ष केलेल्या प्रयोगांचीच माहिती अचूकपणे मांडणे.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज गीतेच्या श्लोकांची रचना आणि कुरुक्षेत्रावरील युद्धाचा ऐतिहासिक संदर्भ स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 198

म्हणौनि इंद्रियांतें जिणावें । मग मन स्थिरावेल स्वभावें । आणि आत्मबोधीं व्हावें । पात्रु गा तूं ॥ १९८ ॥

म्हणून तू इंद्रियांना जिंकावे, मग मन सहजपणे स्थिर होईल आणि तू आत्मज्ञानासाठी पात्र होशील.

"Therefore, conquer the senses; then the mind will naturally become steady, and you will become worthy of self-knowledge."

इंद्रियांतें Noun
indriyāntē
इंद्रियांना
to the senses
जिणावें Verb
jiṇāvē
जिंकावे
should conquer
स्थिरावेल Verb
sthirāvēla
स्थिर होईल
will become steady
स्वभावें Adverb
svabhāvē
सहजपणे
naturally
आत्मबोधीं Noun
ātmabōdhīṃ
आत्मज्ञानासाठी
for self-realization
पात्रु Adjective
pātru
लायक किंवा पात्र
worthy or eligible

💡 अर्थ

म्हणून तू तुझ्या इंद्रियांवर ताबा मिळव, म्हणजे तुझे मन आपोआप शांत होईल आणि तुला आत्मज्ञान प्राप्त होईल.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जोपर्यंत इंद्रिये बाह्य विषयांकडे धावत असतात, तोपर्यंत मन स्थिर होऊ शकत नाही. जेव्हा साधक आपल्या इंद्रियांवर विजय मिळवतो, तेव्हा त्याचे मन चंचलपणा सोडून अंतर्मुख होते. अशा स्थिर आणि शुद्ध मनातच आत्मज्ञानाचा प्रकाश पडू शकतो. म्हणून आत्मसाक्षात्कारासाठी इंद्रियनिग्रह ही पहिली पायरी आहे. इंद्रियांवर ताबा मिळवल्याने मनाची शक्ती विखुरली जात नाही, ज्यामुळे साधक परमार्थासाठी पात्र ठरतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जसे आपण अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करण्यासाठी मोबाईल किंवा टीव्हीचा मोह टाळतो, तसेच इंद्रियांवर ताबा ठेवल्यास आपण आपले ध्येय गाठू शकतो आणि मानसिक शांतता मिळवू शकतो.

📌 संदर्भ

इंद्रियनिग्रहाचे महत्त्व आणि त्याचा आत्मज्ञानाशी असलेला थेट संबंध ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा