🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जो साधक बाह्य जगातील इंद्रियविषयांचा (शब्द, स्पर्श, रूप, रस, गंध) मोह पूर्णपणे सोडून देतो आणि ज्याच्या मनात कसलीही शंका उरत नाही, तो आपल्या अंतरात्म्याशी एकरूप होतो. ही अवस्था म्हणजे केवळ शरीराने नव्हे, तर मनानेही परमात्म्याशी तन्मय होणे होय. जेव्हा चित्त बाह्य जगाकडून वळून अंतर्मुख होते, तेव्हाच खऱ्या शांतीचा अनुभव येतो.

दैनंदिन जीवनात काम करताना किंवा अभ्यास करताना मोबाईल, टीव्ही यांसारख्या विचलित करणाऱ्या गोष्टी (बाह्य विषय) बाजूला ठेवून पूर्ण एकाग्रतेने कामात मग्न होणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उदाहरण आहे.

बाह्य विषयांचा त्याग करून आत्मस्वरूपात कसे मग्न व्हावे, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत श्रीकृष्णाचा उपदेश स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, कर्म करताना 'मी हे करतोय' हा अहंकार आणि 'मला याचे अमुक फळ मिळेल' ही कल्पना (संकल्प) अडथळा ठरते. जेव्हा मनुष्य आपले मन ईश्वराशी किंवा कर्तव्याशी एकरूप करतो (योगारूढ होतो), तेव्हाच तो खऱ्या अर्थाने कर्म करू शकतो. कर्माचे फळ मिळो वा न मिळो, दोन्ही परिस्थितीत मन शांत ठेवणे म्हणजेच योग होय.

एखाद्या प्रकल्पावर काम करताना 'मला बक्षीस मिळेल का?' याचा विचार करण्याऐवजी, पूर्ण लक्ष कामाच्या गुणवत्तेवर केंद्रित करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला फळाची अपेक्षा न ठेवता आणि समत्व बुद्धीने कर्म करण्याचा मार्ग सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाच्या अंतिम अवस्थेचे वर्णन करतात. जेव्हा एखादा साधक 'मी' (अहंकार) आणि 'माझे' (ममत्व) या दोन मानसिक बेड्या तोडतो, तेव्हा त्याचे व्यक्तिमत्व संकुचित राहत नाही. तो सर्व चराचर सृष्टीशी एकरूप होतो. अशा व्यक्तीला स्वतःमध्ये आणि विश्वामध्ये कोणताही फरक जाणवत नाही. तो विश्वाचाच एक भाग बनून मुक्तपणे वावरतो. हीच खरी शांती आणि मुक्तीची अवस्था आहे, जिथे द्वैत संपून अद्वैताचा अनुभव येतो.

दैनंदिन जीवनात आपण 'हे माझे आहे' किंवा 'मी हे केले' या विचारांमुळे तणावात असतो. जर आपण कामात आपलेपणा ठेवला पण फळाची किंवा मालकीची हाव सोडली, तर आपण अधिक आनंदी राहू शकतो. उदाहरण: एखादे सामाजिक कार्य करताना 'मी करतोय' हा गर्व न ठेवता 'हे ईश्वराचे कार्य आहे' असे मानणे.

अहंकार आणि ममत्व सोडलेल्या स्थितप्रज्ञाच्या मुक्त स्थितीचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करत आहेत.