🕉️संस्कृत सुभाषित

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून आत्म्याचे अविनाशी स्वरूप आणि देहाचे पालटणारे स्वरूप स्पष्ट करतात. ज्याप्रमाणे एकाच शरीरात बालपण संपून तारुण्य येते आणि तारुण्य संपून वृद्धत्व येते, तरीही आतला 'मी' (आत्मा) बदलत नाही. त्याचप्रमाणे मृत्यू म्हणजे केवळ एका जुन्या देहातून दुसऱ्या नवीन देहात जाणे होय. ज्याला हे सत्य उमजते, तो ज्ञानी पुरुष मृत्यूच्या कल्पनेने डगमगत नाही किंवा मोह पावत नाही.

आपल्या आयुष्यात येणाऱ्या शारीरिक बदलांना किंवा परिस्थितीतील बदलांना घाबरू नये. उदाहरणार्थ, जसे आपण जुने कपडे बदलून नवीन घालतो, तसेच जीवन पुढे सरकत असते हे लक्षात ठेवून शांत राहावे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्म्याचे अमरत्व आणि शरीराच्या बदलत्या अवस्थांमधील फरक समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मसाक्षात्कारी पुरुषाच्या अंतःस्थितीचे वर्णन करतात. ते म्हणतात की, ज्याच्या मनात विषयांच्या भोगाची इच्छा (कामना) अंकुरित होत नाही आणि ज्याला 'मी'पणाचा (अहंकार) स्पर्शही होत नाही, तोच खरा योगी. अशा स्थितीत मन पूर्णपणे स्थिर होते. जेव्हा कामना आणि अहंकार नष्ट होतात, तेव्हा मनुष्य आपोआपच शांतीच्या मार्गावर चालू लागतो आणि त्याला परमानंदाची प्राप्ती होते. ही शांती बाह्य नसून ती अंतर्मनातील एक स्थिर अवस्था आहे.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखादे काम 'मी केले' असा गर्व न बाळगता आणि फळाची अपेक्षा न ठेवता करतो, तेव्हा आपल्याला मानसिक ताण येत नाही आणि मन शांत राहते. उदाहरणार्थ, निस्वार्थ भावनेने केलेली मदत अधिक आनंद देते.

संत ज्ञानेश्वर महाराज जीवनमुक्त पुरुषाच्या अंतःकरणातील स्थितीचे वर्णन करत आहेत.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्याची बुद्धी स्थिर झाली आहे तोच खरा योगी. इंद्रिये ही चंचल असतात आणि ती माणसाला विषयांकडे खेचतात. जो माणूस या इंद्रियांना आवरतो आणि विषयांच्या मोहातून मुक्त होतो, त्यालाच आत्मसुखाचा अनुभव येतो. हे सुख बाह्य जगावर अवलंबून नसते, तर ते अंतरात्म्यात असते. जेव्हा साधक बाह्य जगातील सुखाचा शोध थांबवून स्वतःच्या स्वरूपात विलीन होतो, तेव्हाच त्याला शाश्वत शांती मिळते. हाच खरा 'स्थिरप्रज्ञ' होय.

दैनंदिन जीवनात मनावर ताबा मिळवणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी टीव्ही किंवा मोबाईलचा मोह टाळून अभ्यासात मन लावणे म्हणजे इंद्रिय निग्रह होय. यामुळे आपल्याला दीर्घकालीन यश आणि समाधान मिळते.

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्थिरप्रज्ञ पुरुषाची लक्षणे सांगत आहेत, ज्याने आपल्या इंद्रियांवर विजय मिळवला आहे.