🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत श्रीकृष्णाचा उपदेश स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, कर्माचा त्याग करणे शक्य नाही, पण कर्माच्या फळाची आशा सोडणे शक्य आहे. जेव्हा माणूस आपल्या मनातील कामना (इच्छा) सोडून देतो आणि इंद्रियांवर ताबा मिळवतो, तेव्हाच तो खऱ्या अर्थाने 'कर्मयोगी' होतो. अर्जुनाला त्याचे स्वधर्म पालन (युद्ध) करण्यास प्रवृत्त करताना, महाराज मनाच्या एकाग्रतेवर आणि शिस्तीवर भर देतात. कर्मात अडकण्यापेक्षा कर्म करूनही मुक्त राहण्याची ही कला आहे.

कोणतेही काम करताना फळाची चिंता न करता पूर्ण लक्ष कामावर केंद्रित करणे. उदाहरण: खेळाडूने मॅच जिंकू की हारू याचा विचार न करता फक्त आपल्या खेळावर लक्ष केंद्रित करणे.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला अनासक्त राहून कर्म कसे करावे, याचा उपदेश पूर्ण करत आहेत आणि त्याला त्याचे कर्तव्य बजावण्यास सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे दिव्य स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, सृष्टीतील प्रत्येक विहित कर्म हे परब्रह्मापासूनच निर्माण झाले आहे. वेदांची उत्पत्ती सुद्धा ईश्वरापासून झाली असून तेच वेद आपल्याला कर्माचे मार्गदर्शन करतात. जेव्हा एखादी व्यक्ती निस्वार्थ भावनेने आपले कर्तव्य पार पाडते, तेव्हा ते कर्म केवळ शारीरिक हालचाल न राहता प्रत्यक्ष ब्रह्मरूप होते. थोडक्यात, कर्म आणि ब्रह्म हे वेगळे नसून कर्माच्या माध्यमातूनच आपण ईश्वराशी जोडले जातो.

आपले दैनंदिन काम (उदा. अभ्यास किंवा नोकरी) करताना ते ओझे न मानता 'ही ईश्वराची सेवा आहे' या भावनेने करावे. उदाहरण: रस्ता साफ करणाऱ्या व्यक्तीने जर ते काम 'समाजाची सेवा' म्हणून केले, तर ते कर्म ब्रह्मरूप होते.

संत ज्ञानेश्वर महाराज कर्माची उत्पत्ती आणि त्याचा परब्रह्माशी असलेला अतूट संबंध स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत मानवी अध:पाताची प्रक्रिया स्पष्ट करतात. जेव्हा क्रोधामुळे माणसाची स्मृती (योग्य-अयोग्य निवडण्याची शक्ती) भ्रष्ट होते, तेव्हा त्याचा परिणाम बुद्धीच्या नाशात होतो. येथे 'सूर्यास्त' हे स्मृती जाण्याचे प्रतीक आहे आणि 'प्रकाश' हे बुद्धीचे प्रतीक आहे. ज्याप्रमाणे सूर्याशिवाय प्रकाश राहू शकत नाही, त्याप्रमाणे स्मृतीशिवाय बुद्धी कार्य करू शकत नाही. बुद्धीचा नाश होणे म्हणजे माणसाची विवेकशक्ती पूर्णपणे संपणे होय.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण रागाच्या भरात असतो, तेव्हा आपण आपले संस्कार आणि चांगले विचार विसरतो (स्मृती भ्रंश). यामुळे आपण चुकीचे निर्णय घेतो (बुद्धीचा नाश). उदाहरणार्थ, रागाच्या भरात कोणालाही अपशब्द बोलणे, ज्यामुळे नंतर पश्चात्ताप होतो. म्हणून मन शांत ठेवणे गरजेचे आहे.

क्रोधापासून सुरू होणाऱ्या विनाशाच्या प्रवासात, स्मृती भ्रष्ट झाल्यावर बुद्धीचा नाश कसा होतो, हे ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगत आहेत.