मंगळवार, 21 डिसेंबर 2021
आज

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 109

जेथें अर्जुना हें न दिसे । तेथें सुख हें कायसें? । जैसें मृगजळ न भासे । सूर्यकिरणीं ॥ १०९ ॥

जेथे अर्जुना हे न दिसे । तेथे सुख हे कायसे? । जैसे मृगजळ न भासे । सूर्यकिरणी ॥ १०९ ॥

"Where, O Arjuna, this is not seen, what kind of happiness is there? Just as a mirage does not appear without sunbeams."

मृगजळ Noun
Mrigajala
मृगजळ (आभास)
Mirage
भासे Verb
Bhase
दिसणे किंवा भासणे
Appears
सूर्यकिरणीं Noun
Suryakirani
सूर्याच्या किरणांमध्ये
In sunbeams
सुख Noun
Sukha
आनंद
Happiness
कायसें Adjective
Kayase
कसले किंवा कोठले
What kind of

💡 अर्थ

अर्जुना, जिथे हे जगच दिसत नाही, तिथे सुख कोठून असणार? जसे सूर्यकिरणांशिवाय मृगजळ दिसू शकत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्याप्रमाणे सूर्यकिरणांच्या अभावी मृगजळ भासत नाही, त्याचप्रमाणे आत्मज्ञानाशिवाय किंवा द्वैत प्रपंचाच्या पलीकडे गेल्यावर हे भौतिक सुख फोल ठरते. इंद्रियजन्य सुखे ही आभासी आहेत. जोपर्यंत अज्ञान आहे, तोपर्यंतच ही सुखे खरी वाटतात. जेव्हा ज्ञानाचा उदय होतो, तेव्हा हे जग आणि त्यातील सुख-दुःख दोन्ही मिथ्या ठरतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्याला वाटणारे बाह्य सुख हे तात्पुरते असते. उदाहरणार्थ, नवीन खेळणी मिळाल्यावर होणारा आनंद हा त्या खेळण्यात नसून आपल्या मनात असतो. हे समजल्यास आपण बाह्य गोष्टींवर सुखासाठी अवलंबून राहणार नाही.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज मृगजळाच्या दृष्टान्तातून ऐहिक सुखाच्या आभासी स्वरूपाचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 63

म्हणोनि कर्म सांडिजे । कीं कर्मठ होईजे । हें कांहींच न कीजे । सर्वथा येथ ॥

"Therefore, one should not abandon action, nor should one become a ritualist; neither of these should be done at all."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
सांडिजे Verb
Sandije
सोडावे / त्याग करावा
Should be abandoned
कर्मठ Adjective
Karmatha
केवळ कर्मकांडात गुंतलेला
Ritualistic / Dogmatic
कीजे Verb
Kije
करावे
Should be done
सर्वथा Adverb
Sarvatha
पूर्णपणे / कोणत्याही प्रकारे
In every way / entirely

💡 अर्थ

म्हणून कर्माचा त्याग करावा किंवा केवळ कर्मकांडात अडकून राहावे, या दोन्ही गोष्टी येथे करू नयेत.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, मोक्षप्राप्तीसाठी कर्म सोडून संन्यास घेणे किंवा केवळ फळाच्या आशेने कर्मकांडात गुंतून राहणे हे दोन्ही मार्ग चुकीचे आहेत. खरा मार्ग म्हणजे फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले विहित कर्तव्य पार पाडणे. कर्माचा त्याग करणे देहधारी माणसाला शक्य नाही आणि केवळ बाह्य कर्मकांडाने आत्मज्ञान मिळत नाही, म्हणून या दोन्ही टोकाच्या भूमिका टाळल्या पाहिजेत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, आपण आपले काम कंटाळून सोडू नये किंवा फक्त पैशाच्या हव्यासापोटी करू नये, तर ते आपली जबाबदारी समजून आनंदाने करावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यासाचा कंटाळा करू नये आणि केवळ गुणांसाठी न वाचता ज्ञान मिळवण्यासाठी वाचावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे स्वरूप समजावून सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज कर्मत्याग आणि कर्मकांड यातील सुवर्णमध्य स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 98

म्हणोनि तूं अर्जुना | या समस्तही लोकसंपादना | बाह्य तरी कर्माचरणा | न संडीं वेगीं ||

"Therefore, O Arjuna, for the sake of guiding all people, do not quickly abandon the external performance of duties."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
लोकसंपादना Noun
Lokasampadana
लोकांना वळण लावण्यासाठी किंवा लोककल्याणासाठी
For the guidance or welfare of the people
बाह्य Adverb
Bahya
बाहेरून
Externally
कर्माचरणा Noun
Karmacharana
कर्माचे आचरण
Performance of duties
संडीं Verb
Sandi
टाकू नकोस किंवा सोडू नकोस
Do not abandon
वेगीं Adverb
Vegi
त्वरित किंवा लगेच
Quickly or immediately

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, या सर्व लोकांना योग्य मार्ग दाखवण्यासाठी तू बाहेरून तरी आपली कर्तव्ये करणे सोडू नकोस.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत लोकसंग्रहाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जरी एखादा मनुष्य आत्मज्ञानी झाला असला, तरी त्याने समाजाला योग्य दिशा देण्यासाठी आपली विहित कर्मे करत राहिले पाहिजे. जर ज्ञानी माणसाने कर्मे करणे सोडून दिले, तर सामान्य लोक गोंधळून जातील आणि तेही कर्माचा त्याग करतील, ज्यामुळे समाजाची घडी विस्कटेल. म्हणून, जगाच्या कल्याणासाठी आणि लोकांना आदर्श घालून देण्यासाठी अर्जुनाने युद्धरूपी स्वधर्म पाळला पाहिजे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या वागण्याचा इतरांवर प्रभाव पडतो हे लक्षात घेऊन जबाबदारीने वागणे. उदाहरणार्थ, जर घरातील मोठ्या माणसांनी शिस्त पाळली, तरच मुले त्यांचे अनुकरण करून शिस्तप्रिय बनतात.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुषाने लोकसंग्रहासाठी कर्मे का करावीत, याचे मार्गदर्शन श्रीकृष्ण अर्जुनाला करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा