🕉️संस्कृत सुभाषित

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून 'स्थितप्रज्ञ' अवस्थेचे वर्णन करतात. जेव्हा साधकाचे चित्त आत्मस्वरूपात विलीन होते, तेव्हा ती स्थिती इतकी नैसर्गिक आणि आनंददायी असते की तिथे तर्काला किंवा संशयाला जागा उरत नाही. संशय हा अज्ञानाचा धर्म आहे, तर प्रज्ञा हा ज्ञानाचा प्रकाश आहे. एकदा का बुद्धी स्थिर झाली की संभ्रमाचे ढग आपोआप विरून जातात आणि साधकाला सत्याचा साक्षात्कार होतो.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखादी गोष्ट पूर्ण आत्मविश्वासाने आणि स्पष्टतेने करतो, तेव्हा मनात भीती राहत नाही. उदाहरणार्थ, सायकल चालवायला पूर्णपणे शिकल्यावर पडण्याची भीती वाटत नाही, कारण आपली बुद्धी त्या क्रियेत स्थिर झालेली असते.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला स्थिर बुद्धीच्या मनुष्याची स्थिती समजावून सांगत आहेत.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, हे श्रेष्ठ योगज्ञान एका पिढीकडून दुसऱ्या पिढीकडे परंपरेने चालत आले. सूर्याने हे ज्ञान आपला पुत्र वैवस्वत मनु याला दिले, आणि मनुने ते आपला पुत्र राजा इक्ष्वाकु याला दिले. अशा प्रकारे अनेक राजर्षींनी (जे राजे असूनही ऋषींप्रमाणे ज्ञानी होते) हे आत्मज्ञान प्राप्त केले. ही एक अखंड गुरु-शिष्य परंपरा होती, ज्यामुळे ज्ञानाची शुद्धता टिकून राहिली.

आपल्या घरातील चांगले संस्कार आणि कौशल्ये एका पिढीकडून दुसऱ्या पिढीकडे सोपवणे महत्त्वाचे आहे. उदाहरणार्थ, वडिलांनी आपल्या मुलाला व्यवसायातील प्रामाणिकपणाची परंपरा शिकवणे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला या योगाची प्राचीन आणि पवित्र परंपरा सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत भगवद्गीतेच्या श्रेष्ठत्वाचे आणि त्यातील वक्ता-श्रोता यांच्या योग्यतेचे वर्णन करत आहेत. ते म्हणतात की, हे गीता शास्त्र असे आहे जिथे प्रत्यक्ष भगवान श्रीकृष्ण उपदेश करत आहेत आणि तो उपदेश ग्रहण करण्यासाठी अर्जुनासारखा अधिकारी (पात्र) शिष्य समोर आहे. जेव्हा शिकवणारा पूर्णज्ञानी असतो आणि शिकणारा पूर्णपणे समर्पित व पात्र असतो, तेव्हा तिथे ज्ञानाचा महान प्रकाश पडणारच, यात आश्चर्य वाटण्यासारखे काहीच नाही. हे एक आदर्श गुरु-शिष्य नाते दर्शवते.

कोणतीही विद्या आत्मसात करण्यासाठी केवळ चांगला शिक्षक असून चालत नाही, तर विद्यार्थ्याची पात्रता आणि एकाग्रताही महत्त्वाची असते. उदाहरण: जर एखादा विद्यार्थी मनापासून शिकण्यास तयार असेल, तर त्याला योग्य मार्गदर्शक मिळाल्यावर त्याचे यश निश्चित असते.

ज्ञानेश्वर महाराज भगवद्गीतेतील वक्ता (श्रीकृष्ण) आणि श्रोता (अर्जुन) यांच्या श्रेष्ठतेबद्दल सांगत आहेत.