शुक्रवार, 04 डिसेंबर 2020
आज

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 43

म्हणौनि उचित जे कर्म । आणि जेणें पाविजे स्वधर्म । तेंचि करीं तूं मनोधर्म । सांडूनियां ॥

म्हणून जे उचित कर्म आहे आणि ज्याने स्वधर्माची प्राप्ती होते, तेच तू मनाचे संकल्प-विकल्प सोडून कर.

"Therefore, perform the appropriate action and that which fulfills your duty, by abandoning the tendencies of the mind."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchita
योग्य / विहित
Appropriate / Proper
स्वधर्म Noun
Swadharma
स्वतःचे कर्तव्य
One's own duty
मनोधर्म Noun
Manodharma
मनाचे संकल्प-विकल्प / मानसिक ओढ
Mental tendencies / whims
सांडूनियां Verb
Sanduniya
त्याग करून / सोडून
Abandoning / Giving up
पाविजे Verb
Pavije
मिळते / प्राप्त होते
Attained / Fulfilled

💡 अर्थ

इसलिए जो उचित कर्म है और जिससे स्वधर्म का पालन होता है, उसे ही तुम मन के विकारों और संकल्पों को छोड़कर करो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्माचे महत्त्व समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने केवळ तेच कर्म करावे जे शास्त्रशुद्ध आणि परिस्थितीनुसार 'उचित' आहे. 'स्वधर्म' म्हणजे आपले विहित कर्तव्य पार पाडणे. जेव्हा आपण एखादे काम करतो, तेव्हा मनात अनेक शंका, भीती किंवा फळाची आशा (मनोधर्म) असते. हे सर्व मानसिक अडथळे बाजूला सारून, केवळ कर्तव्य भावनेने कर्म करणे हाच खरा कर्मयोग आहे. अर्जुनाने युद्धाच्या वेळी मनात येणारे मोह सोडून आपले क्षत्रिय कर्तव्य पार पाडावे, असा हा उपदेश आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा अभ्यास करताना 'निकाल काय लागेल' या विचाराचा (मनोधर्म) त्याग करून, केवळ 'अभ्यास करणे' या आपल्या कर्तव्यावर (स्वधर्म) लक्ष केंद्रित करावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण ज्ञानेश्वर महाराजांच्या टीकेद्वारे अर्जुनाला मनातील मोह सोडून स्वधर्माचे पालन करण्याचा उपदेश करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 129

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरतां जे सधर्म । तेंचि करीं तूं परम । पुरुषार्थालागीं ॥ १२९ ॥

"Therefore, perform that which is the right action and which constitutes your duty, for the sake of the ultimate goal."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Ucita
योग्य / विहित
Proper / Appropriate
आचरतां Verb
Ācaratāṃ
आचरण करताना
While practicing / performing
सधर्म Noun
Sadharma
स्वधर्म / कर्तव्य
Righteous duty
पुरुषार्थालागीं Noun
Puruṣārthālāgīṃ
परम ध्येयासाठी / पुरुषार्थासाठी
For the sake of the ultimate goal

💡 अर्थ

इसलिए जो उचित कर्म है और जिसका आचरण करना स्वधर्म है, वही तुम परम पुरुषार्थ की प्राप्ति के लिए करो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्मयोगाचे रहस्य सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने नेहमी आपल्या वाट्याला आलेले 'उचित' म्हणजे शास्त्रशुद्ध आणि योग्य कर्मच केले पाहिजे. जे कर्म केल्याने आपल्या स्वधर्माचे (कर्तव्याचे) पालन होते, तेच कर्म श्रेष्ठ असते. असे निस्वार्थ कर्म करणे हाच मोक्ष किंवा परम पुरुषार्थ मिळवण्याचा खरा मार्ग आहे. चुकीच्या मार्गाने यश मिळवण्यापेक्षा, आपल्या कर्तव्याचे पालन करणे अधिक महत्त्वाचे आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा एखादा विद्यार्थी परीक्षेत पास होण्यासाठी कॉपी करण्याचा विचार करत असेल, तर त्याने हे लक्षात घेतले पाहिजे की त्याचे 'उचित कर्म' प्रामाणिकपणे अभ्यास करणे हे आहे. कष्टाने मिळवलेले यशच त्याला भविष्यात खरा 'पुरुषार्थ' किंवा प्रगती मिळवून देईल.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निस्पृहपणे आणि शास्त्रशुद्ध पद्धतीने स्वधर्म पालनाचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 109

म्हणोनि अर्जुना ऐकें । जो इंद्रियांतें जिंकूं शके । तोचि प्रज्ञावंत निके । मानिजे गा ॥ १०९ ॥

"Therefore, listen O Arjuna, he who can master his senses, he alone is truly wise."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
इंद्रियांतें Noun
Indriyante
इंद्रियांना
To the senses
जिंकूं Verb
Jinku
विजय मिळवणे
To conquer
प्रज्ञावंत Adjective
Prajnavant
ज्ञानी / स्थिर बुद्धीचा
Wise / Person of steady wisdom
निके Adverb
Nike
खरोखर / उत्तम प्रकारे
Truly / Well
मानिजे Verb
Manije
मानले जावे
Should be considered

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन सुनो, जो अपनी इंद्रियों को पूरी तरह से जीत सकता है, वही वास्तव में स्थिर बुद्धि वाला ज्ञानी माना जाता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाचे (स्थिर बुद्धी असलेल्या व्यक्तीचे) महत्त्वाचे लक्षण सांगतात. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे कासव आपले अवयव स्वतःच्या इच्छेनुसार आवरून घेते, त्याप्रमाणे जो साधक विषयांच्या ओढीपासून आपल्या इंद्रियांना पूर्णपणे रोखू शकतो, तोच खरा ज्ञानी आहे. केवळ शाब्दिक ज्ञान असून चालत नाही, तर ज्याचे आपल्या मनावर आणि इंद्रियांवर पूर्ण नियंत्रण आहे, त्याचीच बुद्धी परमात्मस्वरूपी स्थिर झाली आहे असे समजावे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला राग येतो किंवा एखाद्या गोष्टीचा अतिमोह होतो, तेव्हा स्वतःच्या मनावर ताबा मिळवणे म्हणजे इंद्रियजय होय. उदाहरणार्थ, अभ्यासाच्या वेळी मोबाईलचा मोह टाळून मनाला एकाग्र करणे हा या ओवीचा व्यावहारिक उपयोग आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगत असताना इंद्रियांवर विजय मिळवण्याचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा