🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले, विहित आणि योग्य कर्तव्य (स्वधर्म) पार पाडले पाहिजे. कर्म करणे हा आपला अधिकार आहे, पण त्या कर्माचे फळ काय मिळेल या चिंतेत किंवा आशेने कर्म करू नये. फळाची आसक्ती कर्माच्या शुद्धतेला बाधा आणते. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा सोडून कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म 'अकर्म' होते आणि आपल्याला बंधनात टाकत नाही. कर्माचा हेतू केवळ कर्तव्यपूर्ती असावा, स्वार्थ नसावा.

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा निकाल काय लागेल याची चिंता करण्याऐवजी, फक्त मनापासून अभ्यास करण्यावर लक्ष केंद्रित करणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उदाहरण आहे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्मयोगाचा उपदेश करत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून कर्माचे शुद्ध स्वरूप स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला उपदेश करतात की, मनातील सर्व संभ्रम, फळाची आशा आणि तर्क-वितर्क बाजूला सारून, जे आपले विहित कर्तव्य आहे, त्यातच मग्न राहावे. कर्म करणे हेच आपले ध्येय असावे, कारण कर्माचा त्याग करणे शक्य नाही, म्हणून ते निस्पृहपणे करणेच श्रेयस्कर आहे.

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची किंवा भविष्याची चिंता न करता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उदाहरण आहे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला मनातील सर्व कल्पना आणि शंका सोडून स्वधर्माचे (कर्तव्याचे) पालन करण्याचा सल्ला देतात.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, इंद्रियांच्या विषयांतून मिळणारे सुख हे आभासी आहे. ते सुख नसून दुःखाचे मूळ आहे. ज्याप्रमाणे कुपथ्य (अहितकारक आहार) केल्याने शरीरात रोग वाढतात, त्याचप्रमाणे इंद्रियांच्या आहारी गेल्याने मनुष्याला केवळ दुःख आणि अशांती प्राप्त होते. हे सुख क्षणभंगुर असून त्याचा शेवट नेहमीच कष्टदायक असतो. ज्ञानी पुरुष या सुखाला टाळतात कारण त्यांना त्याचे परिणाम माहित असतात.

जंक फूड खाताना चविष्ट वाटते, पण नंतर पोट बिघडते. तसेच तात्पुरत्या सुखाच्या मागे न लागता जे आपल्या हिताचे आहे तेच करावे. उदाहरणार्थ, अभ्यासाऐवजी खेळणे तात्पुरते सुख देते, पण परीक्षेच्या वेळी तेच दुःखाचे कारण ठरते.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला इंद्रियजन्य सुखाचे परिणाम आणि ज्ञानी लोक त्यापासून दूर का राहतात हे समजावून सांगत आहेत.