🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत नेतृत्वाचे आणि सामाजिक जबाबदारीचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, समाजात जे लोक प्रभावशाली, ज्ञानी किंवा सामर्थ्यवान असतात, त्यांच्या प्रत्येक कृतीकडे सामान्य जनता एक आदर्श म्हणून पाहते. सामान्य माणसाला अनेकदा स्वतःचा स्वतंत्र मार्ग निवडणे कठीण जाते, अशा वेळी तो श्रेष्ठ व्यक्तींच्या पावलावर पाऊल ठेवणे पसंत करतो. जर एखाद्या नेत्याने किंवा थोर व्यक्तीने चुकीचे वर्तन केले, तर समाजही भरकटण्याची शक्यता असते. म्हणून, ज्यांच्याकडे अधिकार किंवा ज्ञान आहे, त्यांनी आपले आचरण अत्यंत शुद्ध, नैतिक आणि शिस्तबद्ध ठेवले पाहिजे, कारण त्यांचे वर्तन हेच समाजासाठी प्रमाण किंवा कायदा ठरते.

जर घरातील वडीलधारी माणसे किंवा शाळेतील शिक्षक शिस्तीने आणि सत्याने वागले, तर मुले त्यांचे पाहून आपोआपच चांगले गुण आत्मसात करतात. उदाहरण: एका कंपनीचा मालक जर स्वतः वेळेवर कामावर आला, तर कर्मचारीही वेळेचे महत्त्व पाळू लागतात.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात की श्रेष्ठ पुरुषाचे आचरण हे जगासाठी आदर्श असते, म्हणून त्यांनी लोकसंग्रहासाठी निष्काम कर्म केले पाहिजे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जोपर्यंत मनात संशय असतो, तोपर्यंत आत्मज्ञान प्राप्त होत नाही. ज्ञानाच्या प्रकाशाने जेव्हा संशयाचा अंधार पूर्णपणे नष्ट होतो, तेव्हा साधकाला कोठेही बाहेर शोध घेण्याची गरज उरत नाही. तो स्वतःमध्येच परमात्म्याचा अनुभव घेतो. ही अवस्था अत्यंत सुखकारक आणि नैसर्गिक असते. संशय हा ज्ञानाचा शत्रू आहे, तो नष्ट झाला की आत्मसुख आपोआप प्राप्त होते.

दैनंदिन जीवनात कोणत्याही कामात यश मिळवण्यासाठी मनातील शंका दूर करणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, जर एखाद्या विद्यार्थ्याने विषयातील शंका दूर केल्या, तर त्याला तो विषय सोपा वाटतो आणि तो आत्मविश्वासाने परीक्षेत यश मिळवतो.

ज्ञानाच्या प्रकाशाने संशयाचा पूर्ण नाश झाल्यावर साधकाला मिळणाऱ्या आत्मसुखाचे वर्णन येथे केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याला केवळ विहित कर्म करण्याचा अधिकार आहे. कर्माचे फळ काय मिळेल, हे आपल्या हातात नसते. जर आपण फळाची अपेक्षा ठेवून काम केले, तर त्या फळाच्या चिंतेमुळे कर्माची गुणवत्ता खालावते आणि मनाला शांती लाभत नाही. म्हणून, फळाचा मोह सोडून केवळ कर्तव्य भावनेने कर्म करणे हाच खरा मार्ग आहे. हेच श्रीकृष्णाने अर्जुनाला युद्धाच्या प्रसंगी समजावून सांगितले आहे.

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा निकाल काय लागेल याची चिंता करण्यापेक्षा, आपला पूर्ण वेळ आणि शक्ती अभ्यासावर केंद्रित करावी. अभ्यासाचे फळ (निकाल) आपोआप मिळेल, पण त्याची चिंता केल्याने अभ्यासात अडथळा येतो.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत आहेत, जिथे फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्तव्य पार पाडणे महत्त्वाचे आहे.