🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे अत्यंत सूक्ष्म स्वरूप स्पष्ट करतात. जो मनुष्य कर्म करत असतानाही स्वतःला अकर्ता मानतो (म्हणजेच कर्माच्या फळाची अपेक्षा ठेवत नाही) आणि जो कर्म न करताही मनात कर्माचे विचार घोळवत असतो, या दोन्हीतील फरक जो ओळखतो तोच खरा ज्ञानी. आत्मज्ञानाच्या प्रकाशात कर्माचे बंधन उरत नाही, हेच 'डोळसपणे' पाहणे होय.

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडणे. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना केवळ गुणांच्या मागे न लागता विषयाच्या आनंदासाठी वाचणे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्म यांतील सूक्ष्म फरक समजावून सांगत आहेत, त्याचेच निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानी पुरुषाचे वर्णन करतात. जो मनुष्य विवेकाने आपल्या अज्ञानाचा नाश करतो, त्याला कर्माचे फळ किंवा कर्माचा अभिमान उरत नाही. अशा व्यक्तीच्या अंतःकरणात आत्मज्ञान पूर्णपणे ठाम झालेले असते. तो संसारात राहूनही कर्माच्या बंधनात अडकत नाही, कारण त्याचे 'मीपण' नष्ट झालेले असते.

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना 'मी हे केले' असा गर्व न बाळगता, ते काम ईश्वराची सेवा म्हणून करावे. उदाहरणार्थ, घरातील कामे करताना ती आनंदाने आणि निस्वार्थ भावनेने करावीत.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला ज्ञानयोगाचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज ज्ञानी पुरुषाची लक्षणे स्पष्ट करत आहेत.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला उपदेश करतात की, आत्म्याचे अमरत्व आणि देहाचे नश्वरत्व या सत्याचा उलगडा झाल्यावर शोक करण्याला जागाच उरत नाही. अर्जुन मोहवश होऊन दुःख करत होता, त्याला सावध करताना कृष्ण म्हणतात की, सत्याचा आणि विवेकाचा विचार न करता शोक करणे हे एका क्षत्रियाला आणि ज्ञानी पुरुषाला मुळीच शोभत नाही. विवेकाचा अभाव हेच सर्व दुःखांचे मूळ आहे, असे येथे सुचवले आहे.

जेव्हा आपल्या आयुष्यात एखादी कठीण परिस्थिती येते किंवा नुकसान होते, तेव्हा रडत न बसता शांतपणे विचार करून परिस्थिती स्वीकारणे आवश्यक आहे. उदाहरण: परीक्षेत कमी गुण मिळाल्यावर रडण्यापेक्षा, कुठे चूक झाली याचा विचार करून पुढच्या वेळी जास्त अभ्यास करणे हाच खरा मार्ग आहे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्म्याचे अमरत्व समजावून सांगून त्याचा अज्ञानजन्य शोक दूर करण्याचा प्रयत्न करत आहेत.