Dnyaneshwari

संन्यासं कर्मणां कृष्ण पुनर्योगं च शंससि । यच्छ्रेय एतयोरेकं तन्मे ब्रूहि सुनिश्चितम् ॥

तंव अर्जुन म्हणे देवा । हा संन्यासु जो सांगावा । तोचि कर्मयोगु बरवा । म्हणतसां तुम्ही ॥

"Then Arjuna said, O Lord, you speak of Sanyasa (renunciation) and then you also praise Karma Yoga as being good. Tell me which is better."

श्रीभगवानुवाच | संन्यास: कर्मयोगश्च नि:श्रेयसकरावुभौ | तयोस्तु कर्मसंन्यासात्कर्मयोगो विशिष्यते ||

तरी अर्जुना हे दोन्ही | मोक्षपथीं कीर निपुणी | परी संन्यासाहुनि कर्मयोगु | विशेषु गा ||

"Arjuna, both are indeed experts on the path of liberation; but Karma Yoga is superior to Sanyasa."

तंव दोन्ही ही एकी वेळां । न येती माझ्या कळा । तरी एकुचि निश्चितु मज जवळां । सांगा स्वामी ॥

"Then both at the same time do not come to my understanding; therefore, O Master, tell me definitely one path for me."

तरी संन्यासु आणि कर्मयोगु । हा एकचि कीं पां मार्गु । कीं भिन्न हे दोन्ही योगु । सांगा मज ॥ ४ ॥

Tari sanyasu ani karmayogu | ha ekachi ki pa margu | ki bhinna he donhi yogu | sanga maja || 4 ||

"Is Sanyasa and Karma Yoga one path? Or are these two different yogas? Please tell me."

यत्सांख्यैः प्राप्यते स्थानं तद्योगैरपि गम्यते । एकं सांख्यं च योगं च यः पश्यति स पश्यति ॥ ५ ॥

जे सांख्यीं पद पाविजे । तेंचि योगियांही लाहिजे । म्हणोनि दोन्ही एकचि मानिजे । अर्जुना पैं ॥ ५ ॥

"The place which is reached by the Sankhyas is also reached by the Yogis. He who sees that Sankhya and Yoga are one, he is the one who truly sees."

जैसा एकाचि कार्यालागु । दोनी मार्ग ॥

"As there are two paths for the same task."

योगयुक्तो विशुद्धात्मा विजितात्मा जितेन्द्रियः। सर्वभूतात्मभूतात्मा कुर्वन्नपि न लिप्यते॥

तरी संन्यास आणि योगु । हे दोन्ही मार्ग एकु । जैसा एकाचि अर्थाचा वाचकू । शब्दभेदु ॥ ७ ॥

"Therefore, Sanyasa and Yoga are both one path; just as different words denote the same meaning."

देखें चालतां तरी पाऊलें । बोलतां तरी जिव्हा हालें । परी तें अकर्तेपण न मैळे । आत्मज्ञानी ॥

"Behold, while walking the feet move, while speaking the tongue moves; yet the non-doership of the self-realized is never stained."

प्रलपन्विसृजन्गृह्णन्नुन्मिषन्निमिषन्नपि । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेषु वर्तन्त इति धारयन् ॥ ९ ॥

पाहें पां प्रवृत्तीचेनि मेळें । इंद्रियें आपुलालेनि बळें । आपुलालेनि विषयें मिळे । वर्तती जरी ॥ ९ ॥

"See, even if the senses, by the force of their natural tendencies, engage with their respective objects."

जैसा जळीं जळु न मिळे । तैसा संन्यासी कर्मा न मैळे । जो कर्तेपण सांडूनि खेळे । कर्मामाजीं ॥

"As the lotus is not wetted by water, so the Sanyasi is not tainted by actions, for he moves in the world having cast off the sense of doership."

कायेन मनसा बुद्ध्या केवलैरिन्द्रियैरपि । योगिनः कर्म कुर्वन्ति सङ्गं त्यक्त्वात्मशुद्धये ॥ ११ ॥

जेथ अंतःकरण शुद्धीचेनि मिषे । कर्मचि कीजे नि:शेषे । परि तेथ फळाची वास नसे । कवणिये काळी ॥ ११ ॥

"Yogis, abandoning attachment, perform action with the body, mind, intellect and even with the senses, only for the purification of the self."

जेथ चित्तशुद्धि जाहली । तेथ बुद्धी स्थिर पावली । मग आत्मस्वरूपीं मिळली । सहजेंचि ॥

जेथे चित्तशुद्धी झाली, तेथे बुद्धी स्थिर झाली आणि मग ती सहजपणे आत्मस्वरूपात विलीन झाली.

"Where the mind becomes pure, the intellect finds stability; then it effortlessly unites with the Self."

जेणें अंतःकरण जिंकिलें । आणि कर्मफळ सांडिलें । तो न करी कांहीं केलें । देहींच असतां ॥

जेणे अंतःकरण जिंकले । आणि कर्मफळ सांडले । तो न करी काही केले । देहीच असता ॥

"He who has conquered his mind and renounced the fruits of action, does nothing even while staying in the body."

जेथ कर्तेपण नाही । आणि करवितेही काही ॥ तेथ कर्म कवण पाही । निपजेल साच ॥

"Where there is no sense of doership, nor any causing of action, what action, pray tell, can truly arise there?"

तरी संन्यासु आणि योगु । हा एकचि कीं रे मार्गु । परि दाविजे विभागु । अल्पमतीं ॥

"Therefore, Sannyasa and Yoga are one and the same path; but they are shown as different for those of small understanding."

ज्ञानेन तु तदज्ञानं येषां नाशितमात्मनः । तेषामादित्यवज्ज्ञानं प्रकाशयति तत्परम् ॥

जैं अज्ञान हें समूळ फिटे । तैं भ्रांतीचें पटल तुटे । मग आत्मज्ञान प्रगटे । सूर्यासारिखें ॥

"When ignorance is completely removed, the veil of delusion breaks; then self-knowledge manifests like the sun."

तद्बुद्धयस्तदात्मानस्तन्निष्ठास्तत्परायणा: । गच्छन्त्यपुनरावृत्तिं ज्ञाननिर्धूतकल्मषा: ॥

तैसे कर्माचेनि नावे । जे काही आचरावे । ते अकर्तापणे स्वभावें । संचरे गा ॥ १७ ॥

"In the same way, whatever is performed as action, is carried out naturally with the realization of being a non-doer."

यत्सांख्यैः प्राप्यते स्थानं तद्योगैरपि गम्यते । एकं सांख्यं च योगं च यः पश्यति स पश्यति ॥

जेथें अर्जुना हें संन्यासपण । आणि योगाचें लक्षण । एकचि हें जाण । भिन्न नव्हे ॥ १८ ॥

"Where, O Arjuna, this state of Sanyasa and the characteristics of Yoga are known to be one and the same, not different."

संन्यासं कर्मणां कृष्ण पुनर्योगं च शंससि । यच्छ्रेय एतयोरेकं तन्मे ब्रूहि सुनिश्चितम् ॥

जेथ संन्यासु आणि योगु । हा एकचि कीं पां विभागु । ऐसा पाहावा प्रसंगु । पुससी जरी ॥

"Where Sanyasa and Yoga are one or distinct, if you ask about that context, listen."

म्हणौनि संन्यासु तोचि योगु। हा जाणें पैं सुयोगु। येथें भेदाचा प्रसंगु। मानूं नको॥

म्हणून संन्यास तोच योग आहे, हे तू चांगल्या प्रकारे समजून घे. यामध्ये कोणताही भेद मानण्याचे कारण नाही.

"Therefore, Sanyasa is Yoga itself; know this to be the right path. Do not entertain any thought of difference here."

बाह्यस्पर्शेष्वसक्तात्मा विन्दत्यात्मनि यत्सुखम् । स ब्रह्मयोगयुक्तात्मा सुखमक्षयमश्नुते ॥

जो बाह्य विषयांचा विटाळु । सांडूनि अंतरीं केवळु । आत्मसुखाचा सोहळु । भोगीत असे ॥

"He whose self is unattached to external contacts finds happiness in the Self; with the self engaged in the meditation of Brahman, he attains endless happiness."

जे भोग हे विषयज । तेचि दुःखयोनी पैं गां निभ्रांत । जैसा कां कुपथ्यभोजनें । रोगु वाढे ॥

"The pleasures born of sense-contacts are indeed the sources of misery; just as unwholesome food increases disease."

साङ्ख्ययोगौ पृथग्बालाः प्रवदन्ति न पण्डिताः । एकमप्यास्थितः सम्यगुभयोर्विन्दते फलम् ॥

म्हणोनि संन्यासु आणि योगु । हा एकचि कीं पां चांगु । परी अज्ञानासी हा भेदु । देखणें असे ॥

"Therefore, Sannyasa and Yoga are indeed one; but this distinction is seen only by the ignorant."

योऽन्तःसुखोऽन्तरारामस्तथान्तर्ज्योतिरेव यः । स योगी ब्रह्मनिर्वाणं ब्रह्मभूतोऽधिगच्छति ॥

जो अंतःसुखीं निवाला । जो अंतःप्रकाशें उजळला । तोचि ब्रह्म जाहला । देहींच असतां ॥

"One who is happy within, who rejoices within, and who is illuminated within, that yogi attains the state of Brahman while still in the body."

जेणे सांडिला देहाभिमानु । जो विसरला मी-तूंपणु । जयासी आत्मबोधु पूर्णु । हाता आला ॥ २५ ॥

"One who has cast off the pride of the body, who has forgotten the distinction of 'I' and 'thou', and into whose hands has come the full knowledge of the Self."

कामक्रोधवियुक्तानां यतीनां यतचेतसाम् । अभितो ब्रह्मनिर्वाणं वर्तते विदितात्मनाम् ॥

जे कामक्रोधां मुकले । आणि आपणया आपण जिंकले । जे आत्मबोधीं स्थिरावले । निरंतर ॥

"Those who have abandoned desire and anger, who have conquered themselves, and who are steadily fixed in self-knowledge, dwell in eternal peace."

जेणें विषयांचें नांव न घेइजे । आणि इंद्रियांसीं नियमिजे । तें सांख्य ह्मणूनि जाणिजे । अर्जुना पां ॥ २७ ॥

"That path where sense-objects are not even named, and the senses are controlled, know that to be Sankhya, O Arjuna."

यत्सांख्यैः प्राप्यते स्थानं तद्योगैरपि गम्यते । एकं सांख्यं च योगं च यः पश्यति स पश्यति ॥

जेथ संन्यासु आणि योगु । दोन्ही एकचि हा प्रयोगु । ऐसा पाहे तो सुयोगु । तत्त्ववेत्ता ॥

"Where Sanyasa and Yoga are practiced as one, he who sees this unity is a true philosopher."

जेथ संकल्पाचां पायीं । आशेची पाऊलवाट नाहीं । तेथ मन हें पाहीं । स्थिरावलें ॥ २९ ॥

जेथ संकल्पाच्या पायी, आशेची पाऊलवाट नाही, तेथे हे मन स्थिर झाले आहे असे समज.

"Where at the feet of resolution, there is no trail of hope; behold, there the mind has attained stability."

ज्ञेयः स नित्यसंन्यासी यो न द्वेष्टि न काङ्क्षति । निर्द्वन्द्वो हि महाबाहो सुखं बन्धात्प्रमुच्यते ॥

म्हणोनि संन्यासी तोचि जाणावा । जो न करीच कवणियाची आशा । आणि न धरीच द्वेषा । अंतःकरणीं ॥ ३१ ॥

"Therefore, know him alone to be a Sanyasi, who neither harbors any hope (desire) nor holds any hatred in his heart."

जेथ कामक्रोधांचीं नांवें । सांडिलीं असती स्वभावें । जेथ मन हें मनपणें विसरे ॥ ३२ ॥

"Where the names of desire and anger are naturally abandoned; where the mind forgets its own identity."

म्हणोनि बाह्य हे विषय । सांडूनि सांडिजे संशय । मग अंतरीं होय । ऐक्यबोधु ॥ ३४ ॥

"Therefore, by abandoning these external objects and casting away doubt, the realization of oneness arises within."

जेथें संकल्पाचां पायीं । आशेचीं पाऊलें नाहीं । तेथें कर्माची गोठी कायी । उरेल सांगा ॥ ३५ ॥

"Where the footsteps of hope do not follow the path of resolution, tell me, how can any talk of karma remain there?"

जेथूनि हे सृष्टीचे । पाऊल निगाले आहे साचे । तेथचि जयाचे । मन स्थिरावले ॥

"Where this creation's step has truly emerged, there alone his mind has become steady."

ये हि संस्पर्शजा भोगा दुःखयोनय एव ते । आद्यन्तवन्तः कौन्तेय न तेषु रमते बुधः ॥

म्हणोनि अर्जुना पाहीं । या भोगांपासोनि कांहीं । सुख होईल हें नाहीं । सर्वथा गा ॥ ३७ ॥

"Therefore, O Arjuna, see that from these enjoyments, no happiness will ever come at all."

साङ्ख्ययोगौ पृथग्बालाः प्रवदन्ति न पण्डिताः । एकमप्यास्थितः सम्यगुभयोर्विन्दते फलम् ॥

म्हणोनि संन्यासु आणि योगु । हा एकचि कीं गा पांगु । परी अज्ञानासी विभागु । भिन्नु दिसे ॥ ३८ ॥

"Therefore, Sanyasa and Yoga are one; but to the ignorant, they appear distinct."

म्हणोनि इंद्रियांतें न दमिजे । तरी विषयसुख न सेविजे । आणि मन हें न जिंकिजे । तरी न होय ॥ ३९ ॥

"Therefore, if the senses are not subdued, if the pleasures of the objects are not avoided, and if this mind is not conquered, then it (liberation) does not happen."

म्हणोनि संन्यासु आणि योगु । हा एकचि कीं पां विभागु । परी अज्ञानासी हा भेदु । भासत असे ॥ ४० ॥

"Therefore, Sanyasa and Yoga are one; but to the ignorant, this difference appears real."

म्हणौनि संशयापासोनि सुटले । जे आत्मबोधें चोखालले । ते कर्मबंधां वेगळले । पांडुकुमरा ॥४१॥

"Therefore, those who are freed from doubt and purified by self-knowledge, they are detached from the bonds of karma, O son of Pandu."

म्हणोनि संन्यासु आणि योगु । हा एकचि कीं गा पांगु । परी अज्ञानासी विभागु । भिन्नु दिसे ॥ ४२ ॥

"Therefore, Sanyasa and Yoga are one; but to the ignorant, they appear different."

तैसे संन्यास आणि योगु । हे दोन्ही एकचि मार्गु । परी कळावया भेदु । दाविला असे ॥ ४३ ॥

"Similarly, Sanyasa and Yoga are both one and the same path; but to make the distinction clear, they have been shown as different."

जेथें संकल्पाचां पायीं । संन्यासाची मांडणी पाही । आणि कर्माचां ठायीं । योगु दिसे ॥ ४४ ॥

"Where the structure of Sanyasa is found at the feet of renouncing desires, and Yoga is seen within the actions themselves."

ज्ञेयः स नित्यसंन्यासी यो न द्वेष्टि न काङ्क्षति । निर्द्वन्द्वो हि महाबाहो सुखं बन्धात्प्रमुच्यते ॥

म्हणोनि संन्यासी तोचि जाणावा । जो न मनीं द्वेषु न धरी हेवा । आणि कांहींच न वांछावा । तोचि नित्य संन्यासी ॥

"Therefore, know him alone to be a Sanyasi, who neither hates nor envies in his mind, and desires nothing; he is the eternal Sanyasi."

म्हणौनि कर्म सांडिजे । मग नैष्कर्म्य होइजे । हें न घडे गा सहजे । अर्जुना पां ॥

"Therefore, by merely abandoning actions, one does not attain the state of actionlessness; this does not happen so easily, O Arjuna."

जेणे विषयांचेनि नांवे । न विसंवादिजे स्वभावें । जयाचेनि चित्तें न संभवे । द्वैतबुद्धि ॥ ४७ ॥

"He who is naturally unperturbed by sensory objects and whose mind is devoid of the sense of duality."

जेथ पाहावे तेथ आपणचि आहे । ऐसेया निवाडा जो राहे । तोचि मुक्तु मी पाहे । त्रिशुद्धि पैं ॥

"Wherever one looks, one sees only oneself; he who remains in this conviction is truly liberated, I see this as the absolute truth."

म्हणोनि संन्यासु आणि योगु । हा एकचि कीं गा पांगु । परी अज्ञानासी विभागु । भिन्नु दिसे ॥ ४९ ॥

"Therefore, Sanyasa and Yoga are one; but to the ignorant, they appear divided."

म्हणोनि संन्यासु आणि योगु । हा एकचि कीं पैं मार्गु । जैसा एकाचि अर्थाचा पांगु । दोन शब्द ॥ ५० ॥

"Therefore, Sanyasa and Yoga are but one path; just as two words may signify the same meaning."

म्हणोनि बाह्य हे विषय । सांडूनि जे निःसंशय । अंतरीं सुख अतिशय । भोगिती पैं ॥

"Therefore, renouncing these external objects, those who undoubtedly enjoy extreme bliss within themselves."

जेथें विषयांचें नांव नाहीं । आणि इंद्रियांची गोठी नाहीं । तेथें सुख आपणचि पाही । भोगिजे गा ॥ ५२ ॥

"Where there is no trace of sensory objects and no talk of the senses, there one experiences the bliss of the Self by oneself."

स्पर्शान्कृत्वा बहिर्बाह्यांश्चक्षुश्चैवान्तरे भ्रुवोः । प्राणापानौ समौ कृत्वा नासाभ्यन्तरचारिणौ ॥

म्हणोनि बाह्य विषय सांडूनि । जो अंतरीं स्थिर होऊनि । प्राणापानां मिळवणी । समचि केली ॥ ५३ ॥

"Therefore, leaving aside external objects, becoming steady within, one makes the Prana and Apana breaths equal."

जेथें अर्जुना हें आघवें । आपणचि होऊनि संभवे । तेथें द्वैताचेनि नांवें । शून्यचि होय ॥ ५४ ॥

"Where, O Arjuna, all this becomes one's own self, there the very name of duality becomes zero."

म्हणौनि बाह्य विषयांचा विसरु । पाडूनि अंतरीं स्थिरु । जो आपणपां आपणुचि एकसरु । संचरला ॥ ५५ ॥

"Therefore, forgetting external objects and becoming steady within, he who has entered into his own self directly."

म्हणौनि बाह्य हे विसरले । अंतरीं सुख पावले । जे आपणपां आपण जाहले । तन्मयपणें ॥ ५६ ॥

"Therefore, they forgot the external world and attained inner bliss, becoming one with themselves through total absorption."

जेथ विषयांचे नाव नाही। आणि इंद्रियांची गोठी नाही। तेथ निवांतपणे पाही। सुखाचा अनुभव।।

"Where there is no trace of sense-objects and no talk of the senses, there, in absolute stillness, witness the experience of bliss."

जेथें संकल्पु न रिघे घरा | जेथें न पाविजे विचारा | तो हा निजसुखाचा गाभारा | उघडला असे || ५८ ||

"Where resolution does not enter the house, where thought cannot reach, that sanctum of innate bliss is opened."

म्हणौनि बाह्य हे विषय । सांडूनि जे निःसंशय । अंतरीं होती तन्मय । आत्मरूपीं ॥ ५९ ॥

"Therefore, casting aside external objects, those who undoubtedly become one with the Self within."

जैसीं सरितांचीं ओघ । मिळणीं सांडिती वेग । मग होती एकार्णव जग । तैसे झाले ॥

"As the currents of rivers, on reaching the confluence, abandon their speed and become the ocean itself, so have they become."

म्हणौनि संन्यासु तोचि योगु । हा जाणावा एकुचि मार्गु । जेथ न पविजे विभागु । कवणें काळीं ॥ ६१ ॥

"Therefore, Sanyasa is the same as Yoga; know this to be the one and only path, where no division is found at any time."

म्हणोनि संन्यासु आणि योगु । हा एकचि कीं गा मार्गु । जैसा एकाचि कार्यालागु । दोनी हात ॥ ६२ ॥

"Therefore, Sanyasa and Yoga are but one path; like two hands working for the same purpose."

संन्यासः कर्मयोगश्च निःश्रेयसकरावुभौ । तयोस्तु कर्मसंन्यासात्कर्मयोगो विशिष्यते ॥

म्हणोनि संन्यासु आणि योगु । हे दोन्ही एकचि मार्गु । जैसा एकाचि अर्थाचा पांगु । दोन शब्द ॥ ६३ ॥

"Therefore, Sanyasa and Yoga are both one and the same path; just as two words may be used to express the same meaning."

ज्ञेयः स नित्यसंन्यासी यो न द्वेष्टि न काङ्क्षति । निर्द्वन्द्वो हि महाबाहो सुखं बन्धात्प्रमुच्यते ॥

म्हणोनि संन्यासी तोचि जाणावा । जो न करीच कवणियाची आशा । आणि न धरीच कवणियाचा द्वेषा । तोचि संन्यासी जाणावा ॥

"Therefore, know him alone to be a true Sannyasi, who never entertains any expectations and never harbors any hatred in his heart."

म्हणोनि अर्जुना सांगो किती । जे हे साम्यबुद्धि पावती । तेचि देहधारी होती । परब्रह्म ॥ ६५ ॥

"Therefore, Arjuna, how much can I say? Those who attain this equanimity, they are the Supreme Brahman in embodied form."

जैसीं जळावरीं वळणें। होती आणि न होणें। तैसे कर्माचें करणें। अकर्तेपणें॥

"As ripples form and dissolve on the surface of water, so is the performance of actions with the sense of non-doership."

ब्रह्मण्याधाय कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा करोति यः। लिप्यते न स पापेन पद्मपत्रमिवाम्भसा॥

म्हणोनि कर्मे तरी कीजती। परि तीं फळालागीं न सुझती। जैसा कर्दमु न लिंपती। पद्मपत्रां॥

"Therefore, actions are indeed performed, but they do not seek the fruit; just as mud does not cling to the lotus leaves."

म्हणोनि अर्जुना पाहीं । जयाचें चित्त समत्वें राही । तोचि ब्रह्म यांत संशय नाहीं । सत्य जाणावें ॥

"Therefore, O Arjuna, see; he whose mind stays in equanimity is indeed the Brahman, there is no doubt in this; know it as the truth."

जेथें अर्जुना हें संन्यासपण । तेंचि योगु जाण । म्हणूनि दोन्ही एकचि हें प्रमाण । मानिजे गा ॥

"Where there is this Sanyasa, O Arjuna, know that to be Yoga itself; therefore, let both be regarded as one."

जेथ संकल्पाचां पायीं । विरक्तीचीं लेणीं पाही । तो संन्यासी म्हणों येई । जगीं एकु ॥ ७० ॥

जेथ संकल्पाच्या पायी । विरक्तीची लेणी पाही । तो संन्यासी म्हणो येई । जगी एकु ॥ ७० ॥

"Where at the feet of resolve, one sees the ornaments of detachment; he alone may be called a Sanyasi in this world."

जेथ कामनेचा अंकुर न निघे । जेथ अहंभावाचा वारा न लागे । तेथ शांतीचिया पाऊलवाटे । येइजे सुखें ॥ ७१ ॥

"Where the sprout of desire does not emerge, where the wind of ego does not touch, there one arrives happily via the path of peace."

जेथें अर्जुना हें न दिसे । तेथें सुख कैंचें असें । जैसें मृगजळ न भासे । सूर्यकिरणीं ॥ ७२ ॥

"Where this is not seen, O Arjuna, how can there be happiness? Just as a mirage does not appear without sun rays."

म्हणोनि बाह्य हे विषय । सांडूनि जे निःसंशय । अंतरीं होती स्थिर । आत्मरूपीं ॥ ७३ ॥

म्हणून बाह्य विषयांचा त्याग करून, जे निःसंशयपणे आपल्या अंतःकरणात आत्मस्वरूपी स्थिर होतात.

"Therefore, casting aside external objects, those who undoubtedly remain steady within the Self."

योऽन्तःसुखोऽन्तरारामस्तथाऽन्तर्ज्योतिरेव यः । स योगी ब्रह्मनिर्वाणं ब्रह्मभूतोऽधिगच्छति ॥

जया अंतरीं सुख । जो आत्मबोधें हरिख । जया स्वरूपींचि चोख । दृष्टी जाहली ॥ ७४ ॥

"He who has internal happiness, who finds joy in self-knowledge, and whose vision has become pure in the Self."

म्हणोनि संन्यासु आणि योगु । हा एकचि कीं गा पांगु । परी अज्ञानासी विभागु । भिन्नु दिसे ॥ ७५ ॥

"Therefore, Sanyasa and Yoga are one; but to the ignorant, the division appears distinct."

म्हणोनि बाह्य हे विषय । सांडूनि जे निःसंशय । अंतरीं होती तन्मय । आत्मरूपीं ॥ ७६ ॥

"Therefore, renouncing these external objects, those who without doubt become absorbed in the Self within."

जेथ संकल्पाचां पायीं । आशेची पाऊलें नाहीं । तेथ मन हें कायी । रिघों पावे ॥ ७७ ॥

"Where the footsteps of hope do not follow the path of resolve, how can the mind find a way to enter?"

संन्यासः कर्मयोगश्च निःश्रेयसकरावुभौ । तयोस्तु कर्मसंन्यासात्कर्मयोगो विशिष्यते ॥

म्हणोनि संन्यासु आणि योगु । हा एकचि कीं पां मार्गु । जैसा एकाचि कार्याचा प्रसंगु । दोहीं ठायीं ॥ ७८ ॥

"Therefore, Sanyasa and Yoga are but one path; as if the same purpose is served in two different ways."

म्हणौनि बाह्य हे विषय । सांडूनि सांडिजेत न होय । जरी अंतरीं अतिशय । विरक्ति असे ॥

"Therefore, these external sense-objects cannot be truly abandoned by merely leaving them, unless there is intense detachment within."

बाह्यस्पर्शेष्वसक्तात्मा विन्दत्यात्मनि यत्सुखम् । स ब्रह्मयोगयुक्तात्मा सुखमक्षयमश्नुते ॥

म्हणोनि बाह्य विषय सांडूनि । जो अंतरीं स्थिर होऊनि । आत्मसुखाचा अनुभव घेउनि । डोलत असे ॥

"Therefore, leaving aside external objects, he who becomes steady within and experiences the bliss of the self, sways in joy."

जैसीं जळचरे जळांतरीं । असती न भिजेचि अंबरें । तैसा संसारीं जो न विकारी । तोचि मुक्त ॥

"As aquatic creatures live in water without being drenched by it, so is he who remains unaffected by the world; he alone is liberated."

जेथें अर्जुना हें न दिसे । तेथें सुख हेंचि असे । म्हणोनि विषयसंगु न सोसे । साधुजनां ॥ ८२ ॥

जेथे अर्जुना हे (विषय) दिसत नाहीत, तेथेच खरे सुख असते; म्हणून सज्जन लोक विषयांच्या संगतीचा स्वीकार करत नाहीत.

"Where these (sensory objects) are not seen, O Arjuna, there alone is bliss; therefore, holy men do not endure the company of sensory objects."

जेथें अर्जुना हें संन्यासी । आणि योगी या दोन्हींपाशीं । एकचि फळ मानसीं । निश्चित असे ॥ ८३ ॥

"Where, O Arjuna, for both the Sanyasi and the Yogi, there is certainly only one fruit in mind."

जेथ पाविजे तें आपणचि होइजे । मग पावणें हें न बोलिजे । ऐसें ऐक्य आथी ॥

"Where that which is to be attained is reached, one becomes that itself; then 'attaining' is no longer spoken of; such is the unity."

जेणें अंतरीं सुख देखिलें । जो आत्मबोधें सुखावला । तोचि परब्रह्म जाहला । देहींच असतां ॥

जेणे अंतरीं सुख देखिलें । जो आत्मबोधें सुखावला । तोचि परब्रह्म जाहला । देहींच असतां ॥

"He who has seen happiness within, who is comforted by self-knowledge, he alone has become Parabrahma, while still in the body."

संन्यासः कर्मयोगश्च निःश्रेयसकरावुभौ । तयोस्तु कर्मसंन्यासात्कर्मयोगो विशिष्यते ॥

म्हणोनि संन्यासु आणि योगु । हे दोन्ही एकचि मार्गु । जैसा एकाचिया अंगाचा विभागु । उजवा आणि डावा ॥

"Therefore, Sanyasa and Yoga are but one path, like the right and left divisions of the same body."

म्हणोनि बाह्य हे विषय । सांडूनि सांडिजेत निर्भय । मग अंतरीं सुख अद्वय । भोगिजे तें ॥ ८७ ॥

"Therefore, abandoning these external objects fearlessly, one should then enjoy that non-dual bliss within."

म्हणोनि विषय हे सर्वथा । न भजावे पांडुसुता । जे हे दुःखमूळ अनंता । विवंचितां दिसे ॥ ८८ ॥

"Therefore, O son of Pandu, do not serve these sense-objects at all; for when considered deeply, they are seen to be the very root of misery."

म्हणोनि बाह्य हे विसरले । जे अंतरीं सुख पावले । ते आपणचि जाहले । आत्मसुख ॥

"Therefore, they forgot the external, those who found joy within; they themselves became the bliss of the Self."

म्हणोनि कर्माचां ठायीं । जे हे अकर्तृत्व पाही । ते सहजचि आहे ठायीं । आत्मस्वरूपीं ॥ ९० ॥

"Therefore, see that this non-doership in the midst of actions is naturally present in the nature of the Self."

म्हणोनि कर्माचां ठायीं । जेणें सांडिली अहंता पाहीं । तोचि संन्यासी तिहीं । लोकीं जाणावा ॥

"Therefore, he who has cast off egoism in the performance of actions, know him alone to be a Sanyasi in the three worlds."

म्हणोनि विषय हे सर्वथा । न सेविजे पांडुसुता । जे हे दुःखमूळ अनर्था । विरूढले असे ॥ ९२ ॥

"Therefore, O son of Pandu, do not indulge in these sense-objects at all; for they are the very root of misery and the source of all evils."

म्हणोनि कर्मे कीजे । परी कर्तेपण न मनिजे । जैसा मार्गु न चालिजे । तरी न पाविजे ॥ ९३ ॥

"Therefore, perform actions, but do not consider yourself the doer. Just as one cannot reach the destination without walking the path."

म्हणोनि कर्मे तरी कीजती। परि तीं कर्तेपणा न शिवती। जैसा जळीं जळु न लिंपती। पद्मपत्र॥ ९४॥

"Therefore, actions are indeed performed, but they do not touch the sense of doership; just as the lotus leaf is not wetted by water though it stays in it."

म्हणोनि कर्माचा विपाकु । तो न शिवेचि तयां एकु । जे अंतरीं विवेकु । जागता असे ॥ ९५ ॥

"Therefore, the ripening of actions does not affect them at all, for within them, discernment remains ever awake."

जेथें अर्जुना हें संन्यासपण । आणि योगाचें लक्षण । हें एकचि पैं जाण । वेगळें नव्हे ॥ ९६ ॥

"Where, O Arjuna, this state of Sanyasa and the characteristics of Yoga are known to be one and the same; they are not distinct."

म्हणौनि कर्माचिया मिळणी । न सांडिजे गा अंतःकरणीं । परि फळाचिया वाहणीं । न व्हावें कीं ॥ ९७ ॥

म्हणून कर्माचा संबंध अंतःकरणात सोडू नये, परंतु फळाच्या इच्छेच्या प्रवाहात वाहून जाऊ नये.

"Therefore, do not let go of the association with action in your heart; however, do not be carried away in the flow of seeking its fruits."

म्हणोनि विषय हे सर्वथा । न भजावे पांडुसुता । जे दुःखमूळ अनंता । व्याधी येणे ॥

"Therefore, O son of Pandu, do not indulge in these sensory objects at all; for they are the root of infinite misery and the cause of ailments."

म्हणोनि कर्माचा विटाळु । न शिवेचि तयां निर्मळु । जे अंतरीं सुकाळु । बोधाचा जाहला ॥ ९९ ॥

"Therefore, the stain of karma does not touch those pure ones, in whose hearts the abundance of enlightenment has occurred."

जेथ अर्जुना हें संन्यासी । आणि योगी म्हणती ज्यांसी । ते एकचि पैं मानसीं । विचारीं तूं ॥ १०० ॥

"Therefore, Arjuna, those who are called Sanyasis and those who are called Yogis, consider them as one in your mind."

म्हणोनि अर्जुना पाहीं । जेथ विषयांचे नांव नाहीं । तेथ दुःख कैंचें काई । सांगावें मज ॥ १०१ ॥

"Therefore, Arjuna, see; where there is no name of sense-objects, how can there be any sorrow? Tell me."

ये हि संस्पर्शजा भोगा दुःखयोनय एव ते । आद्यन्तवन्तः कौन्तेय न तेषु रमते बुधः ॥

म्हणोनि विषय हे सर्वथा । न शिविजेत पांडुसुता । जे दुःखमूळ तत्त्वता । जाणोनि तूं ॥

"Therefore, O son of Pandu, do not indulge in these sense-objects at all, knowing for certain that they are the root of all misery."

म्हणोनि विषय हे सर्वथा । न भजावे पांडुसुता । जे दुःखमूळ अनर्था । ठावो येथ ॥

"Therefore, O son of Pandu, do not indulge in these sensory objects at all; for they are the very root of misery and the abode of all calamities."

तैसे आत्मबोधें । जे निमाले निजबोधें । तयां पुनरावृत्ति बाधें । न येचि कदा ॥

"In that way, those who have dissolved in the Self through self-knowledge, never face the obstacle of rebirth again."

म्हणोनि बाह्य हे विषय । सांडूनि सांडिजे संशय । मग अंतरीं सुख अक्षय । अनुभवीजे ॥ १०५ ॥

"Therefore, leaving aside these external objects and discarding doubt, experience the imperishable joy within."

जैसा एकचि पुरुषु देखिजे । तो सख्यां सोयरा म्हणिजे । तैसा योगु संन्यासु जाणिजे । एकाचि अर्था ॥ १०६ ॥

"As one man is seen and called a friend or a relative, so should Yoga and Sanyasa be known as one in essence."

म्हणोनि बाह्य हे विषय । सांडूनि जे निःसंशय । अंतरीं होती थितय । आपणपां ॥ १०७ ॥

"Therefore, leaving aside these external objects, those who undoubtedly become steady within themselves."

म्हणोनि बाह्य हे विषय । सांडूनि जे निःसंशय । अंतरीं होती सदय । आत्मबोधीं ॥

"Therefore, leaving aside these external objects, those who are undoubtedly kind within, in the knowledge of the Self."

जेथें अर्जुना हें न दिसे । तेथें सुख हें कायसें? । जैसें मृगजळ न भासे । सूर्यकिरणीं ॥ १०९ ॥

जेथे अर्जुना हे न दिसे । तेथे सुख हे कायसे? । जैसे मृगजळ न भासे । सूर्यकिरणी ॥ १०९ ॥

"Where, O Arjuna, this is not seen, what kind of happiness is there? Just as a mirage does not appear without sunbeams."

जेथ विषयांचे नाव नाही। आणि इंद्रियांची गोठी नाही। तेथ मन हे आपणची पाही। आपणयाते॥

"Where there is no trace of sensory objects and no talk of the senses, there the mind beholds itself by itself."

जेणें अंतरीं सुख देखिलें । जो आत्मबोधें सुखावला । तोचि परब्रह्म जाहला । देहींच असतां ॥

जेणे अंतरी सुख देखिले । जो आत्मबोधे सुखावला । तोचि परब्रह्म जाहला । देहींच असतां ॥

"He who has seen bliss within, who is gladdened by self-realization, he alone has become the Supreme Spirit while yet in the body."

म्हणोनि बाह्य विषयांचा विटाळु । न शिवे ज्याचा अंतराळु । तोचि जाणावा केवळु । परब्रह्म ॥ ११२ ॥

"Therefore, he whose inner self is not touched by the impurity of external objects, know him to be the Supreme Brahman itself."

म्हणोनि बाह्य हे विषय । न संडितांही सांडिले होय । जरी अंतरीं होय । विरक्तु पुरुषु ॥

"Therefore, external objects are as good as abandoned, even if not physically left, if the person is internally detached."