डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन: भारताचे महान शिक्षक आणि राष्ट्रपती

दरवर्षी ५ सप्टेंबर हा दिवस आपल्या देशात 'शिक्षक दिन' म्हणून मोठ्या उत्साहात आणि आदराने साजरा केला जातो. हा दिवस म्हणजे भारताचे दुसरे राष्ट्रपती, महान तत्त्वज्ञ आणि शिक्षणतज्ञ डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांची जयंती. त्यांनी आपले संपूर्ण जीवन शिक्षण आणि ज्ञानाच्या प्रसारासाठी समर्पित केले. त्यांच्या मते, शिक्षक हे केवळ पुस्तकी ज्ञान देणारे नसून, ते विद्यार्थ्यांचे चारित्र्य घडवणारे, त्यांना जीवनाचा योग्य मार्ग दाखवणारे आणि राष्ट्राचे भविष्य घडवणारे शिल्पकार आहेत. या विशेष दिनानिमित्त, डॉ. राधाकृष्णन यांच्या जीवनप्रवासावर, त्यांच्या तत्त्वज्ञानावर आणि शिक्षणविषयक दूरदृष्टीवर प्रकाश टाकूया, तसेच शिक्षकांच्या समाजातील अनमोल योगदानाला समजून घेऊया.

डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन: एक अलौकिक व्यक्तिमत्व

डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांचा जन्म ५ सप्टेंबर १८८८ रोजी तत्कालीन मद्रास प्रेसिडेन्सीमधील (आजच्या तामिळनाडू राज्यातील) तिरुत्तनी या छोट्या गावात एका मध्यमवर्गीय ब्राह्मण कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील सर्वपल्ली वीरास्वामी हे एक सामान्य सरकारी कर्मचारी होते आणि त्यांची आई सीताम्मा एक सुसंस्कृत गृहिणी होत्या. त्यांच्या कुटुंबाची आर्थिक परिस्थिती फारशी चांगली नसली तरी, शिक्षणाचे महत्त्व त्यांच्या घरात नेहमीच जपले गेले. राधाकृष्णन यांचे बालपण साधेपणाने गेले, पण त्यांच्या मनात ज्ञानाची आणि अभ्यासाची प्रचंड ओढ होती.

त्यांचे प्राथमिक शिक्षण तिरुपती येथील मिशन स्कूलमध्ये झाले. त्यानंतर त्यांनी वेल्लोर येथील वूरहीस कॉलेजमध्ये प्रवेश घेतला. येथे त्यांनी आपल्या बुद्धिमत्तेची चुणूक दाखवली. पुढे त्यांनी मद्रास ख्रिश्चन कॉलेजमधून तत्त्वज्ञानात पदवी आणि पदव्युत्तर शिक्षण घेतले. १९०६ साली त्यांनी एम.ए. पदवी संपादन केली. विशेष म्हणजे, त्यांनी आपला एम.ए. चा प्रबंध 'वेदांतातील नीतिशास्त्र' (The Ethics of the Vedanta) या विषयावर लिहिला होता. या प्रबंधात त्यांनी भारतीय तत्त्वज्ञानाच्या नैतिक मूल्यांचे विश्लेषण केले होते, जे त्यांच्या भविष्यातील तत्त्वज्ञानाच्या अभ्यासाची दिशा ठरवणारे ठरले. त्यांच्या शिक्षणाचा खर्च शिष्यवृत्ती आणि त्यांच्या काही नातेवाईकांच्या मदतीने चालला. या आर्थिक अडचणींवर मात करत त्यांनी अत्यंत जिद्दीने आणि कठोर परिश्रमाने आपले शिक्षण पूर्ण केले.

लहानपणापासूनच त्यांना वाचनाची आणि चिंतनाची आवड होती. ते तासन्तास ग्रंथालयात बसून विविध विषयांवरील पुस्तके वाचत असत. त्यांच्या विचारांवर भारतीय तत्त्वज्ञान, विशेषतः उपनिषदे, भगवद्गीता आणि गौतम बुद्धांच्या शिकवणीचा मोठा प्रभाव होता. पाश्चिमात्य तत्त्वज्ञानाचाही त्यांनी सखोल अभ्यास केला होता. या दोन्ही विचारसरणींचे एकत्रीकरण करून त्यांनी स्वतःचे एक अद्वितीय तत्त्वज्ञान विकसित केले, जे त्यांच्या पुढील जीवनात आणि कार्यांतून दिसून आले.

त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वात नम्रता, साधेपणा आणि प्रचंड ज्ञान यांचा संगम होता. ते केवळ एक विद्वान नव्हते, तर एक संवेदनशील व्यक्ती होते ज्यांना समाजाच्या उन्नतीची आणि मानवी मूल्यांची खूप चिंता होती. त्यांच्या प्रभावी व्यक्तिमत्त्वामुळे आणि विचारांमुळे ते लवकरच शिक्षण आणि तत्त्वज्ञानाच्या जगात एक आदरणीय नाव बनले.

शिक्षणतज्ञ आणि तत्त्वज्ञ म्हणून योगदान

डॉ. राधाकृष्णन यांचा शिक्षण क्षेत्रातील प्रवास अत्यंत प्रेरणादायी आहे. १९०९ मध्ये त्यांनी मद्रास प्रेसिडेन्सी कॉलेजमध्ये तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक म्हणून आपल्या व्यावसायिक कारकिर्दीला सुरुवात केली. त्यानंतर १९१८ मध्ये ते म्हैसूर विद्यापीठात तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक म्हणून रुजू झाले. म्हैसूरमध्ये असतानाच त्यांनी अनेक महत्त्वपूर्ण लेख लिहिले आणि त्यांची कीर्ती सर्वदूर पसरली. १९२१ मध्ये त्यांना कलकत्ता विद्यापीठात किंग जॉर्ज पंचम अध्यासन (King George V Chair of Mental and Moral Science) या अत्यंत प्रतिष्ठित पदावर नियुक्त करण्यात आले. हे त्यांच्या विद्वत्तेचे आणि योग्यतेचे मोठे प्रतीक होते.

कलकत्त्यामध्ये त्यांनी भारतीय तत्त्वज्ञानावर अनेक व्याख्याने दिली, ज्यांनी श्रोत्यांना मंत्रमुग्ध केले. त्यांच्या व्याख्यानांमध्ये भारतीय संस्कृती आणि पाश्चिमात्य विचारांचा एक सुंदर समन्वय असे. १९२६ मध्ये त्यांना ब्रिटिश साम्राज्याच्या विद्यापीठांच्या काँग्रेसमध्ये (Congress of the Universities of the British Empire) कलकत्ता विद्यापीठाचे प्रतिनिधित्व करण्याची संधी मिळाली. याच वर्षी त्यांनी हार्वर्ड विद्यापीठात आंतरराष्ट्रीय तत्त्वज्ञान काँग्रेसमध्ये (International Congress of Philosophy) भारतीय तत्त्वज्ञानावर एक प्रभावी भाषण दिले, ज्यामुळे पाश्चिमात्य जगाला भारतीय विचारांची खरी ओळख झाली.

त्यांचे सर्वात महत्त्वाचे योगदान म्हणजे भारतीय तत्त्वज्ञानाचे आणि संस्कृतीचे पाश्चिमात्य जगात प्रभावीपणे प्रतिनिधित्व करणे. १९३६ मध्ये त्यांना ऑक्सफर्ड विद्यापीठात 'पूर्व धर्म आणि नीतिशास्त्र' (Eastern Religions and Ethics) या विषयाचे प्राध्यापक म्हणून नियुक्त करण्यात आले. ऑक्सफर्डमध्ये प्राध्यापक होणारे ते पहिले भारतीय होते. या पदावर असताना त्यांनी भारतीय विचारांची सखोलता आणि व्यापकता जगासमोर मांडली, ज्यामुळे पाश्चिमात्य विद्वानांचा भारतीय तत्त्वज्ञानाकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन बदलला.

डॉ. राधाकृष्णन यांनी अनेक महत्त्वपूर्ण ग्रंथ लिहिले, जे आजही तत्त्वज्ञानाच्या विद्यार्थ्यांसाठी संदर्भग्रंथ म्हणून वापरले जातात. त्यांचे दोन खंडातील 'इंडियन फिलॉसॉफी' (Indian Philosophy) हा ग्रंथ भारतीय तत्त्वज्ञानाचा एक सर्वसमावेशक आणि अभ्यासपूर्ण ग्रंथ मानला जातो. याशिवाय 'द फिलॉसॉफी ऑफ रवींद्रनाथ टागोर' (The Philosophy of Rabindranath Tagore), 'द हिंदू व्ह्यू ऑफ लाईफ' (The Hindu View of Life), 'ॲन आयडियालिस्ट व्ह्यू ऑफ लाईफ' (An Idealist View of Life) आणि 'ईस्ट अँड वेस्ट इन रिलिजन' (East and West in Religion) हे त्यांचे काही प्रमुख ग्रंथ आहेत. या ग्रंथांमधून त्यांनी अद्वैत वेदांताचे समर्थन केले, सर्व धर्मांचा आदर करण्याचे महत्त्व सांगितले आणि आध्यात्मिक मानवतावादाचा पुरस्कार केला.

त्यांच्या तत्त्वज्ञानानुसार, शिक्षण हे केवळ माहिती गोळा करण्याचे साधन नाही, तर ते आत्म-साक्षात्कार आणि चारित्र्य घडवण्याचे माध्यम आहे. त्यांनी नेहमीच नैतिक मूल्ये आणि आध्यात्मिक विकासावर जोर दिला. त्यांच्या मते, शिक्षणामुळे व्यक्तीला केवळ उपजीविकेचे साधन मिळत नाही, तर ते त्याला एक चांगला माणूस बनवते, जो समाजासाठी आणि राष्ट्रासाठी योगदान देऊ शकतो. त्यांच्या कार्यामुळे भारतीय तत्त्वज्ञान आणि शिक्षण क्षेत्राला जागतिक स्तरावर एक नवीन ओळख मिळाली.

राष्ट्रपती पदापर्यंतचा प्रवास आणि शिक्षकांचा सन्मान

डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांचा सार्वजनिक जीवनातील प्रवासही तेवढाच उल्लेखनीय आहे. शिक्षण आणि तत्त्वज्ञानाच्या क्षेत्रात उत्तुंग यश मिळवल्यानंतर, त्यांनी भारताच्या राजकीय जीवनातही महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली. १९४९ ते १९५२ या काळात ते सोव्हिएत युनियनमध्ये (आजच्या रशियामध्ये) भारताचे राजदूत म्हणून कार्यरत होते. या काळात त्यांनी भारत आणि सोव्हिएत युनियन यांच्यातील संबंध सुधारण्यासाठी मोठे योगदान दिले. त्यांच्या मुत्सद्देगिरीमुळे आणि प्रभावी व्यक्तिमत्त्वामुळे त्यांनी सोव्हिएत नेत्यांचा आदर मिळवला.

१९५२ मध्ये त्यांची भारताचे पहिले उपराष्ट्रपती म्हणून निवड झाली. पुढील दहा वर्षे, म्हणजे १९५२ ते १९६२ पर्यंत, त्यांनी हे पद यशस्वीपणे सांभाळले. उपराष्ट्रपती म्हणून त्यांनी राज्यसभेचे अध्यक्षपदही भूषवले. या काळात त्यांनी अनेक महत्त्वपूर्ण निर्णयप्रक्रियेत सक्रिय भाग घेतला आणि देशाच्या विकासासाठी आपले योगदान दिले. त्यांची विद्वत्ता, शांत स्वभाव आणि दूरदृष्टी यामुळे ते सर्वपक्षीय नेत्यांमध्ये लोकप्रिय होते.

१९६२ मध्ये, भारताचे पहिले राष्ट्रपती डॉ. राजेंद्र प्रसाद यांचा कार्यकाळ संपल्यानंतर, डॉ. राधाकृष्णन यांची भारताचे दुसरे राष्ट्रपती म्हणून निवड झाली. राष्ट्रपती म्हणून त्यांच्या कार्यकाळात (१९६२-१९६७) त्यांनी देशाच्या लोकशाही मूल्यांना आणि संवैधानिक परंपरेला अधिक बळकटी दिली. त्यांच्या काळात भारताने अनेक आव्हानांचा सामना केला, ज्यात १९६२ चे चीनसोबतचे युद्ध आणि १९६५ चे पाकिस्तानसोबतचे युद्ध यांचा समावेश आहे. या कठीण काळातही त्यांनी देशाला योग्य मार्गदर्शन केले आणि नैतिक पाठिंबा दिला.

शिक्षक दिनाची कथा: डॉ. राधाकृष्णन राष्ट्रपती असताना, १९६२ मध्ये त्यांच्या काही विद्यार्थ्यांनी आणि मित्रांनी त्यांचा वाढदिवस मोठ्या थाटामाटात साजरा करण्याची इच्छा व्यक्त केली. तेव्हा डॉ. राधाकृष्णन यांनी त्यांना एक अत्यंत महत्त्वाचा विचार सांगितला. ते म्हणाले, "माझा वाढदिवस स्वतंत्रपणे साजरा करण्याऐवजी, ५ सप्टेंबर हा दिवस जर 'शिक्षक दिन' म्हणून साजरा केला गेला, तर मला अधिक आनंद होईल आणि सर्व शिक्षकांचा सन्मान होईल." त्यांच्या या उदार आणि प्रेरणादायी विचारांमुळे, तेव्हापासून ५ सप्टेंबर हा दिवस भारतामध्ये 'शिक्षक दिन' म्हणून साजरा करण्याची प्रथा सुरू झाली.

हे केवळ एक औपचारिकता नव्हती, तर शिक्षकांच्या समाजातील अमूल्य योगदानाला दिलेली खरी आदरांजली होती. डॉ. राधाकृष्णन यांनी नेहमीच शिक्षकांना समाजाचे आधारस्तंभ मानले. त्यांचे प्रसिद्ध वाक्य आहे,

"शिक्षक हे असे लोक आहेत जे तुम्हाला योग्य मार्गावर नेतात आणि तुम्हाला जीवनात यशस्वी होण्यास मदत करतात. तेच राष्ट्राचे खरे शिल्पकार आहेत."

राधाकृष्णन यांची शिक्षणदृष्टी आणि शिक्षकांचे महत्त्व

डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांची शिक्षणदृष्टी अत्यंत व्यापक आणि दूरगामी होती. त्यांच्या मते, शिक्षणाचे उद्दिष्ट केवळ विद्यार्थ्यांना माहिती देणे किंवा त्यांना नोकरीसाठी तयार करणे एवढेच मर्यादित नसावे. शिक्षणाने व्यक्तीच्या सर्वांगीण विकासाला चालना दिली पाहिजे, ज्यात शारीरिक, मानसिक, बौद्धिक, नैतिक आणि आध्यात्मिक पैलूंचा समावेश आहे. त्यांनी नेहमीच चारित्र्यनिर्मिती आणि नैतिक मूल्यांच्या शिक्षणावर जोर दिला.

त्यांच्या मते, "शिक्षण म्हणजे 'मनुष्य घडवणे'". एक सुशिक्षित व्यक्ती केवळ ज्ञानी नसतो, तर तो संवेदनशील, जबाबदार आणि नैतिक असतो. शिक्षणाने विद्यार्थ्यांमध्ये गंभीर विचार करण्याची क्षमता (critical thinking), सर्जनशीलता (creativity) आणि जिज्ञासा (curiosity) विकसित केली पाहिजे. विद्यार्थी केवळ पुस्तकी ज्ञान पाठ करू नयेत, तर त्यांना प्रश्न विचारण्याची, नवीन कल्पना मांडण्याची आणि जगाकडे एका व्यापक दृष्टिकोनातून पाहण्याची प्रेरणा मिळाली पाहिजे.

डॉ. राधाकृष्णन यांनी शिक्षकांच्या भूमिकेवर विशेष भर दिला. त्यांना 'राष्ट्रनिर्माते' (nation-builders) म्हटले. त्यांच्या मते, शिक्षक हे केवळ ज्ञान देणारे नाहीत, तर ते विद्यार्थ्यांसाठी आदर्श (role models) आहेत. शिक्षकांनी स्वतःला सतत अद्ययावत ठेवले पाहिजे, नवीन ज्ञान आत्मसात केले पाहिजे आणि स्वतःच्या जीवनात नैतिक मूल्यांचे पालन केले पाहिजे. विद्यार्थ्यांच्या मनात ज्ञानाची ज्योत प्रज्वलित करण्याचे काम शिक्षकच करतात. शिक्षकांनी विद्यार्थ्यांना केवळ पुस्तके शिकवू नयेत, तर त्यांना जीवनाचे धडे शिकवावेत, त्यांच्यातील सुप्त गुणांना वाव द्यावा आणि त्यांना एक चांगला नागरिक बनण्यास मदत करावी.

त्यांनी शिक्षकांना समाजात योग्य मान-सन्मान मिळावा यासाठी नेहमीच आवाज उठवला. त्यांच्या मते, जर शिक्षकांना समाजात योग्य स्थान मिळाले नाही, तर शिक्षणाचा दर्जा घसरतो आणि राष्ट्राचे भविष्य धोक्यात येते. शिक्षकांना चांगले वेतन, चांगल्या सुविधा आणि कामाचे योग्य वातावरण मिळाले पाहिजे, जेणेकरून ते आपले कार्य अधिक चांगल्या प्रकारे करू शकतील.

राधाकृष्णन यांनी शिक्षण प्रणालीतील सुधारणांवरही भर दिला. त्यांनी म्हटले की, शिक्षण हे जीवनाच्या अंतिम सत्याकडे नेणारे साधन असावे, जे व्यक्तीला स्वतःला आणि जगाला अधिक चांगल्या प्रकारे समजून घेण्यास मदत करेल. त्यांनी भारतीय शिक्षण प्रणालीला पाश्चिमात्य प्रभावातून बाहेर काढून भारतीय संस्कृती आणि मूल्यांवर आधारित बनवण्याचे आवाहन केले. त्यांची ही शिक्षणदृष्टी आजही आपल्या शिक्षण प्रणालीसाठी एक मार्गदर्शक तत्त्वज्ञान म्हणून काम करते.

५ सप्टेंबर: केवळ शिक्षक दिन नव्हे, तर चिंतन दिन

आज, ५ सप्टेंबर २०२६ रोजी आपण डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांची १३८ वी जयंती आणि शिक्षक दिन साजरा करत आहोत. हा दिवस केवळ शिक्षकांचा सन्मान करण्याचा किंवा त्यांना भेटवस्तू देण्याचा दिवस नाही, तर राधाकृष्णन यांच्या विचारांचे आणि शिक्षणाच्या मूल्यांचे चिंतन करण्याचा दिवस आहे. हा दिवस आपल्याला आठवण करून देतो की, ज्ञानाचा प्रसार आणि चारित्र्यनिर्मिती हे कोणत्याही राष्ट्राच्या प्रगतीचे आधारस्तंभ आहेत.

५ सप्टेंबर हा दिवस इतरही अनेक महत्त्वाच्या घटनांसाठी ओळखला जातो. याच दिवशी देशभरात गोपाळकाला (दहीहंडी) हा सण मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो, जो भगवान श्रीकृष्णाच्या बाललीलांचे आणि एकतेचे प्रतीक आहे. तसेच, श्री गोगा नवमी हा सणही याच दिवशी असतो, ज्यात सर्पदेवतेची पूजा केली जाते. जागतिक स्तरावर, हा दिवस आंतरराष्ट्रीय चॅरिटी दिन म्हणूनही साजरा केला जातो, ज्याचा उद्देश मदर तेरेसा यांच्या सेवाभावी कार्याचे स्मरण करणे आणि परोपकाराला प्रोत्साहन देणे हा आहे. याच दिवशी गौरी लंकेश स्मृती दिन आणि प्रसिद्ध भारतीय वास्तुविशारद अच्युत कानविंदे स्मृती दिन असतो. भारतीय नौदलासाठी, याच दिवशी आयएनएस सह्याद्रीचे लोकार्पण झाले होते, जे भारताच्या नौदल सामर्थ्याचे प्रतीक आहे. या विविध घटना ५ सप्टेंबरचे महत्त्व अधोरेखित करतात, परंतु शिक्षकांचा गौरव हा या दिवसाचा मुख्य गाभा आहे.

डॉ. राधाकृष्णन यांनी घालून दिलेल्या आदर्शांचे पालन करणे हे आजच्या काळातील सर्वात मोठे आव्हान आहे. विद्यार्थ्यांनी आपल्या शिक्षकांबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करावी आणि त्यांच्या मार्गदर्शनाचा आदर करावा. शिक्षकांनीही आपल्या जबाबदाऱ्यांची जाणीव ठेवून, केवळ अभ्यासक्रम पूर्ण करण्यावर लक्ष केंद्रित न करता, विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी प्रयत्न करावेत. त्यांना नैतिक आणि सामाजिक मूल्यांचे महत्त्व पटवून द्यावे.

आजच्या डिजिटल युगात शिक्षणाची साधने बदलली असली तरी, शिक्षकाची भूमिका आजही तितकीच महत्त्वाची आहे. तंत्रज्ञान माहिती देऊ शकते, पण मानवी स्पर्श, प्रेरणा आणि मार्गदर्शन शिक्षकच देऊ शकतात. राधाकृष्णन यांचे विचार आजही आपल्या शिक्षण प्रणालीला योग्य दिशा देण्यासाठी प्रासंगिक आहेत. त्यांची दूरदृष्टी आपल्याला आठवण करून देते की, एक सुशिक्षित आणि नैतिक समाजच एक मजबूत आणि समृद्ध राष्ट्र निर्माण करू शकतो.

तुम्हाला माहीत आहे का?

• १९५४ साली डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांना भारताच्या सर्वोच्च नागरी पुरस्कार 'भारतरत्न' ने सन्मानित करण्यात आले.
• ते कधीही सक्रिय राजकारणात नव्हते, तरीही त्यांनी देशाच्या सर्वोच्च पदांपर्यंत मजल मारली, हे त्यांच्या विद्वत्तेचे आणि स्वीकारार्हतेचे द्योतक आहे.
• ऑक्सफर्ड विद्यापीठात 'पूर्व धर्म आणि नीतिशास्त्र' या विषयाचे प्राध्यापक म्हणून नियुक्त होणारे ते पहिले भारतीय होते.
• त्यांच्या राष्ट्रपतीपदाच्या काळात, राष्ट्रपती भवनाचे दरवाजे सर्वसामान्यांसाठी खुले होते आणि ते अनेकदा सामान्य लोकांशी संवाद साधत असत.
• डॉ. राधाकृष्णन यांनी महात्मा गांधी आणि रवींद्रनाथ टागोर यांच्या विचारांचा सखोल अभ्यास केला होता आणि ते त्यांच्यावर खूप प्रभाव पाडले होते.

सारांश

डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन हे केवळ भारताचे दुसरे राष्ट्रपती नव्हते, तर ते एक दूरदृष्टीचे शिक्षणतज्ञ, एक महान तत्त्वज्ञ आणि संपूर्ण मानवजातीसाठी प्रेरणास्रोत होते. त्यांचा जीवनप्रवास, शिक्षण क्षेत्रातील त्यांचे योगदान आणि शिक्षकांच्या भूमिकेबद्दलचे त्यांचे विचार आजही आपल्याला मार्गदर्शन करतात. ५ सप्टेंबर हा 'शिक्षक दिन' म्हणून साजरा करणे, ही त्यांच्या प्रति कृतज्ञता व्यक्त करण्याची आणि त्यांच्या आदर्शांना उजाळा देण्याची एक सुंदर संधी आहे.

त्यांनी दाखवलेल्या मार्गावर चालून, प्रत्येक विद्यार्थ्याने ज्ञानाची उपासना करावी आणि प्रत्येक शिक्षकाने राष्ट्राच्या भविष्याला आकार देण्यासाठी आपले सर्वोत्तम योगदान द्यावे. डॉ. राधाकृष्णन यांच्या विचारांचे पालन करणे हीच त्यांना खरी आदरांजली ठरेल आणि यातूनच एक मजबूत, नैतिक आणि सुशिक्षित भारताची निर्मिती होईल.