🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की, कर्म करणे हे मानवी जीवनात अटळ आहे. कर्माचा त्याग करणे हा दुःखावरचा उपाय नाही. त्याऐवजी, कर्म करण्याची 'युक्ती' किंवा कौशल्य आत्मसात केले पाहिजे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता आणि योग्य पद्धतीने आपले कर्तव्य पार पाडतो, तेव्हा तेच कर्म आपल्याला बंधनात न टाकता मोक्षाकडे घेऊन जाते. कर्मातच कुशलता शोधणे हा खरा मार्ग आहे.

जर एखाद्या विद्यार्थ्याला गणिताचा कंटाळा येत असेल, तर त्याने गणित सोडवणे सोडू नये. त्याऐवजी, त्याने ते विषय समजून घेण्याची नवी पद्धत (युक्ती) शोधली पाहिजे. अशाने त्याला विषयाची गोडी लागेल आणि यशही मिळेल.

ज्ञानेश्वरीच्या तिसऱ्या अध्यायात, संत ज्ञानेश्वर अर्जुनाला कर्मयोगाचा मार्ग समजावून सांगताना स्पष्ट करतात की कर्तव्यापासून पळून जाणे योग्य नाही.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्म्याचे अविनाशी स्वरूप स्पष्ट करतात. ते अर्जुनाला सांगतात की, आत्मा हा त्रिकालाबाधित सत्य आहे. तो स्वतः कधीही नष्ट होत नाही (न मरे) आणि तो कोणाचा संहारही करत नाही (न संहारे). हे सत्य तू कोणत्याही शंकेशिवाय (निभ्रांत) आणि दृढ निश्चयाने (निर्धारे) स्वीकारले पाहिजेस. शरीराचा नाश झाला तरी आत्म्याचे अस्तित्व कायम राहते, हाच सांख्य योगाचा मुख्य गाभा आहे.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण मृत्यूला किंवा मोठ्या संकटांना घाबरतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की आपले मूळ स्वरूप (आत्मा) अविनाशी आहे. उदाहरण: एखादी वस्तू हरवली किंवा नुकसान झाले तरी आपले आंतरिक धैर्य ढळू देऊ नये, कारण आपण त्या बाह्य गोष्टींपेक्षा वेगळे आणि श्रेष्ठ आहोत.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्म्याचे अमरत्व समजावून सांगत आहेत जेणेकरून त्याचा मृत्यूचा भय आणि मोह दूर व्हावा.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, समाजात जे प्रभावशाली किंवा श्रेष्ठ व्यक्ती असतात, त्यांच्या वागण्याचा प्रभाव सर्वसामान्यांवर पडतो. जर एखादा नेता किंवा थोर पुरुष सदाचाराने वागला, तर समाजही त्याचेच अनुकरण करतो. म्हणून जबाबदार व्यक्तींनी आपले आचरण शुद्ध ठेवणे आवश्यक आहे, कारण ते समाजासाठी एक आदर्श (प्रमाण) ठरते. हे भगवद्गीतेतील 'यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः' या श्लोकाचे मराठी निरूपण आहे.

जर घरातील वडीलधारी माणसे शिस्तीने वागली, तर मुले आपोआपच शिस्त शिकतात. उदाहरण: पालकांनी कचरा कुंडीतच टाकला, तर मुलेही त्याचेच अनुकरण करतात.

श्रेष्ठ व्यक्तींच्या आचरणाचा समाजावर काय परिणाम होतो, हे ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करत आहेत.