🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अज्ञानाचे घातक स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, या जगात अज्ञानासारखा दुसरा कोणताही मोठा दोष किंवा शत्रू नाही. अज्ञानामुळे मनुष्याला आपल्या मूळ स्वरूपाची (आत्म्याची) जाणीव राहत नाही. ज्याप्रमाणे आरशावर धूळ साचल्यास आपल्याला आपलेच रूप स्पष्ट दिसत नाही, त्याप्रमाणे अज्ञानाच्या पडद्यामुळे माणूस स्वतःच्या अंतर्यामी असलेल्या ईश्वरी अंशाला ओळखू शकत नाही आणि स्वतःच्याच अस्तित्वाविषयी अनभिज्ञ राहतो.

आपल्यातील सुप्त गुणांची किंवा क्षमतांची जाणीव न होणे हे अज्ञान आहे. उदाहरणार्थ, जर एखाद्या व्यक्तीला वाटले की ती कधीच प्रगती करू शकणार नाही, तर ते तिचे अज्ञान आहे. हे अज्ञान तिला स्वतःच्याच सामर्थ्यापासून दूर ठेवते.

अज्ञानामुळे मानवाची स्वतःच्या स्वरूपाविषयी कशी दिशाभूल होते, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मस्वरूपाचे किंवा सद्गुरूंचे वर्णन करत आहेत. ते म्हणतात की, हे संपूर्ण विश्व ज्या अधिष्ठानावर निर्माण झाले आहे आणि ज्याच्या चैतन्यप्रकाशामुळे आपल्याला हे जग अनुभवता येते, तो 'जगजेठी' (विश्वाचा स्वामी) मला साक्षात झाला आहे. हे केवळ बाह्य डोळ्यांनी पाहणे नसून, अंतरीचा साक्षात्कार आहे. सृष्टीचा उगम आणि तिचा प्रकाशक एकच आहे, हे सत्य येथे मांडले आहे.

दैनंदिन जीवनात आपण निसर्गातील प्रत्येक गोष्टीत ईश्वरी शक्तीचा अनुभव घेऊ शकतो. उदाहरण: जेव्हा आपण एखादे सुंदर फूल पाहतो, तेव्हा केवळ फुलाचे सौंदर्य न पाहता, ते निर्माण करणाऱ्या अदृश्य शक्तीप्रती कृतज्ञता व्यक्त करणे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज सृष्टीचा उगम आणि तिचा प्रकाशक असलेल्या परमात्म्याच्या साक्षात्काराचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे एखादा मनुष्य नावेचा आधार घेऊन नदी पार करतो पण पाण्यात भिजत नाही, त्याचप्रमाणे जो मनुष्य आपली विहित कर्तव्ये (कर्मे) योग्य रीतीने आणि फळाची अपेक्षा न ठेवता पार पाडतो, त्याला या संसाररूपी सागरातील दुःखाचे चटके बसत नाहीत. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा, कर्म करूनही त्यात न अडकणे हीच खरी युक्ती आहे.

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा काम करताना 'मला काय मिळेल' यापेक्षा 'मी माझे काम सर्वोत्तम कसे करेन' यावर लक्ष दिल्यास कामाचा ताण येत नाही आणि यश मिळते.

कर्म करूनही संसारातील दुःखांपासून मुक्त कसे राहावे, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.