←
गुरुवार, 02 ऑगस्ट 2035
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 62

तैसे ते कुरुक्षेत्र । जे धर्माचे पवित्र । जेथ आले आहेत विचित्र । दोन्ही दळें ॥ ६२ ॥

"In that manner, at Kurukshetra, the sacred land of Dharma, two diverse armies have assembled."

कुरुक्षेत्र Noun
Kurukshetra
कुरुक्षेत्र (युद्धभूमी)
The battlefield of Kurukshetra
पवित्र Adjective
Pavitra
पावन किंवा शुद्ध
Holy or Sacred
विचित्र Adjective
Vichitra
विलक्षण किंवा विविध प्रकारची
Strange or Diverse
दळें Noun
Dale
सैन्य किंवा फौजा
Armies
धर्माचे Noun
Dharmache
धर्माचे किंवा कर्तव्याचे
Of Righteousness

💡 अर्थ

उसी प्रकार वह कुरुक्षेत्र, जो धर्म का पवित्र स्थान है, वहाँ दोनों ओर की विचित्र सेनाएँ एकत्रित हुई हैं।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कुरुक्षेत्राचे महत्त्व विशद करतात. कुरुक्षेत्र हे केवळ एक युद्धभूमी नसून ते 'धर्मक्षेत्र' आहे, जिथे सत्याचा आणि धर्माचा निर्णय होतो. 'विचित्र' या शब्दाचा अर्थ येथे 'विविध प्रकारची' किंवा 'विलक्षण' असा आहे, कारण एका बाजूला अधर्माचे सैन्य (कौरव) आणि दुसऱ्या बाजूला धर्माचे सैन्य (पांडव) उभे आहे. हे वर्णन युद्धाच्या सुरुवातीची पार्श्वभूमी आणि त्या जागेचे पावित्र्य दर्शवते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या दैनंदिन जीवनातही अनेकदा कुरुक्षेत्रासारखी परिस्थिती निर्माण होते, जिथे आपल्याला दोन भिन्न विचारांमध्ये निवड करावी लागते. अशा वेळी आपण धर्माच्या (सत्याच्या) बाजूने उभे राहणे महत्त्वाचे असते. उदाहरणार्थ: परीक्षेत कॉपी करण्याचा मोह टाळून प्रामाणिकपणे पेपर लिहिणे हे आपले 'धर्मक्षेत्र' आहे.

📌 संदर्भ

संजय धृतराष्ट्राला कुरुक्षेत्रावरील परिस्थितीचे वर्णन करून सांगत आहे की तिथे कशा प्रकारे दोन्ही सैन्यं जमा झाली आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 46

म्हणौनि कर्म सांडिजे । मग नैष्कर्म्य होइजे । हें न घडे गा सहजे । अर्जुना पां ॥

"Therefore, by merely abandoning actions, one does not attain the state of actionlessness; this does not happen so easily, O Arjuna."

म्हणौनि Adverb
Mhanauni
म्हणून
Therefore
सांडिजे Verb
Sandije
सोडणे / त्याग करणे
To abandon
नैष्कर्म्य Noun
Naishkarmya
कर्मरहित अवस्था
State of actionlessness
होइजे Verb
Hoije
होणे
To become
सहजे Adverb
Sahaje
सहजपणे
Naturally / Easily
घडे Verb
Ghade
घडणे
To happen

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, केवल कर्मों का त्याग कर देने मात्र से ही नैष्कर्म्य (निष्काम अवस्था) प्राप्त नहीं होती।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्पष्ट करतात की, केवळ बाह्यतः कर्मांचा त्याग करणे म्हणजे संन्यास नव्हे. जोपर्यंत मनातील वासना आणि फळाची आशा जिवंत आहे, तोपर्यंत माणूस कर्माच्या बंधनातून मुक्त होऊ शकत नाही. केवळ शरीर निष्क्रिय ठेवल्याने अंतःकरण शुद्ध होत नाही. खऱ्या नैष्कर्म्यासाठी आत्मज्ञान आणि फळाची आसक्ती सोडणे आवश्यक आहे. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्मातील 'कर्तेपणा' सोडणे जास्त महत्त्वाचे आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर एखाद्या विद्यार्थ्याने परीक्षेच्या भीतीने अभ्यास करणे सोडून दिले, तर त्याला यश मिळणार नाही. त्याऐवजी, त्याने निकालाची चिंता न करता मनापासून अभ्यास करणे हाच खरा कर्मयोग आहे. जबाबदाऱ्यांपासून पळ काढणे म्हणजे प्रगती नव्हे.

📌 संदर्भ

अर्जुनाला कर्माचा त्याग आणि कर्मयोग यातील सूक्ष्म फरक सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज हे स्पष्टीकरण देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 193

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरावे हेचि परम । जेणे पाविजे नि:सीम । पद माझें ॥ १९३ ॥

"Therefore, perform the duty that is appropriate; this is the supreme path. By doing so, one attains my boundless state."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Ucita
योग्य / विहित
Appropriate / Prescribed
आचरावे Verb
Ācarāvē
आचरण करावे / पाळावे
Should practice / perform
परम Adjective
Parama
श्रेष्ठ / सर्वोच्च
Supreme / Highest
नि:सीम Adjective
Ni:sīma
अमर्याद / अखंड
Boundless / Infinite
पद Noun
Pada
स्थान / स्वरूप
State / Position

💡 अर्थ

इसलिए जो उचित कर्तव्य है, उसे ही श्रेष्ठ मानकर आचरण करना चाहिए। क्योंकि ऐसे निष्काम कर्म से ही मेरे अविनाशी पद की प्राप्ति होती है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले विहित कर्तव्य (स्वधर्म) पार पाडले पाहिजे. जेव्हा आपण आपले कर्म ईश्वराची सेवा म्हणून आणि पूर्ण निष्ठेने करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही. उलट, अशा शुद्ध आचरणामुळे साधकाला ईश्वराचे 'नि:सीम पद' म्हणजेच मोक्ष किंवा आत्मसाक्षात्कार प्राप्त होतो. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्मातील आसक्तीचा त्याग करणे हाच खरा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना केवळ पगाराचा किंवा फायद्याचा विचार न करता, ते काम आपली जबाबदारी आणि सेवा आहे या भावनेने करावे. उदाहरणार्थ, एका डॉक्टरने केवळ पैशांसाठी नाही तर रुग्णाला बरे करणे हे आपले 'उचित कर्म' मानून सेवा दिल्यास त्याला मानसिक समाधान आणि समाजात आदर मिळतो.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण ज्ञानेश्वर महाराजांच्या ओवीतून अर्जुनाला सांगत आहेत की, फळाची आशा न धरता कर्तव्य करणे हाच ईश्वरापर्यंत पोहोचण्याचा मार्ग आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा