🕉️संस्कृत सुभाषित

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, मोक्षप्राप्तीसाठी कर्माची गती समजून घेणे अत्यंत आवश्यक आहे. कर्माचे तीन मुख्य प्रकार आहेत: १. विहित कर्म (जे शास्त्रानुसार योग्य आहे), २. विकर्म (जे निषिद्ध किंवा चुकीचे आहे) आणि ३. अकर्म (फळाची अपेक्षा न ठेवता केलेले कर्म किंवा कर्माचा अभाव). या तिन्हींमधील सूक्ष्म फरक ओळखणे कठीण असते, कारण कर्माची गती गहन आहे. केवळ बाह्य कृतीवरून कर्म ठरत नाही, तर त्यामागील हेतू महत्त्वाचा असतो.

दैनंदिन जीवनात आपण कोणतीही कृती करण्यापूर्वी ती योग्य (कर्म) आहे की अयोग्य (विकर्म) याचा विचार करावा. उदाहरणार्थ, परीक्षेत प्रामाणिकपणे अभ्यास करणे हे 'कर्म' आहे, पण कॉपी करणे हे 'विकर्म' आहे. फळाची चिंता न करता कर्तव्य पार पाडणे हे 'अकर्म' स्थितीकडे नेते.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म, अकर्म आणि विकर्म यांतील सूक्ष्म फरक आणि कर्माची गहन गती समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जोपर्यंत मनात संशय असतो, तोपर्यंत आत्मज्ञान प्राप्त होत नाही. ज्ञानाच्या प्रकाशाने जेव्हा संशयाचा अंधार पूर्णपणे नष्ट होतो, तेव्हा साधकाला कोठेही बाहेर शोध घेण्याची गरज उरत नाही. तो स्वतःमध्येच परमात्म्याचा अनुभव घेतो. ही अवस्था अत्यंत सुखकारक आणि नैसर्गिक असते. संशय हा ज्ञानाचा शत्रू आहे, तो नष्ट झाला की आत्मसुख आपोआप प्राप्त होते.

दैनंदिन जीवनात कोणत्याही कामात यश मिळवण्यासाठी मनातील शंका दूर करणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, जर एखाद्या विद्यार्थ्याने विषयातील शंका दूर केल्या, तर त्याला तो विषय सोपा वाटतो आणि तो आत्मविश्वासाने परीक्षेत यश मिळवतो.

ज्ञानाच्या प्रकाशाने संशयाचा पूर्ण नाश झाल्यावर साधकाला मिळणाऱ्या आत्मसुखाचे वर्णन येथे केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, कर्मसंन्यास (सांख्य मार्ग) आणि कर्मयोग हे दोन भिन्न मार्ग वाटत असले तरी त्यांचे अंतिम ध्येय एकच आहे. संन्यासी हा ज्ञानाने कर्माचा त्याग करतो, तर योगी हा फळाची आशा सोडून ईश्वरासाठी कर्म करतो. दोघांनाही मिळणारी शांती आणि आत्मसाक्षात्कार सारखाच असतो. म्हणून बुद्धीने त्यांच्यात भेदभाव करू नकोस, कारण ते तत्त्वतः एकच आहेत.

दैनंदिन जीवनात आपण कोणतेही काम करताना ते निस्वार्थ भावनेने केले पाहिजे. उदाहरणार्थ, एखादा विद्यार्थी अभ्यासाचा त्याग करून ज्ञान मिळवतो किंवा एखादा विद्यार्थी मनापासून अभ्यास करून ज्ञान मिळवतो, दोघांचेही ध्येय 'ज्ञान' हेच असते. कामाचे स्वरूप बदलले तरी उद्दिष्ट एकच असावे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगत आहेत की संन्यास मार्ग आणि कर्मयोग मार्ग हे दोन्ही एकाच ध्येयाकडे नेणारे आहेत.