←
शनिवार, 18 नोव्हेंबर 2034
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 143

म्हणौनि कर्मे तरी कीजती। परि तीं कर्मेंचि न होती। जैं बुद्धीची व्याप्ती। आत्मरूपीं मिळे॥

"Therefore, actions are performed, but they do not become (binding) karma, when the pervasiveness of the intellect merges into the Self."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
कीजती Verb
Kījatī
केली जातात
Are performed
व्याप्ती Noun
Vyāptī
विस्तार किंवा बुद्धीचा कल
Pervasiveness or scope
आत्मरूपीं Noun
Ātmarūpīṃ
आत्मस्वरूपात
In the form of Self
मिळे Verb
Miḷē
एकरूप होते
Merges

💡 अर्थ

जेव्हा आपली बुद्धी आत्मस्वरूपात मिसळून जाते, तेव्हा आपण केलेली कामे ही बंधने निर्माण करणारी 'कर्मे' राहत नाहीत.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जेव्हा एखाद्या साधकाची बुद्धी आत्मज्ञानामध्ये स्थिर होते, तेव्हा त्याच्या हातून होणारी कर्मे ही केवळ शरीराची हालचाल ठरतात. ज्याप्रमाणे भाजलेले बी पुन्हा रुजत नाही, त्याप्रमाणे आत्मस्वरूपात विलीन झालेल्या बुद्धीने केलेली कर्मे फळ देत नाहीत. 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार नष्ट झाल्यामुळे ती कर्मे त्याला संसाराच्या बंधनात अडकवू शकत नाहीत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता, ते काम आपले कर्तव्य म्हणून केल्यास मानसिक ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, समाजसेवा करताना प्रसिद्धीची हाव न ठेवता काम करणे.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानी पुरुषाची कर्मे त्याला कशी बाधत नाहीत, याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 52

म्हणोनि विहित जें कर्म । तेंचि आचरिजे सधर्म । जेणें पाविजे परम । पुरुषार्थसिद्धि ॥ ५२ ॥

"Therefore, perform the prescribed duty with righteousness; for by doing so, one attains the supreme fulfillment of life."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने सांगितलेले / योग्य
Prescribed / Ordained
आचरिजे Verb
Acharije
आचरण करावे / पाळावे
Should be practiced
सधर्म Adverb
Sadharma
धर्मासह / नैतिकतेने
With righteousness
परम Adjective
Parama
श्रेष्ठ / सर्वोच्च
Supreme
पुरुषार्थसिद्धि Noun
Purusharthasiddhi
जीवनाचे अंतिम ध्येय गाठणे
Attainment of life's ultimate goal

💡 अर्थ

म्हणून जे शास्त्रानुसार योग्य कर्म आहे, तेच धर्माचे पालन करून करावे. कारण अशा कर्मामुळेच जीवनाचे सर्वात मोठे ध्येय (मोक्ष) प्राप्त होते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत 'स्वधर्माचे' महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने स्वतःच्या वाट्याला आलेले आणि शास्त्राने सांगितलेले कर्तव्य (विहित कर्म) कधीही सोडू नये. जेव्हा आपण आपले काम प्रामाणिकपणे आणि नैतिक मूल्यांना धरून करतो, तेव्हा ते कर्मच आपल्याला परम पुरुषार्थाकडे म्हणजेच मोक्षाकडे घेऊन जाते. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा, कर्म फळाची अपेक्षा न ठेवता ते योग्य रीतीने करणे हाच प्रगतीचा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी आपला अभ्यास आणि नोकरी करणाऱ्यांनी आपले काम हीच आपली भक्ती मानून पूर्ण निष्ठेने करावे. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी चुकीच्या मार्गाचा अवलंब न करता प्रामाणिकपणे अभ्यास करणे म्हणजे 'सधर्म' आचरण होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला स्वधर्माचे पालन करण्यास सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज त्याचे स्पष्टीकरण या ओवीतून देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 170

म्हणोनि कर्माचें रूप गहन । ओळखावें लागे सज्ञान । जेथ मोहले विचक्षण । म्हणती काय हें ॥

"Therefore, the nature of action is profound; it must be understood by the wise. Even the discerning are deluded here, asking, 'What is this?'"

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
गहन Adjective
Gahan
खोल किंवा कठीण
Profound or deep
सज्ञान Noun
Sajnan
ज्ञानी किंवा शहाणा
Wise or knowledgeable
मोहले Verb
Mohale
भ्रमित झाले किंवा गोंधळले
Deluded or confused
विचक्षण Noun
Vichakshan
विद्वान किंवा चतुर
Learned or discerning
ओळखावें Verb
Olkhave
ओळखावे किंवा समजून घ्यावे
Should recognize or understand

💡 अर्थ

कर्माचे स्वरूप खूप खोल आणि समजायला कठीण आहे. शहाण्या माणसाने ते नीट समजून घेतले पाहिजे, कारण मोठे विद्वान सुद्धा यात गोंधळून जातात आणि विचारतात की हे नक्की काय आहे?

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की कर्माची गती अत्यंत सूक्ष्म आणि गहन आहे. केवळ शारीरिक हालचाल म्हणजे कर्म नव्हे, तर त्यामागील हेतू आणि फळाची आसक्ती महत्त्वाची असते. कर्म, अकर्म आणि विकर्म यांतील फरक समजणे इतके कठीण आहे की, ज्यांना आपण बुद्धिमान किंवा चतुर म्हणतो, ते देखील कर्माच्या गुंतागुंतीच्या स्वरूपाबाबत संभ्रमात पडतात. म्हणून मोक्षप्राप्तीसाठी आणि संसाराच्या बंधनातून सुटण्यासाठी कर्माचे खरे मर्म जाणून घेणे आवश्यक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना ते केवळ सवयीने न करता, त्या कामाचा परिणाम आणि आपला उद्देश काय आहे याचा विचार करावा. उदाहरणार्थ, कोणाला मदत करताना ती प्रसिद्धीसाठी न करता निस्वार्थ भावनेने करावी, तरच ते 'सत्कर्म' ठरते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण (ज्ञानेश्वरांच्या शब्दांत) कर्माची गती किती गहन आणि अनाकलनीय आहे हे अर्जुनाला सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा