🕉️संस्कृत सुभाषित

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज भीष्म पितामहांच्या व्यक्तिमत्त्वाचे वर्णन करतात. भीष्म हे कुरुवंशातील सर्वात ज्येष्ठ व्यक्ती होते, पण त्यांचे शौर्य एखाद्या तरुण सिंहाप्रमाणे होते. दुर्योधनाला धीर देण्यासाठी आणि युद्धाची घोषणा करण्यासाठी त्यांनी अत्यंत जोराने शंख फुंकला. हा शंखनाद त्यांच्या अफाट शक्तीचे आणि युद्धाप्रती असलेल्या निष्ठेचे दर्शन घडवतो. ज्ञानेश्वर महाराज येथे भीष्मांच्या आवाजाची तुलना सिंहाच्या गर्जनेशी करतात, जे त्यांच्या अजेय शक्तीचे प्रतीक आहे.

जीवनात जेव्हा आपण एखादे मोठे कार्य हाती घेतो, तेव्हा भीष्म पितामहांप्रमाणे पूर्ण आत्मविश्वासाने आणि निर्धाराने त्याची सुरुवात करावी. उदाहरण: नवीन व्यवसाय सुरू करताना किंवा परीक्षेला सामोरे जाताना मनात कोणतीही भीती न ठेवता धैर्याने पाऊल उचलणे.

संजय धृतराष्ट्राला कुरुक्षेत्रावरील युद्धाचे वर्णन सांगत आहे, जिथे भीष्म पितामह युद्धाची घोषणा करण्यासाठी शंख फुंकतात.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत संशयाचे अत्यंत घातक परिणाम स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, अज्ञान किंवा इतर चुका सुधारता येतात, परंतु ज्याच्या मनात संशय घर करतो, त्याचा अध:पात निश्चित असतो. संशय हा आत्मज्ञानाच्या मार्गातील सर्वात मोठा अडथळा आहे. तो माणसाची बुद्धी भ्रष्ट करतो आणि त्याला ध्येयापासून विचलित करतो. ज्याप्रमाणे एखादा रोग शरीराला पोखरतो, त्याप्रमाणे संशय मनाला आणि आत्मविश्वासाला पोखरून टाकतो, म्हणून त्याला 'घोर पाप' म्हटले आहे.

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना मनात शंका ठेवू नये. जर विद्यार्थ्याला आपल्या अभ्यासावर संशय असेल, तर तो परीक्षेत गोंधळतो. उदाहरणार्थ, जर आपण एखादा निर्णय घेतला असेल, तर त्यावर पूर्ण विश्वास ठेवून कृती करावी; धरसोड वृत्ती किंवा संशय प्रगती थांबवतो.

ज्ञानेश्वर महाराज ज्ञानाच्या मार्गातील सर्वात मोठा अडथळा असलेल्या 'संशयाचे' भयानक स्वरूप स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या मनाला येईल तसे वागू नये. जे कर्म परिस्थितीनुसार 'उचित' (योग्य) आहे आणि जे आपल्या वाट्याला आलेले 'विहित' (शास्त्राने सांगितलेले) कर्तव्य आहे, तेच पूर्ण निष्ठेने करावे. हेच कर्माचे खरे रहस्य किंवा 'वर्म' आहे. स्वधर्माचे पालन करणे हाच मोक्षाचा मार्ग आहे.

दैनंदिन जीवनात, एखादे काम करताना ते आपल्याला आवडते की नाही यापेक्षा ते करणे आपले कर्तव्य आहे का, याचा विचार करावा. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी कठीण वाटले तरी अभ्यासाचे आपले 'विहित' कर्म करणे हेच त्यांचे 'वर्म' आहे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून योग्य कर्माचे स्वरूप स्पष्ट करतात.