🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, समाजात जे प्रभावशाली, ज्ञानी किंवा समर्थ लोक असतात, त्यांच्या वागण्याचा खोलवर प्रभाव सर्वसामान्यांवर पडतो. सामान्य लोक स्वतःचे स्वतंत्र नियम बनवण्याऐवजी मोठ्यांच्या पावलावर पाऊल ठेवणे सोपे समजतात. जर एखाद्या समर्थ व्यक्तीने एखादे कार्य केले, तर इतर लोकही तेच कार्य योग्य समजून करू लागतात. श्रेष्ठ व्यक्तींचे आचरण हे समाजासाठी एक 'प्रमाण' किंवा मापदंड ठरते. म्हणूनच, ज्यांच्याकडे नेतृत्व आहे किंवा जे समाजासाठी आदर्श आहेत, त्यांनी आपले आचरण अत्यंत जबाबदारीने आणि शुद्ध ठेवले पाहिजे, कारण समाज त्यांचेच अनुकरण करणार असतो.

घरातील वडीलधारी माणसे किंवा शाळेतील शिक्षक जसे वागतात, मुले तसेच शिकतात. उदाहरण: जर पालकांनी घरात खोटे बोलणे टाळले, तर मुलेही आपोआप सत्याचे महत्त्व शिकतात आणि तसेच वागतात.

श्रेष्ठ पुरुषांच्या आचरणाचा सामान्य लोकांवर आणि समाजावर होणारा परिणाम ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानी पुरुषाचे वर्णन करतात. जो मनुष्य विवेकाने आपल्या अज्ञानाचा नाश करतो, त्याला कर्माचे फळ किंवा कर्माचा अभिमान उरत नाही. अशा व्यक्तीच्या अंतःकरणात आत्मज्ञान पूर्णपणे ठाम झालेले असते. तो संसारात राहूनही कर्माच्या बंधनात अडकत नाही, कारण त्याचे 'मीपण' नष्ट झालेले असते.

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना 'मी हे केले' असा गर्व न बाळगता, ते काम ईश्वराची सेवा म्हणून करावे. उदाहरणार्थ, घरातील कामे करताना ती आनंदाने आणि निस्वार्थ भावनेने करावीत.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला ज्ञानयोगाचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज ज्ञानी पुरुषाची लक्षणे स्पष्ट करत आहेत.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. जेव्हा एखादा मनुष्य कर्माच्या फळाची आसक्ती पूर्णपणे सोडून देतो, तेव्हा तो जरी बाह्यतः सर्व कर्मे करत असला, तरी ती कर्मे त्याला आध्यात्मिक दृष्ट्या चिकटत नाहीत. कर्माचे बंधन हे फळाच्या इच्छेमुळे निर्माण होते. जेव्हा इच्छाच उरत नाही, तेव्हा कर्म हे 'अकर्म' बनते, म्हणजेच ते मोक्षाच्या मार्गात अडथळा ठरत नाही. ज्ञानी पुरुष जगाच्या कल्याणासाठी कर्मे करतो, पण त्यात त्याचा स्वार्थ नसतो.

दैनंदिन जीवनात एखादे काम करताना 'मला काय मिळेल' याचा विचार न करता, ते काम सर्वोत्तम कसे होईल यावर लक्ष केंद्रित करणे, म्हणजे या ओवीचा सराव करणे होय. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची चिंता न करता केवळ अभ्यासावर लक्ष द्यावे.

फळाची आशा सोडल्यावर कर्माचे बंधन कसे नाहीसे होते, याचे स्पष्टीकरण.