←
रविवार, 09 एप्रिल 2034
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 227

म्हणोनि कर्माचिया स्थिती । कर्माकर्मे न बाधती । जेथ अर्जुना हे प्रतीति । हाता आली ॥

"Therefore, in the state of action, one is not bound by karma or akarma, O Arjuna, once this realization is attained."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्माचिया Noun
Karmachiya
कर्मांच्या
Of actions
स्थिती Noun
Sthiti
अवस्था किंवा स्थिती
State or condition
बाधती Verb
Badhati
बाधणे किंवा अडथळा निर्माण करणे
To bind or obstruct
प्रतीति Noun
Pratiti
अनुभव किंवा साक्षात्कार
Realization or experience

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, जिसे यह आत्म-अनुभव प्राप्त हो गया है, उसे कर्म की किसी भी स्थिति में शुभ या अशुभ कर्म कभी बाधित नहीं करते।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्या साधकाला आत्मस्वरूपाचा अनुभव (प्रतीति) आला आहे, त्याच्यासाठी कर्माचे बंधन उरत नाही. जेव्हा 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार गळून पडतो, तेव्हा केलेली कर्मे ही अकर्मासारखी होतात. ज्ञानाच्या प्रकाशात कर्माची फळे साधकाला चिकटत नाहीत, कारण तो कर्माच्या पलीकडे असलेल्या आत्मस्थितीत स्थिरावलेला असतो. ज्याप्रमाणे अग्नी लाकडाला जाळून राख करतो, त्याप्रमाणे आत्मज्ञानाची प्रचिती कर्माच्या बंधनाला नष्ट करते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण आपली कर्तव्ये पार पाडताना 'मीच हे केले' असा गर्व न ठेवता काम केले पाहिजे. उदाहरणार्थ, एखाद्या सामाजिक कार्यात मदत करताना जर आपण श्रेयाची अपेक्षा ठेवली नाही, तर त्या कामाच्या यशापयशाचा आपल्या मनावर परिणाम होत नाही आणि आपण मानसिकदृष्ट्या शांत राहतो.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानी पुरुष कर्माच्या बंधनातून कसा मुक्त असतो, याचे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 147

तस्मादसक्तः सततं कार्यं कर्म समाचर । असक्तो ह्यचरन्कर्म परमाप्नोति पूरुषः ॥

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरतां जे सद्धर्म । तेंचि करीं तूं मनोधर्म । सांडूनियां ॥ १४७ ॥

"Therefore, perform the duty that is appropriate and which constitutes true righteousness, abandoning the impulses of the mind."

उचित Adjective
Uchita
योग्य/विहित
Appropriate/Rightful
आचरतां Verb
Acharata
आचरण करताना
While practicing
सद्धर्म Noun
Saddharma
सत्य धर्म/चांगले कर्तव्य
Righteous duty
मनोधर्म Noun
Manodharma
मनाचे संकल्प-विकल्प/लहरी
Whims of the mind
सांडूनियां Verb
Sanduniya
त्याग करून/सोडून
Abandoning/Casting away

💡 अर्थ

इसलिए, अपने मन की लहरों और इच्छाओं को त्यागकर, जो उचित और धर्मसम्मत कर्म है, वही करो।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वैयक्तिक आवडी-निवडी, राग-द्वेष किंवा मनाचे तरंग (मनोधर्म) बाजूला सारले पाहिजेत. जे कर्म आपल्या वाट्याला आले आहे आणि जे शास्त्रशुद्ध पद्धतीने 'उचित' आहे, तेच करावे. जेव्हा आपण स्वधर्माचे पालन करतो, तेव्हा ते कर्म आपोआपच 'सद्धर्म' ठरते. मनाच्या लहरीनुसार वागण्यापेक्षा कर्तव्याला प्राधान्य देणे हाच खरा योग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जेव्हा आपल्याला एखाद्या कामाचा कंटाळा येतो (मनोधर्म), तेव्हा तो आळस सोडून आपले कर्तव्य (उचित कर्म) पूर्ण करणे, जसे की विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा अभ्यास करणे.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज वैयक्तिक मानसिक पूर्वग्रह ओलांडून आपले कर्तव्य पार पाडण्याच्या आवश्यकतेचे स्पष्टीकरण देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 102

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि विहित जे आश्रम । तें आचरतां काय श्रम । सांगें मज ॥

"Therefore, what labor is involved in performing the appropriate karma and the duties ordained for your stage of life? Tell me."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Ucita
योग्य / विहित
Appropriate / Proper
विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने सांगितलेले
Prescribed / Ordained
आश्रम Noun
Ashrama
जीवनाची अवस्था / वर्णधर्म
Stage of life / Social duty
आचरतां Verb
Acharatam
आचरण करताना / कृती करताना
While practicing / performing
श्रम Noun
Shrama
कष्ट / थकवा
Effort / Fatigue

💡 अर्थ

इसलिए जो उचित कर्म है और जो आश्रम के अनुसार शास्त्रसम्मत है, उसे करने में क्या कष्ट है? मुझे बताओ।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला स्वधर्माचे महत्त्व पटवून देत आहेत. ते म्हणतात की, प्रत्येक व्यक्तीला त्याच्या स्वभावानुसार आणि समाजातील त्याच्या स्थानानुसार (आश्रम) काही कर्तव्ये नेमून दिलेली असतात. जेव्हा मनुष्य ही कर्तव्ये 'स्वधर्म' म्हणून स्वीकारतो, तेव्हा ती करताना त्याला कोणताही मानसिक ताण किंवा शारीरिक थकवा (श्रम) जाणवत नाही. उलट, विहित कर्माचे आचरण करणे हे नैसर्गिक आणि सहज असते. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा, योग्य कर्म फळाची आशा न धरता करणे हाच खरा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपल्याला दिलेली जबाबदारी जर आपण आपले कर्तव्य समजून आनंदाने पार पाडली, तर त्या कामाचा आपल्याला कंटाळा येत नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने अभ्यास हे ओझे न मानता आपले कर्तव्य मानले, तर त्याला अभ्यासात गोडी वाटते आणि कष्ट जाणवत नाहीत.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की स्वधर्माचे पालन करणे हे सहज असून त्यात कोणतेही कष्ट नसतात, हेच ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा