←
बुधवार, 08 मार्च 2034
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 47

जेणे विषयांचेनि नांवे । न विसंवादिजे स्वभावें । जयाचेनि चित्तें न संभवे । द्वैतबुद्धि ॥ ४७ ॥

"He who is naturally unperturbed by sensory objects and whose mind is devoid of the sense of duality."

जेणे Pronoun
Jene
ज्याने / ज्याच्याद्वारे
By whom
विषयांचेनि Noun
Vishayancheni
विषयांच्या (इंद्रिय भोगांच्या)
Of sensory objects
विसंवादिजे Verb
Visanvadije
विचलित होणे किंवा विरोध करणे
To be disturbed or conflicted
स्वभावें Adverb
Swabhave
सहजपणे किंवा स्वभावतः
Naturally
चित्तें Noun
Chitte
मनामध्ये / अंतःकरणात
In the mind
द्वैतबुद्धि Noun
Dwaitabuddhi
भेदभाव करण्याची वृत्ती
Sense of duality

💡 अर्थ

जिसे विषयों के नाम से भी कोई विकार नहीं होता और जिसके चित्त में कभी भेदभाव या द्वैत उत्पन्न नहीं होता।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानी पुरुषाच्या स्थितीचे वर्णन करतात. असा पुरुष जो स्वभावतःच इंद्रियांच्या विषयांनी (जसे की मोह, माया) विचलित होत नाही. त्याच्या अंतःकरणात 'मी' आणि 'दुसरा' असा भेदभाव उरत नाही. त्याला सर्व चराचर सृष्टीमध्ये एकाच ईश्वराचे रूप दिसते, त्यामुळे त्याच्या मनात द्वैतबुद्धीचा लवलेशही नसतो. ही स्थिती पूर्ण वैराग्य आणि ज्ञानाची आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण इतरांशी वागतो, तेव्हा जात, धर्म किंवा श्रीमंती-गरीबी असा भेदभाव न करता सर्वांना समान मानणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक आचरण आहे. उदाहरणार्थ, शाळेत सर्व मित्रांना सारखीच मदत करणे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे अशा व्यक्तीची लक्षणे सांगत आहेत जिने मानसिक संतुलन प्राप्त केले आहे आणि जिला सर्वत्र एकता दिसते.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 93

जैसा गगनीं गगनाभासु । तो गगनींचि होय नाशु । तैसा आत्मप्रकाशाचा सौरसु । आत्मचि जाणे ॥

"As the reflection of the sky in the sky dissolves in the sky itself, so the essence of the light of the Self is known by the Self alone."

गगनीं Noun
Gagani
आकाशात
In the sky
गगनाभासु Noun
Gaganabhasu
आकाशाचा आभास
Illusion of the sky
नाशु Noun
Nashu
लय किंवा नाश
Dissolution or destruction
सौरसु Noun
Saurasu
गोडी किंवा आनंद
Bliss or essence
आत्मचि Pronoun
Atma-chi
आत्माच
The Self alone

💡 अर्थ

जैसे आकाश में दिखने वाला आकाश का आभास आकाश में ही विलीन हो जाता है, वैसे ही आत्मप्रकाश का आनंद केवल आत्मा ही जान सकती है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अद्वैत स्थितीचे वर्णन करतात. ज्याप्रमाणे आकाशात उमटलेला आभास (उदा. निळेपणा किंवा ढग) शेवटी आकाशातच विरून जातो, कारण तो आकाशापेक्षा वेगळा नसतो; त्याचप्रमाणे आत्म्याचा प्रकाश किंवा त्याचे स्वरूप हे केवळ आत्म्यालाच कळू शकते. ते बुद्धी, मन किंवा इंद्रियांच्या पलीकडचे आहे. आत्मसाक्षात्कार ही एक स्वानुभूती आहे, जी शब्दांत सांगता येत नाही, ती फक्त अनुभवायची असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात स्वतःच्या क्षमता ओळखण्यासाठी बाहेरच्या जगाकडून कौतुक मिळवण्यापेक्षा अंतर्मुख होऊन स्वतःला समजून घेणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, कठीण प्रसंगात घाबरून न जाता शांत बसून स्वतःच्या आंतरिक शक्तीचा शोध घेतल्यास योग्य मार्ग सापडतो.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला आत्म्याचे स्वयंप्रकाशित आणि अद्वैत स्वरूप समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 179

मग विषयांचेनि आठवें । संगासि फावे । आणि संगास्तव प्रकटे । कामु तो ॥ १७९ ॥

"Then, by the remembrance of objects, attachment is gained; and from attachment, desire manifests."

विषयांचेनि Noun
Vishayancheni
विषयांच्या (भोगवस्तूंच्या)
of sense objects
आठवें Noun
Athave
स्मरणाने / चिंतनाने
by remembrance / thinking
संगासि Noun
Sangasi
आसक्तीला / ओढीला
to attachment
फावे Verb
Phave
प्राप्त होते
attains / gets
प्रकटे Verb
Prakate
निर्माण होतो / प्रकट होतो
manifests / arises
कामु Noun
Kamu
इच्छा / वासना
desire / lust

💡 अर्थ

विषयों का बार-बार चिंतन करने से उनमें आसक्ति पैदा होती है, और आसक्ति से कामना (इच्छा) उत्पन्न होती है।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत मानवी मनाच्या अध:पाताची पहिली पायरी स्पष्ट करतात. जेव्हा एखादी व्यक्ती इंद्रियांच्या विषयांचे (जसे की रूप, रस, गंध, स्पर्श) वारंवार स्मरण करते, तेव्हा त्या विषयाबद्दल मनात आसक्ती किंवा 'संग' निर्माण होतो. एकदा का आसक्ती निर्माण झाली की, तो विषय प्राप्त करण्याची तीव्र ओढ म्हणजेच 'काम' मनात जागृत होतो. हाच विनाशाचा मार्ग आहे, कारण इच्छा पूर्ण न झाल्यास क्रोध निर्माण होतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जर आपल्याला वाईट सवयींपासून दूर राहायचे असेल, तर त्या गोष्टींचा विचार करणे आधी थांबवले पाहिजे. उदाहरणार्थ, जर मोबाईलचे व्यसन सोडायचे असेल, तर सतत सोशल मीडियाबद्दल विचार करणे टाळावे, जेणेकरून त्याबद्दलची ओढ कमी होईल.

📌 संदर्भ

इंद्रियांच्या विषयांचे चिंतन केल्याने माणसाचे पतन कसे सुरू होते, याची प्रक्रिया ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा