🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानाचे महत्त्व विशद करतात. ते म्हणतात की, या संपूर्ण सृष्टीत ज्ञानासारखे शुद्ध आणि पवित्र दुसरे काहीही नाही. ज्याप्रमाणे सूर्य उगवल्यावर अंधार नष्ट होतो, त्याप्रमाणे ज्ञान प्राप्त झाल्यावर मनातील अज्ञान आणि संशय पूर्णपणे नाहीसे होतात. जो साधक निष्काम कर्मयोगाने शुद्ध झाला आहे, त्याला हे ज्ञान कालांतराने स्वतःच्या अंतःकरणात प्राप्त होते. हे ज्ञान मिळवण्यासाठी बाह्य साधनांपेक्षा अंतःशुद्धी महत्त्वाची आहे.

दैनंदिन जीवनात कोणत्याही कामाचे पूर्ण ज्ञान घेतल्यास भीती आणि संशय दूर होतो. उदाहरणार्थ, नवीन तंत्रज्ञान शिकताना जर त्याचे सखोल ज्ञान घेतले, तर ते वापरताना मनात कोणतीही शंका राहत नाही आणि काम यशस्वी होते.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्मज्ञानाची शुद्ध करण्याची शक्ती आणि त्याचे श्रेष्ठत्व समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जो मनुष्य बाह्यतः सर्व कर्मे करत असूनही अंतर्यामी अलिप्त असतो, त्यालाच कर्मामध्ये अकर्म दिसते. तो गोंधळून न जाता हे जाणतो की आत्मा अकर्ता आहे. असा पुरुष कर्माच्या फळाला किंवा बंधनाला चिकटत नाही. ही स्थिती प्राप्त झालेला मनुष्यच जगामध्ये 'पुरुषोत्तम' म्हणजेच सर्वश्रेष्ठ मानला जातो, कारण त्याने कर्माचे मर्म जाणलेले असते.

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे केले' असा अहंकार न ठेवता, आपले कर्तव्य म्हणून आनंदाने काम करावे. उदाहरणार्थ, खेळाडूने विजयाचा विचार न करता केवळ खेळाचा आनंद घेऊन खेळावे.

ज्ञानी पुरुष कर्माकडे कशा दृष्टीने पाहतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, पंचमहाभूतांनी बनलेले हे भौतिक शरीर स्वभावतःच नश्वर आहे. काळाच्या ओघात त्याचा नाश होणे निश्चित आहे. परंतु, या शरीरामध्ये वास करणारा जो आत्मा आहे, तो कधीही नष्ट होत नाही. तो अनादी, अनंत आणि मोजता न येण्याजोगा (अप्रमेय) आहे. अर्जुनाला युद्धासाठी प्रवृत्त करताना महाराज सांगतात की, केवळ शरीराच्या नाशाचा विचार करून शोक करणे चुकीचे आहे, कारण आत्मा अमर आहे.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला मृत्यूची भीती वाटते किंवा आपण एखादी प्रिय वस्तू गमावतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की बाह्य रूप बदलले तरी मूळ तत्व (आत्मा) कायम असते. उदाहरण: जुने कपडे फाटले तरी आपण बदलतो, तसेच आत्मा शरीर बदलतो.

श्रीकृष्ण अर्जुनाचा शोक दूर करण्यासाठी नश्वर शरीर आणि अविनाशी आत्मा यातील फरक समजावून सांगत आहेत.