🕉️संस्कृत सुभाषित

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज सांगतात की, स्वधर्माप्रमाणे जे कर्म आपल्या वाट्याला आले आहे, तेच श्रेष्ठ आहे. जरी ते कर्म वरवर पाहता कठीण किंवा दोषपूर्ण वाटले, तरी ते आपले कर्तव्य म्हणून ईश्वराच्या चरणी अर्पण बुद्धीने आणि प्रेमाने करावे. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा ते निष्ठेने करणे महत्त्वाचे आहे. अर्जुनाला युद्ध करणे अधर्म वाटत होते, पण ते त्याचे विहित कर्तव्य होते, म्हणून भगवंत त्याला ते प्रेमाने करण्यास सांगत आहेत.

आपले कर्तव्य पार पाडताना ते ओझे न मानता आनंदाने करावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यासाला ओझे न मानता ते आपले कर्तव्य समजून आवडीने करावे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचे कर्तव्य ओझे न मानता प्रेमाने पार पाडण्याचा सल्ला देत आहेत.

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज नेतृत्वाच्या प्रभावाचे वर्णन करतात. समाजातील प्रभावशाली, ज्ञानी किंवा समर्थ व्यक्तींचे आचरण हे इतरांसाठी एक आदर्श वस्तुपाठ ठरते. लोक त्यांच्या कृतींकडे एक नियम किंवा 'प्रमाण' म्हणून पाहतात. जर समर्थ व्यक्तीने नीतिमत्तेचे आणि कर्तव्याचे पालन केले, तर सामान्य जनता कोणत्याही उपदेशाशिवाय आपोआप त्याच सन्मार्गावर चालते. म्हणून, समाजातील धुरिणांनी आपल्या आचरणाबाबत अत्यंत सावध असणे आवश्यक आहे, कारण त्यांचे अनुकरण संपूर्ण समाज करत असतो.

दैनंदिन जीवनात, जर घरातील वडीलधारी माणसे किंवा शाळेतील शिक्षक शिस्तीने आणि प्रेमाने वागले, तर मुले त्यांचेच अनुकरण करून सुसंस्कारी बनतात. उदाहरण: पालकांनी कचरा कुंडीतच टाकला, तर मुलेही तेच शिकतात.

श्रेष्ठ व्यक्तींच्या आचरणाचा समाजावर काय परिणाम होतो, हे स्पष्ट करताना ज्ञानेश्वर महाराज ही ओवी सांगतात.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, मनुष्याच्या मनात जे संशय निर्माण होतात, त्याचे मूळ अज्ञानात असते. हे संशय एखाद्या जाळ्याप्रमाणे माणसाला संभ्रमात अडकवून ठेवतात आणि त्याची प्रगती रोखतात. या संशयाचा नाश करण्यासाठी 'ज्ञान' हेच एकमेव प्रभावी शस्त्र आहे. आत्मज्ञानाच्या साहाय्याने जेव्हा माणूस सत्याचा शोध घेतो, तेव्हा हे संशयाचे जाळे आपोआप नष्ट होते. संशय हा माणसाचा शत्रू आहे, जो त्याला ध्येयापासून दूर नेतो, म्हणून ज्ञानाने त्याचा समूळ नाश करणे आवश्यक आहे.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखाद्या गोष्टीबद्दल शंका येते, तेव्हा ती मनात न ठेवता त्या विषयाचा सखोल अभ्यास करून किंवा तज्ज्ञांकडून माहिती मिळवून (ज्ञान मिळवून) ती दूर करावी. उदाहरणार्थ, परीक्षेत एखादा प्रश्न समजला नाही तर संभ्रमात न राहता शिक्षकांना विचारून स्पष्टता मिळवावी.

चौथ्या अध्यायाच्या शेवटी, श्रीकृष्ण अर्जुनाला अज्ञानातून निर्माण झालेला संशय ज्ञानरूपी शस्त्राने नष्ट करण्याचा उपदेश करत आहेत.