🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने केवळ स्वतःच्या आवडीनिवडीनुसार नव्हे, तर जे कर्म परिस्थितीनुसार 'उचित' (योग्य) आहे आणि जे 'विहित' (शास्त्राने सांगितलेले कर्तव्य) आहे, तेच करावे. हे कर्म करताना मनात फळाची कोणतीही आशा न ठेवता ते अत्यंत निष्ठेने आणि उत्तम रीतीने पार पाडावे. जेव्हा आपण फळाची चिंता सोडतो, तेव्हाच आपण कर्मात पूर्णपणे एकाग्र होऊ शकतो आणि कर्माचे बंधन आपल्याला बाधत नाही.

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची (फळाची) चिंता न करता, केवळ आपला अभ्यास (कर्तव्य) प्रामाणिकपणे आणि उत्तम प्रकारे करण्यावर लक्ष केंद्रित करावे. उदाहरणार्थ, क्रिकेट खेळताना खेळाडूने केवळ चेंडूवर लक्ष केंद्रित करावे, विजयाच्या विचाराने दडपण घेऊ नये.

संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व समजावून सांगत आहेत की कर्म कसे करावे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचा उपदेश करत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपले विहित कर्तव्य (स्वधर्म) अत्यंत निष्ठेने आणि प्रेमाने पार पाडले पाहिजे. कर्माचा त्याग करणे हा मार्ग नाही, तर कर्माच्या फळाची आसक्ती सोडणे हा खरा मार्ग आहे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही. कर्मावर आपला अधिकार आहे, पण त्याच्या फळावर नाही, हेच या ओवीचे सार आहे.

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा अभ्यास करताना 'मला किती गुण मिळतील' या चिंतेपेक्षा 'मी मनापासून अभ्यास कसा करेन' यावर लक्ष केंद्रित करावे. उदाहरणार्थ, चित्र काढताना ते सुंदर होईल की नाही यापेक्षा ते काढण्याच्या प्रक्रियेचा आनंद घ्यावा.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत आहेत, त्याचेच स्पष्टीकरण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्म्याचे अमरत्व आणि देहाचे नश्वरत्व अतिशय सोप्या उदाहरणाने स्पष्ट करतात. ज्याप्रमाणे एखादा मनुष्य आपले जुने आणि फाटलेले वस्त्र टाकून देतो आणि आनंदाने नवीन वस्त्र परिधान करतो, अगदी त्याच सहजतेने 'चैतन्य' म्हणजेच आत्मा एका जीर्ण झालेल्या शरीराचा त्याग करतो आणि दुसऱ्या नवीन शरीरात प्रवेश करतो. मृत्यू म्हणजे जीवनाचा शेवट नसून ते केवळ एका वस्त्रांतरासारखे आहे, हे या ओवीतून सुचवले आहे.

जीवनातील बदलांना घाबरू नये. उदाहरण: ज्याप्रमाणे आपण आपला जुना मोबाईल बदलून नवीन घेतो पण त्यातील माहिती (Data) तीच राहते, तसेच शरीर बदलले तरी आत्मा तोच असतो. हे समजल्यास मृत्यूची भीती वाटत नाही.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्म्याचे अमरत्व समजावून सांगताना शरीराची तुलना वस्त्रांशी करत आहेत.