🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्मयोगाचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, कर्माचा त्याग करणे हा मोक्षाचा मार्ग नाही, तर कर्माच्या फळाचा त्याग करणे हा खरा मार्ग आहे. 'उचित कर्म' म्हणजे जे आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्तव्य आहे. 'सद्धर्म' म्हणजे जे आचरण नैतिक आणि शास्त्रशुद्ध आहे. जेव्हा मनुष्य 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार सोडून आणि फळाची आसक्ती त्यागून आपले कर्तव्य पार पाडतो, तेव्हा ते कर्म त्याला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही, तर त्याला परम पदाप्रत (मोक्षाप्रत) घेऊन जाते.

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची किंवा बक्षिसाची चिंता न करता, केवळ ज्ञान मिळवणे हे आपले कर्तव्य समजून मन लावून अभ्यास करावा.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला फळाची आसक्ती न ठेवता स्वधर्म पालनाचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला उपदेश करतात की, आत्म्याचे अमरत्व आणि देहाचे नश्वरत्व याबद्दल जे सत्य सांगितले आहे, त्याबाबत आता तुझ्या मनात कोणताही संशय किंवा भ्रम राहू देऊ नकोस. अज्ञानामुळे निर्माण होणारा मोह सोडून दे आणि हा आत्मज्ञानाचा विचार तुझ्या अंतःकरणात कायमचा स्थिर कर. जेव्हा बुद्धी स्थिर होते, तेव्हाच माणूस योग्य कर्म करू शकतो.

जेव्हा आपण एखाद्या कठीण प्रसंगात गोंधळतो, तेव्हा भावनांच्या आहारी न जाता सत्य काय आहे हे ओळखून मनाला शांत ठेवणे आवश्यक असते. उदाहरणार्थ, एखाद्या मोठ्या निर्णयात गोंधळ होत असेल तर 'सत्य आणि कर्तव्य' यावर लक्ष केंद्रित करून मन स्थिर करावे.

आत्म्याचे स्वरूप आणि देहाची नश्वरता स्पष्ट केल्यानंतर, ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला त्याचा गोंधळ थांबवून सत्य विचार मनात स्थिर करण्यास सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अद्वैत स्थितीचे वर्णन करतात. ज्याला आत्मज्ञान प्राप्त झाले आहे, त्याला यज्ञ, अर्पण करण्याची सामग्री आणि संपूर्ण सृष्टी यात कोणताही फरक दिसत नाही. जशी एखादी वस्तू मुठीत घेतल्यावर ती मुठीचाच भाग वाटते, तसे त्या ज्ञानी पुरुषाला संपूर्ण विश्व ब्रह्माच्या मुठीत किंवा प्रत्यक्ष ब्रह्मरूपच भासते. त्याच्यासाठी अर्पण करणारा, अर्पण करण्याची क्रिया आणि अर्पण केलेली वस्तू हे सर्व एकच परब्रह्म असते.

आपण जे काही काम करतो, ते ईश्वराची सेवा आहे या भावनेने केल्यास कामाचा कंटाळा येत नाही. उदाहरणार्थ, जेवण बनवताना ते देवाला अर्पण करायचा 'प्रसाद' आहे असे मानले तर त्यातील गोडी आणि सात्त्विकता वाढते.

आत्मज्ञानी पुरुषाला सर्वत्र ब्रह्म कसे दिसते, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करत आहेत.