←
सोमवार, 19 जुलै 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 230

जेथ कर्म नाम हारपलें । कर्तेपणही गेलें । तें ब्रह्मचि होऊनि ठेलें । आपणपां ॥ २३० ॥

"Where the very name of action vanishes and the sense of doership is lost, one becomes Brahman within oneself."

कर्म Noun
Karma
कार्य किंवा कृती
Action or deed
हारपलें Verb
Harapale
नष्ट झाले किंवा हरवले
Lost or vanished
कर्तेपण Noun
Kartepan
मी करणारा आहे हा भाव
Sense of doership
ब्रह्मचि Noun
Brahmachi
परब्रह्मच
The Supreme Reality itself
आपणपां Pronoun
Aapanpa
स्वतःमध्ये
In oneself

💡 अर्थ

जेव्हा माणसाला आत्मज्ञान होते, तेव्हा त्याच्या हातून होणाऱ्या कामाला 'कर्म' हे नाव उरत नाही आणि 'मी हे केले' हा अहंकारही निघून जातो. तो स्वतःच ब्रह्मरूप होऊन जातो.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अद्वैत स्थितीचे अत्यंत सुंदर वर्णन करतात. जेव्हा साधकाला पूर्ण ज्ञानाची प्राप्ती होते, तेव्हा कर्म, कर्ता आणि क्रिया यांमधील भेद संपतो. जसे समुद्राच्या लाटा समुद्रापेक्षा वेगळ्या नसतात, तसे ज्ञानी पुरुषाचे कर्म ब्रह्मापेक्षा वेगळे नसते. 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार गळून पडल्यामुळे कर्माचे बंधन त्याला बाधत नाही. तो स्वतःच्या अंतर्यामी परब्रह्म स्वरूपाचा अनुभव घेतो आणि त्याचे संपूर्ण अस्तित्व ब्रह्मात विलीन होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना 'मी हे केले' असा गर्व न बाळगता, ते काम ईश्वराची सेवा म्हणून करावे. उदाहरणार्थ, घरातील कामे करताना ती केवळ कर्तव्य म्हणून न करता प्रेमाने केल्यास मनाला शांती मिळते आणि कर्माचा ताण येत नाही.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज येथे आत्मज्ञानी पुरुषाच्या स्थितीचे वर्णन करत आहेत, जिथे कर्माचे बंधन आणि कर्तेपणाचा अहंकार नष्ट होतो.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 375

म्हणोनि तूं आतां । झकविजे गा पंडुसुता । या कर्माचिया माथां । पाय देईं ॥ ३७५ ॥

"Therefore, O Arjuna, be vigilant now and trample upon the head of this karma."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झकविजे Verb
Zhakavije
सावध होणे / फसवणूक टाळणे
Be alert / avoid being deceived
पंडुसुता Noun
Pandusuta
पांडुपुत्र (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
कर्माचिया Noun
Karmachiya
कर्माच्या
Of the action/karma
माथां Noun
Maatha
डोक्यावर / शिखरावर
On the head / summit
पाय देईं Verb
Paaya Dei
पाय ठेव / विजय मिळव
Step on / conquer

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, तू आता सावध हो आणि या कर्माच्या डोक्यावर पाय देऊन त्याला जिंकून घे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत आहेत. ते म्हणतात की, कर्माच्या बंधनात अडकण्याऐवजी तू कर्मावर विजय मिळवला पाहिजेस. 'कर्माच्या माथ्यावर पाय देणे' याचा अर्थ कर्माची फळे किंवा त्याचे परिणाम स्वतःवर हावी होऊ न देणे असा आहे. जेव्हा माणूस फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्तव्य भावनेने कार्य करतो, तेव्हा तो कर्माच्या बंधनापलीकडे जातो आणि कर्माचा स्वामी बनतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना 'मला याचे काय फळ मिळेल' या चिंतेत न राहता, ते काम उत्तम प्रकारे करणे म्हणजे कर्मावर विजय मिळवणे होय. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने केवळ जिंकण्याच्या दडपणाखाली न खेळता खेळाचा आनंद घेऊन खेळणे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर अर्जुनाला कर्माच्या बंधनातून मुक्त होऊन कर्तव्य कसे पार पाडावे, याचे मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 24

तैसे कर्माचेनि मिषे । जे जे काही प्रकाशे । ते ब्रह्मचि असे । ऐसें जो जाणे ॥

"In the same way, he who knows that whatever is manifested under the guise of action is Brahman itself."

कर्माचेनि Noun
Karmacheni
कर्माच्या
of action
मिषे Noun
Mishe
निमित्ताने किंवा बहाण्याने
under the guise or pretext
प्रकाशे Verb
Prakashe
प्रकट होते किंवा दिसते
appears or shines forth
ब्रह्मचि Noun
Brahmachi
ब्रह्मच
Brahman itself
जाणे Verb
Jane
ओळखतो किंवा जाणतो
knows or realizes

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे कर्माच्या निमित्ताने जे काही घडते किंवा दिसते, ते सर्व ब्रह्मच आहे असे जो ओळखतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अद्वैत ज्ञानाचे मर्म सांगतात. ज्ञानी पुरुषाला कर्मामध्ये आणि कर्माच्या साधनांमध्ये वेगळेपण दिसत नाही. त्याला सर्वत्र परब्रह्माचाच अनुभव येतो. जसे सोन्याचे दागिने विविध आकाराचे दिसले तरी ते मुळात सोनेच असतात, तसे कर्माचे विविध प्रकार आणि व्यवहार दिसले तरी त्यामागे एकच चैतन्य (ब्रह्म) भरलेले असते, असे जो जाणतो तोच खरा मुक्त होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना ते 'माझे' किंवा 'मी करतोय' असा अहंकार न ठेवता, ते ईश्वराचे रूप मानून करावे. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना तो केवळ परीक्षेसाठी न करता ज्ञानाच्या (ब्रह्माच्या) उपासनेसाठी करावा.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञान प्राप्त झालेल्या व्यक्तीला सर्व कर्मांमध्ये ईश्वरी तत्त्व कसे दिसते, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा