←
मंगळवार, 22 जून 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 7

कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः पृच्छामि त्वां धर्मसंमूढचेताः। यच्छ्रेयः स्यान्निश्चितं ब्रूहि तन्मे शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम्॥

तरी उचित काय आम्हां। हे न कळेचि गा पुरुषोत्तमा। जैसा मोहें ग्रासिला गरिमा। आपुलिया आपण॥

"Therefore, O Purushottama, I do not know what is right for us; it is as if I have lost my own greatness, swallowed by delusion."

उचित Adjective
Uchit
योग्य किंवा शास्त्रशुद्ध
Proper or right
न कळेचि Verb
Na kalechi
समजतच नाही
Do not understand at all
पुरुषोत्तमा Noun
Purushottama
श्रीकृष्णाचे एक नाव (उत्तम पुरुष)
The Supreme Being (Krishna)
मोहें Noun
Mohe
अज्ञानाने किंवा आसक्तीने
By delusion or attachment
ग्रासिला Verb
Grasila
गिळले किंवा व्यापले
Overpowered or devoured
गरिमा Noun
Garima
धैर्य किंवा मोठेपण
Dignity or greatness

💡 अर्थ

हे पुरुषोत्तम, मुझे समझ नहीं आ रहा कि मेरे लिए क्या उचित है। मोह के कारण मैं अपना धैर्य खो चुका हूँ।

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत अर्जुन आपली अत्यंत व्याकुळ आणि संभ्रमावस्था व्यक्त करत आहे. तो म्हणतो की, युद्धभूमीवर आपल्याच नातेवाईकांना पाहून त्याच्या मनात जो मोह निर्माण झाला आहे, त्याने त्याच्या विवेकावर पडदा टाकला आहे. अर्जुनाला त्याचे क्षत्रिय कर्तव्य (धर्म) आणि वैयक्तिक भावना यांत निवड करणे कठीण जात आहे. तो श्रीकृष्णाला शरण जाऊन विनंती करतो की, माझ्यासाठी जे खरोखर हिताचे आहे ते मला सांगा, कारण मी आता स्वतःचा निर्णय घेण्यास असमर्थ आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा जीवनात दोन कठीण पर्यायांपैकी एक निवडताना गोंधळ होतो, तेव्हा अहंकार बाजूला ठेवून आपल्या गुरूचा किंवा अनुभवी व्यक्तीचा सल्ला घ्यावा. उदाहरणार्थ, करिअरच्या वळणावर निर्णय घेता येत नसेल तर तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन घेणे.

📌 संदर्भ

कुरुक्षेत्रावर युद्धाच्या प्रसंगी अर्जुन गोंधळलेला आहे आणि तो श्रीकृष्णाला शिष्यभावाने मार्गदर्शन मागत आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 206

रागद्वेषवियुक्तैस्तु विषयानिन्द्रियैश्चरन् । आत्मवश्यैर्विधेयात्मा प्रसादमधिगच्छति ॥

आणि इंद्रियांचेनि द्वारें । विषयांचेनि आधारें । जे प्रवृत्तीचेनि प्रकारें । वर्तत असे ॥ २०६ ॥

"And through the gates of the senses, supported by the objects of the senses, that which functions in the mode of activity."

इंद्रियांचेनि Noun
Indriyancheni
इंद्रियांच्या
By the senses
द्वारें Noun
Dware
दरवाजातून किंवा माध्यमातून
Through the gates or channels
विषयांचेनि Noun
Vishayancheni
विषयांच्या (भोग्य वस्तूंच्या)
Of the objects of enjoyment
आधारें Noun
Adhare
आधाराने
With the support of
प्रवृत्तीचेनि Noun
Pravrutticheni
प्रवृत्तीच्या किंवा कृतीच्या
Of the tendency or action
वर्तत Verb
Vartat
वागणे किंवा कार्य करणे
Acting or functioning

💡 अर्थ

यह बताता है कि कैसे इंद्रियों के द्वारों के माध्यम से और विषयों के आधार पर सांसारिक प्रवृत्तियाँ कार्य करती हैं।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, मानवी मन हे इंद्रियांच्या माध्यमातून बाह्य जगाशी जोडलेले असते. ही इंद्रिये म्हणजे जणू काही दरवाजेच आहेत, ज्यातून विषयांचे ज्ञान मनात प्रवेश करते. जेव्हा ही इंद्रिये बाह्य विषयांच्या संपर्कात येतात, तेव्हा मनात एक ओढ निर्माण होते. या ओढीलाच 'प्रवृत्ती' म्हणतात. जोपर्यंत ही प्रवृत्ती अनिर्बंध असते, तोपर्यंत मनुष्याला खरी शांती मिळत नाही. आत्मसंयम मिळवण्यासाठी या प्रवृत्तीवर विवेकाचा पहारा असणे आवश्यक आहे, हे माउली येथे सुचवत आहेत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण अभ्यासाला बसतो आणि बाहेरून गाण्याचा आवाज येतो, तेव्हा आपले कान (इंद्रिय) त्या गाण्याकडे (विषय) ओढले जातात. हे ओळखून पुन्हा अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे म्हणजे इंद्रियांवर ताबा मिळवणे होय.

📌 संदर्भ

इंद्रिये आणि विषय यांच्यातील संबंध आणि त्यातून निर्माण होणारी प्रवृत्ती माउली येथे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 184

जयाचीं कर्मांतरें । संकल्पाचीं उत्तरें । सांडिलीं साचारें । फळाशेसीं ॥

"Whose various actions have truly abandoned all mental resolves along with the hope for fruits."

जयाचीं Pronoun
Jayachi
ज्याची
Whose
कर्मांतरें Noun
Karmantare
विविध कर्मे
Various actions
संकल्पाचीं Noun
Sankalpachi
इच्छेची किंवा हेतूची
Of intentions or desires
सांडिलीं Verb
Sandili
त्याग केला किंवा सोडून दिले
Abandoned or given up
साचारें Adverb
Sachare
खरोखर किंवा प्रत्यक्षपणे
Truly or in reality
फळाशेसीं Noun
Phalashesi
फळाच्या आशेसह
With the hope of results

💡 अर्थ

जिसके समस्त कर्म संकल्प और फल की आशा से रहित हैं, वही वास्तव में मुक्त है।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, ज्या व्यक्तीने आपल्या कर्मांमागील 'मी करतो' हा अहंकार (संकल्प) आणि त्या कर्मापासून मिळणाऱ्या फळाची अपेक्षा पूर्णपणे सोडून दिली आहे, त्याची कर्मे त्याला कधीही बंधनात टाकत नाहीत. अशा व्यक्तीची सर्व कर्मे ज्ञानाच्या अग्नीमध्ये शुद्ध झालेली असतात. जेव्हा कर्मातून स्वार्थ निघून जातो, तेव्हा ते कर्म अकर्मासारखे होते, म्हणजेच ते माणसाला जन्म-मरणाच्या फेऱ्यात अडकवत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी अभ्यास करताना केवळ 'मला पहिला नंबर हवा आहे' या फळाच्या आशेने न करता, 'मला ज्ञान मिळवायचे आहे' या निस्वार्थ भावनेने अभ्यास करावा. उदाहरणार्थ, एखाद्याला मदत करताना त्या बदल्यात त्यानेही आपल्याला मदत करावी ही अपेक्षा न ठेवणे.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज अशा व्यक्तीचे वर्णन करत आहेत ज्याचे कर्म संकल्पाच्या आणि फळाच्या आशेच्या पलीकडे गेले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा