←
रविवार, 23 मे 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 181

म्हणौनि कर्मे तरी कीजती। परि तीं कर्तेपणा न येती। जैशीं बीजें भाजिलीं सतीं। न रुजती पुन्हा॥

"Therefore, actions are indeed performed, but they do not lead to the sense of doership; just as seeds, once roasted, do not sprout again."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
कर्तेपणा Noun
Kartēpaṇā
कर्तेपणाचा भाव / अहंकार
Sense of doership
भाजिलीं Adjective
Bhājilī̃
भाजलेली
Roasted or burnt
बीजें Noun
Bījē̃
बियाणे
Seeds
रुजती Verb
Rujatī
उगवणे / अंकुरणे
To sprout or germinate

💡 अर्थ

जैसे भुने हुए बीज फिर से अंकुरित नहीं होते, वैसे ही अहंकार रहित होकर किए गए कर्म मनुष्य को सांसारिक बंधनों में नहीं बांधते।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, आत्मज्ञानी पुरुष सर्व कर्मे करतो, परंतु त्याच्या मनात 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार नसतो. ज्याप्रमाणे एखादे बी अग्नीत भाजले की त्याची अंकुरण शक्ती नष्ट होते आणि ते पुन्हा उगवू शकत नाही, त्याचप्रमाणे ज्ञानाच्या अग्नीत शुद्ध झालेली कर्मे पुनर्जन्माला किंवा फळाला कारणीभूत ठरत नाहीत. ज्ञानी मनुष्य जगाच्या कल्याणासाठी कर्मे करतो, पण तो त्या कर्मांच्या फळांपासून मुक्त असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपले कर्तव्य पार पाडताना 'मीच हे केले' असा अहंकार न बाळगता काम करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या गरजूला मदत केल्यावर त्याचे श्रेय घेण्याऐवजी ती आपली जबाबदारी होती असे मानल्यास मनाला शांती मिळते.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानी पुरुष कर्म करूनही कर्माच्या बंधनात कसा अडकत नाही, हे स्पष्ट करताना ज्ञानेश्वर महाराज हे उदाहरण देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 44

म्हणौनि उचितें कर्मे । आचरिजे मनोधर्में । जेणें विरहितु भ्रमें । लोकु चाले ॥ ४४ ॥

"Therefore, perform the appropriate actions with mental resolve, so that the world may proceed without delusion."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
उचितें Adjective
Uchitēṃ
योग्य किंवा विहित
Appropriate or prescribed
आचरिजे Verb
Ācharijē
आचरण करावे
Should perform/practice
मनोधर्में Noun
Manōdharmē
मनाच्या धर्माने किंवा निष्ठेने
With mental discipline or devotion
विरहितु Adjective
Virahitu
शिवाय किंवा मुक्त
Without or free from
भ्रमें Noun
Bhramē
भ्रमाने किंवा गोंधळाने
By delusion or confusion
लोकु Noun
Lōku
समाज किंवा लोक
People or society

💡 अर्थ

इसलिए अपने उचित कर्तव्यों का पालन मन लगाकर करें, ताकि सामान्य लोग बिना किसी भ्रम के सही मार्ग पर चल सकें।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून 'लोकसंग्रह' म्हणजे समाजाला योग्य दिशा देण्याचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, ज्ञानी किंवा श्रेष्ठ पुरुषांनी आपली विहित कर्मे कधीही सोडू नयेत. जर त्यांनी कर्मे करणे थांबवले, तर सामान्य लोक त्यांचे अनुकरण करून आळशी बनतील किंवा संभ्रमात पडतील. समाजातील सुव्यवस्था टिकवण्यासाठी आणि इतरांना प्रेरणा देण्यासाठी, फळाची अपेक्षा न ठेवता आपली कर्तव्ये पार पाडणे आवश्यक आहे. हेच खरे कर्मयोग आचरण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या कामात प्रामाणिक राहून आपण इतरांसाठी आदर्श निर्माण करू शकतो. उदाहरणार्थ, जर घरातील मोठ्या व्यक्तींनी वेळेचे पालन केले, तर मुलेही आपोआप शिस्त शिकतात.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज समाजाला योग्य दिशा देण्यासाठी कर्तव्य पार पाडण्याच्या आवश्यकतेबद्दल मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 199

म्हणौनि कर्मे तरी कीजती। परि तीं कर्तेपणा न येती। जैसा सूर्य प्रकाशे जगती। परि तो अकर्ता॥

"Therefore, actions are performed, but they do not bring the sense of being the doer; just as the sun illuminates the world, yet remains a non-doer."

म्हणौनि Adverb
Mhanauni
म्हणून
Therefore
कर्मे Noun
Karme
कामे / कर्मे
Actions
कीजती Verb
Kijati
केली जातात
Are performed
कर्तेपणा Noun
Kartepana
मी करतो ही भावना
Sense of doership
प्रकाशे Verb
Prakashe
प्रकाशित करतो
Illuminates
जगती Noun
Jagati
जगात
In the world
अकर्ता Noun
Akarta
काहीही न करणारा
Non-doer

💡 अर्थ

इसलिए कर्म तो किए जाते हैं, परंतु वे कर्तापन का भाव उत्पन्न नहीं करते। जैसे सूर्य जगत को प्रकाशित करता है, फिर भी वह स्वयं अकर्ता ही रहता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून 'अकर्ता' या संकल्पनेचा उलगडा करतात. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे सूर्य उगवल्यावर जगातील सर्व व्यवहार सुरू होतात, पण सूर्य स्वतःला त्या कर्मांचा मालक मानत नाही किंवा त्याला कर्माचा अभिमान नसतो, त्याचप्रमाणे आत्मज्ञानी पुरुष सर्व कर्मे करूनही त्या कर्मांच्या फळापासून आणि कर्तेपणाच्या अहंकारापासून अलिप्त असतो. ज्ञानी माणसाची कर्मे ही नैसर्गिक असतात, त्यात 'मी'पणा नसतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण आपले काम करताना 'मी हे केले' असा गर्व न करता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने उत्तम खेळ केल्यावर त्याचे श्रेय स्वतःच्या अहंकाराला न देता खेळाला द्यावे.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुष कर्मात राहूनही कर्मापासून कसा अलिप्त असतो, हे ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा