←
बुधवार, 19 मे 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 204

तैसे चैतन्य हे चोख । जे सर्वदा अलोलिक । तेथ शोक मोह हे दुःख । कैचे पावे ॥

"Likewise, this consciousness is pure and eternally transcendental; how then can grief, delusion, or sorrow reach it?"

चैतन्य Noun
Chaitanya
शुद्ध जाणीव किंवा आत्मा
Pure consciousness or Soul
चोख Adjective
Chokha
अत्यंत शुद्ध किंवा निर्मळ
Pure or untainted
अलोलिक Adjective
Alolika
दिव्य किंवा या जगाच्या पलीकडचे
Transcendental or divine
शोक Noun
Shoka
दुःख किंवा विलाप
Grief or sorrow
मोह Noun
Moha
भ्रम किंवा अज्ञान
Delusion or attachment
पावे Verb
Paave
पोहोचणे किंवा प्राप्त होणे
To reach or attain

💡 अर्थ

जिस प्रकार शुद्ध चैतन्य सदैव दिव्य और निर्मल होता है, वहां शोक, मोह या दुःख का कोई स्थान नहीं होता।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मस्वरूपाचे वर्णन करतात. ते म्हणतात की चैतन्य हे अत्यंत शुद्ध आणि अलौकिक आहे. ते प्रकृतीच्या आणि मायेच्या पलीकडे असल्याने, मानवी मनाचे विकार जसे की शोक (दुःख) किंवा मोह (भ्रम) त्याला स्पर्श करू शकत नाहीत. जेव्हा एखादी व्यक्ती स्वतःला या चैतन्य स्वरूपात अनुभवते, तेव्हा तिच्या आयुष्यातील सर्व द्वंद्व आणि दुःखे नाहीशी होतात. हे चैतन्य सूर्यासारखे प्रकाशमान आहे, जिथे अंधाराला (दुःखाला) प्रवेश नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण अपयश किंवा नुकसानीमुळे दुःखी होतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवले पाहिजे की आपले मूळ स्वरूप हे आनंदी आणि शांत आहे. उदाहरणार्थ, एखाद्या प्रिय वस्तूच्या हरवण्याने रडण्याऐवजी, 'मी या वस्तूंपेक्षा वेगळा आणि शाश्वत आहे' हा विचार करणे मनाला शांती देते.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज आत्म्याचे शुद्ध आणि निर्विकार स्वरूप स्पष्ट करत आहेत, जे सांसारिक दुःखाच्या पलीकडे आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 13

जेणें अंतःकरण जिंकिलें । आणि कर्मफळ सांडिलें । तो न करी कांहीं केलें । देहींच असतां ॥

जेणे अंतःकरण जिंकले । आणि कर्मफळ सांडले । तो न करी काही केले । देहीच असता ॥

"He who has conquered his mind and renounced the fruits of action, does nothing even while staying in the body."

जेणें Pronoun
Jene
ज्याने
By whom
अंतःकरण Noun
Antahkaran
मन किंवा हृदय
Mind or inner self
जिंकिलें Verb
Jinkile
जिंकले किंवा ताब्यात मिळवले
Conquered or mastered
कर्मफळ Noun
Karmaphal
कर्माचे फळ
Fruit of action
सांडिलें Verb
Sandile
त्यागले किंवा सोडून दिले
Renounced or dropped
देहींच Noun
Dehinch
शरीरातच
In the body itself

💡 अर्थ

जिसने अपने मन को जीत लिया है और कर्म के फलों का त्याग कर दिया है, वह शरीर में रहते हुए भी वास्तव में कुछ नहीं करता।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानी पुरुषाचे लक्षण सांगतात. ज्या साधकाने योगाभ्यासाने किंवा ज्ञानाने आपले अंतःकरण (मन आणि बुद्धी) पूर्णपणे ताब्यात ठेवले आहे आणि ज्याने कर्माच्या फळाचा मोह पूर्णपणे त्यागला आहे, असा पुरुष देहधारी असूनही कर्माच्या लेपापासून मुक्त असतो. तो सर्व क्रिया केवळ शरीराच्या पातळीवर होऊ देतो, पण स्वतःचा आत्मा अलिप्त ठेवतो. जसे कमळाचे पान पाण्यात असूनही ओले होत नाही, तसाच हा पुरुष संसारात राहूनही कर्माला शिवत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना, 'मी हे काम करतोय आणि मला याचे फळ मिळालेच पाहिजे' हा हट्ट सोडल्यास मानसिक ताण कमी होतो. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा अभ्यास करताना केवळ ज्ञानासाठी अभ्यास करावा, निकालाच्या चिंतेत वेळ घालवू नये.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानी पुरुष शरीरात राहूनही कर्मापासून कसा अलिप्त असतो, याचे वर्णन येथे केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 254

आणि जयाचिया ठायीं । भेदाची वार्ता नाहीं । जो आपणपां पाही । विश्व सर्व ॥

"And in whom there is no trace of duality; who sees the entire universe within himself."

जयाचिया Pronoun
Jayachiya
ज्याच्या
Whose
ठायीं Noun
Thayi
ठिकाणी / अंतःकरणात
In the place / within
भेदाची Noun
Bhedachi
फरकाची / द्वैताची
Of duality / difference
वार्ता Noun
Varta
बातमी / लवलेश
Trace / news
आपणपां Pronoun
Aapanpa
स्वतःमध्ये
Within oneself
विश्व Noun
Vishwa
जग / ब्रह्मांड
Universe

💡 अर्थ

जिसके भीतर भेदभाव का कोई नामोनिशान नहीं है और जो स्वयं में ही संपूर्ण विश्व को देखता है, वही स्थितप्रज्ञ है।

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज स्थितप्रज्ञाच्या (ज्याची बुद्धी स्थिर आहे असा पुरुष) अद्वैत स्थितीचे वर्णन करतात. ज्या व्यक्तीच्या अंतःकरणात 'मी' आणि 'दुसरा' असा कोणताही भेदभाव उरलेला नाही, ज्याला सर्व चराचर सृष्टी ही स्वतःचेच रूप वाटते, तोच आत्मज्ञानी आहे. त्याच्या दृष्टीने स्वतःमध्ये आणि विश्वामध्ये काहीही फरक नसतो, तो सर्वत्र एकाच परमात्म तत्त्वाचा अनुभव घेतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणाशीही वागताना जात, धर्म किंवा गरीब-श्रीमंत असा भेदभाव न करता सर्वांना समानतेने वागवणे आणि सर्वांमध्ये ईश्वराचे रूप पाहणे. उदाहरणार्थ, गरजूंना मदत करताना ती स्वतःचीच सेवा आहे असे मानणे.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज अद्वैत स्थितीचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा