बुधवार, 19 मे 2032
आज

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 160

म्हणौनि तूं आतां । झकविजे नको अनंता । हा मोह सांडूनि चित्ता । सावधु होई ॥ १६० ॥

"Therefore, do not be deceived now, O Ananta; leaving this delusion of the mind, become alert."

म्हणौनि Adverb
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
झकविजे Verb
Jhakavije
फसवले जाणे
To be deceived
अनंता Noun
Anantā
हे अर्जुना (अनंत स्वरूप)
O Arjuna (Infinite one)
मोह Noun
Moha
भ्रम किंवा आसक्ती
Delusion or Attachment
सांडूनि Verb
Sāṇḍūni
त्याग करून / सोडून
Having discarded
चित्ता Noun
Cittā
मनातून
From the mind
सावधु Adjective
Sāvadhū
जागृत / सावध
Alert / Aware

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, अब तुम भ्रमित मत हो। अपने मन के इस मोह को त्याग कर सचेत हो जाओ।

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला उपदेश करत आहेत. अर्जुन युद्धाच्या प्रसंगी मोहाने ग्रासला गेला होता, ज्यामुळे तो आपले कर्तव्य विसरला होता. श्रीकृष्ण त्याला सांगतात की, हे 'अनंता' (अर्जुना), तू आता या भ्रमात अडकू नकोस. देहबुद्धीमुळे निर्माण झालेला हा जो नातेसंबंधांचा मोह आहे, तो तुला सत्यापासून दूर नेत आहे. म्हणून तू आपल्या मनातील हा गोंधळ झटकून टाक आणि आत्मस्वरूपाच्या ज्ञानाने सावध होऊन युद्धासाठी सज्ज हो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या कठीण प्रसंगात भावनेच्या भरात चुकीचा निर्णय घेतो, तेव्हा आपण स्वतःला सांगावे की मोहाच्या आहारी न जाता सावधपणे कर्तव्य पार पाडले पाहिजे. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी अभ्यासाऐवजी खेळण्याचा मोह टाळून अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याच्या भावनिक मोहातून बाहेर पडण्याचा आणि योद्धा म्हणून आपले कर्तव्य पार पाडण्यासाठी सावध होण्याचा सल्ला देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 54

किं कर्म किमकर्मेति कवयोऽप्यत्र मोहिताः । तत्ते कर्म प्रवक्ष्यामि यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात् ॥

म्हणौनि कर्माचें लक्षण । न कळेचि सज्ञान । जेथें मोह पावले जाण । कवीश्वरही ॥ ५४ ॥

"Therefore, the nature of action is not understood even by the wise; even great scholars are deluded here."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
लक्षण Noun
Lakshana
स्वरूप किंवा वैशिष्ट्य
Nature or Characteristic
सज्ञान Adjective
Sajnyana
ज्ञानी किंवा समजदार
Wise or Knowledgeable
मोह Noun
Moha
भ्रम किंवा गोंधळ
Delusion or Confusion
कवीश्वर Noun
Kavishvara
मोठे विद्वान किंवा पंडित
Great scholars or Sages

💡 अर्थ

इसलिए कर्म का वास्तविक स्वरूप ज्ञानियों को भी समझ नहीं आता; इस विषय में बड़े-बड़े विद्वान भी मोहित हो जाते हैं।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, कर्म म्हणजे काय आणि अकर्म म्हणजे काय, हे ओळखणे अत्यंत कठीण आहे. केवळ शारीरिक हालचाल म्हणजे कर्म नव्हे, तर त्यामागील हेतू आणि आसक्ती महत्त्वाची असते. कर्माची गती इतकी सूक्ष्म आहे की, ज्यांना शास्त्रांचे सखोल ज्ञान आहे असे मोठे विद्वान (कवीश्वर) सुद्धा कर्माच्या खऱ्या स्वरूपाबद्दल संभ्रमात पडतात. कर्माचे मर्म न समजल्यामुळे मनुष्य संसारात अडकतो, म्हणून कर्माचे तत्व समजून घेणे मोक्षासाठी आवश्यक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेक कामे करतो, पण ती का करतोय आणि त्याचा परिणाम काय होईल याचा विचार करणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना तो केवळ परीक्षेसाठी न करता ज्ञान मिळवण्यासाठी केल्यास कर्माचा ताण येत नाही आणि कर्माचे मर्म समजते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्मातील सूक्ष्म फरक सांगत आहेत, त्याचेच निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 7

तरी उचित जे कर्म। आणि विहित जे आश्रम। तेथ न सांडिजे धर्म। आचरतां॥

"Therefore, while performing appropriate actions and following the prescribed stages of life, one should not abandon righteousness."

उचित Adjective
Uchita
योग्य किंवा रास्त
Appropriate or proper
विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने नेमून दिलेले
Prescribed or ordained
आश्रम Noun
Ashrama
जीवनाची अवस्था किंवा टप्पा
Stage of life
सांडिजे Verb
Sandije
टाकू नये किंवा सोडू नये
Should not abandon
आचरतां Verb
Acharata
कृती करताना किंवा वागताना
While practicing or performing
धर्म Noun
Dharma
कर्तव्य किंवा नीती
Duty or righteousness

💡 अर्थ

मनुष्य को अपने उचित कर्मों और अपने आश्रम के अनुसार निर्धारित कर्तव्यों का पालन करते समय धर्म (नीति) का त्याग नहीं करना चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने कर्माचा त्याग करून संन्यासी होण्यापेक्षा, आपल्या वाट्याला आलेली विहित कर्तव्ये (स्वधर्म) पार पाडणे अधिक महत्त्वाचे आहे. ज्याप्रमाणे आपण ज्या आश्रमात (ब्रह्मचर्य, गृहस्थ इ.) आहोत, त्या आश्रमाचे नियम पाळून आणि योग्य तेच कर्म करून आपण प्रगती साधली पाहिजे. कर्म करताना त्यातला प्रामाणिकपणा आणि नैतिक मूल्ये (धर्म) सोडता कामा नयेत. बाह्यतः कर्म सोडण्यापेक्षा अंतर्यामी आसक्ती सोडणे हाच खरा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर तुम्ही विद्यार्थी असाल, तर अभ्यास करणे हे तुमचे 'उचित कर्म' आहे. अभ्यासाचा कंटाळा करून तो सोडून देणे चुकीचे आहे. उलट, प्रामाणिकपणे अभ्यास करणे हाच तुमचा धर्म आहे. उदाहरण: परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी चुकीच्या मार्गाचा अवलंब न करता कष्टाने अभ्यास करणे म्हणजे 'धर्म न सांडता' कर्म करणे होय.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वरीच्या तिसऱ्या अध्यायात, श्रीकृष्णाने अर्जुनाला सांगितलेला कर्मयोग ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करत आहेत, जिथे कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा फळाची आशा सोडून कर्तव्य करणे श्रेष्ठ मानले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा