←
गुरुवार, 15 एप्रिल 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 311

म्हणोनि तूं आतां । झकविजे नको भ्रांता । सांडूनि हे चिंता । झुंझसी वेगा ॥ ३११ ॥

"Therefore, do not be deceived now, O deluded one; casting aside this worry, fight quickly."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झकविजे Verb
Jhakavije
फसवले जाणे किंवा भ्रमात पडणे
To be deluded or deceived
भ्रांता Noun
Bhranta
भ्रमित झालेला
One who is confused
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून किंवा सोडून
Having abandoned
चिंता Noun
Chinta
काळजी
Anxiety or worry
झुंझसी Verb
Jhunjhasi
युद्ध कर
Fight
वेगा Adverb
Vega
त्वरित किंवा वेगाने
Quickly

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, अब तुम भ्रमित मत हो। इस चिंता को त्याग दो और शीघ्र ही युद्ध करो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून श्रीकृष्णाचा अर्जुनाला दिलेला उपदेश स्पष्ट करतात. श्रीकृष्ण म्हणतात की, आत्म्याचे अमरत्व आणि देहाचे नश्वरत्व समजून घेतल्यावर आता शोक करण्याचे काहीच कारण नाही. अज्ञानामुळे तू स्वतःला फसवून घेऊ नकोस. युद्धाच्या प्रसंगी मनात शंका किंवा चिंता बाळगणे हे क्षत्रियाला शोभत नाही. म्हणून सर्व मोह सोडून तू तुझे कर्तव्य पार पाडण्यासाठी सज्ज हो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या कठीण कामाला घाबरतो, तेव्हा जास्त विचार न करता आपले कर्तव्य पूर्ण करण्यावर लक्ष दिले पाहिजे. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी भीती वाटली तरी ती बाजूला सारून अभ्यासाला सुरुवात करणे महत्त्वाचे असते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचा मोह आणि मानसिक गोंधळ सोडून देऊन युद्धाचे कर्तव्य पार पाडण्यास सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 4

तरी तेथ अर्जुनें काय केलें । जेणें संकटीं मन घातलें । तें सांगेन ऐका भलें । सावध होऊनि ॥ ४ ॥

"Then what did Arjuna do there, who had cast his mind into distress? I shall tell you that, listen well with attention."

अर्जुनें Noun
Arjunen
अर्जुनाने
By Arjuna
संकटीं Noun
Sankati
संकटामध्ये
In distress or crisis
सांगेन Verb
Sangen
सांगेन
Will tell
सावध Adjective
Savadh
जागरूक किंवा एकाग्र
Attentive or Alert
ऐका Verb
Aika
ऐका
Listen
भलें Adverb
Bhale
नीट किंवा चांगल्या प्रकारे
Properly or Well

💡 अर्थ

वहाँ अर्जुन ने क्या किया, जिससे उसका मन संकट में पड़ गया, वह मैं आपको बताता हूँ; आप सावधान होकर ध्यान से सुनें।

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रोत्यांना कुरुक्षेत्रावरील प्रसंगाकडे वळवत आहेत. अर्जुन हा केवळ एक योद्धा नसून तो मानवी मनाचे प्रतीक आहे. जेव्हा अर्जुन मोहग्रस्त झाला आणि त्याचे मन संकटात (विषादात) सापडले, तेव्हा त्याने नेमकी काय कृती केली, हे सांगण्यासाठी ज्ञानेश्वर महाराज श्रोत्यांना एकाग्रतेने ऐकण्याचे आवाहन करतात. 'सावध' होणे म्हणजे केवळ जागे राहणे नव्हे, तर अंतर्बाह्य सजग होऊन ज्ञानाचे ग्रहण करणे होय. हा अध्याय सांख्ययोगाचा असून तो आत्मज्ञानाचा पाया रचतो, म्हणून श्रोत्यांची एकाग्रता महत्त्वाची आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कोणतीही महत्त्वाची गोष्ट शिकताना किंवा ऐकताना आपले मन विचलित होऊ न देता पूर्णपणे एकाग्र (सावध) ठेवणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, वर्गात शिक्षकांनी शिकवताना जर आपण 'सावध' राहून ऐकले, तरच कठीण विषय सहज समजतो.

📌 संदर्भ

दुसऱ्या अध्यायाच्या सुरुवातीला संजय धृतराष्ट्राला अर्जुनाच्या मनातील गोंधळ आणि त्याच्या कृतींचे वर्णन सांगण्यास सुरुवात करत आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 27

तान्समीक्ष्य स कौन्तेयः सर्वान्बन्धूनवस्थितान् । कृपया परयाविष्टो विषीदन्निदमब्रवीत् ॥

तैसेचि भीष्म द्रोण प्रमुख । जे सकळही भूपालक । आणि तेही सकळ आप्त लोक । देखिले तेणें ॥

"Similarly, he saw Bhishma, Drona, and all the kings, as well as all his relatives."

भीष्म Noun
Bhishma
पितामह भीष्म
Grandfather Bhishma
द्रोण Noun
Drona
गुरु द्रोणाचार्य
Teacher Drona
प्रमुख Adjective
Pramukh
मुख्य किंवा श्रेष्ठ
Chief or prominent
भूपालक Noun
Bhupalak
पृथ्वीचे पालन करणारे (राजे)
Kings or rulers
आप्त Noun
Aapta
नातेवाईक किंवा जवळचे लोक
Relatives or kinsmen
देखिले Verb
Dekhile
पाहिले
Saw

💡 अर्थ

उसी प्रकार अर्जुन ने भीष्म, द्रोण और अन्य सभी राजाओं तथा अपने सभी संबंधियों को वहां देखा।

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाच्या मनःस्थितीचे वर्णन करतात. कुरुक्षेत्राच्या रणांगणावर जेव्हा अर्जुनाने समोर पाहिले, तेव्हा त्याला केवळ शत्रू दिसले नाहीत. त्याला त्याचे अत्यंत आदरणीय पितामह भीष्म, धनुर्विद्येचे गुरु द्रोणाचार्य आणि इतर अनेक राजे दिसले जे कोणत्या ना कोणत्या नात्याने त्याचे आप्तस्वकीय होते. आपल्याच माणसांविरुद्ध शस्त्र उचलावे लागणार या विचाराने अर्जुनाचे मन व्याकुळ झाले. ही ओवी मानवी मनातील ओढ आणि कर्तव्यातील संघर्षाची सुरुवात दर्शवते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अनेकदा आपल्याला आपल्या जवळच्या व्यक्तींच्या चुकांवर बोट ठेवावे लागते. अशा वेळी भावना बाजूला ठेवून सत्याची साथ देणे महत्त्वाचे असते. उदाहरणार्थ, जर आपला मित्र चुकीचे वागत असेल, तर त्याला पाठीशी न घालता योग्य मार्ग दाखवणे हेच खरे कर्तव्य आहे.

📌 संदर्भ

कुरुक्षेत्रावर युद्धाला सुरुवात होण्यापूर्वी अर्जुन दोन्ही सैन्यांच्या मध्यभागी उभा राहून आपल्या समोर कोण उभे आहेत हे पाहतो.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा