🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, केवळ कर्म सोडून देणे म्हणजे संन्यास नव्हे. तर कर्म करत असतानाच त्यातील कर्तेपणाचा अहंकार आणि फळाची आशा सोडणे, हीच खरी कर्मातून मुक्त होण्याची युक्ती आहे. ज्याप्रमाणे एखादा मनुष्य नौकेच्या साहाय्याने पाणी ओलांडतो, त्याचप्रमाणे कर्माच्याच साहाय्याने (निष्काम भावनेने) कर्माचे बंधन तोडता येते. ही 'योगयुक्ती' अर्जुनाने समजून घ्यावी असा उपदेश येथे केला आहे.

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा नोकरी करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता, आपले कर्तव्य उत्तम रीतीने पार पाडणे आणि निकालाची चिंता न करणे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माच्या बंधनातून मुक्त होण्यासाठी कर्माचा त्याग न करता, ते युक्तीने कसे करावे याचे मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे महत्त्व विशद करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले, धर्माला धरून असलेले 'उचित' कर्मच केले पाहिजे. फळाची अपेक्षा न ठेवता केलेले स्वधर्मपालन हाच मोक्षाचा सर्वात मोठा मार्ग आहे. जेव्हा एखादी व्यक्ती आपले कर्तव्य निष्ठेने पार पाडते, तेव्हा ती व्यक्ती निःसंशयपणे पुरुषोत्तमाला (परमात्म्याला) प्राप्त होते. येथे कर्मालाच भक्तीचे स्वरूप दिले आहे.

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची चिंता करण्यापेक्षा आपला अभ्यास (जे त्यांचे उचित कर्म आहे) प्रामाणिकपणे करावा. हेच त्यांना यशाकडे नेईल.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगत आहेत की स्वधर्माचे पालन करणे हाच ईश्वरापर्यंत पोहोचण्याचा मार्ग आहे.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे अत्यंत सुंदर उदाहरण देतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने संसारातील आपली विहित कर्मे किंवा कर्तव्ये अवश्य पार पाडावीत, परंतु ती करताना 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार आणि फळाची आशा सोडून द्यावी. जेव्हा आपण कर्माच्या फळाशी स्वतःला जोडत नाही, तेव्हा आपण 'कर्मातीत' होतो. कमळाचे पान पाण्यातच जन्मते आणि वाढते, परंतु पाण्याचा एक थेंबही त्याला स्पर्श करू शकत नाही किंवा त्याला भिजवू शकत नाही. त्याचप्रमाणे, साधकाने या जगात राहून सर्व व्यवहार करावेत, पण संसारातील माया आणि आसक्तीपासून स्वतःला अलिप्त ठेवावे.

दैनंदिन जीवनात काम करताना, उदा. ऑफिसचे काम किंवा घरातील काम करताना, ते आपले कर्तव्य समजून पूर्ण निष्ठेने करावे. कामाच्या निकालाची (यश-अपयशाची) अति चिंता न करता शांत राहावे. उदाहरणार्थ, परीक्षेत अभ्यास करणे हे आपले कर्म आहे, पण निकालाच्या भीतीमुळे तणाव न घेता अलिप्तपणे अभ्यास करणे म्हणजे कर्मातीत होणे होय.

ज्ञानेश्वर महाराज कर्माच्या बंधनातून मुक्त राहून कर्म कसे करावे, याचे मार्गदर्शन करत आहेत.